داود پاک طینت*
نمی توان، در عرصه ای قلم زد و آن را کنکاش نمود و از نقش و جایگاه رسانه غافل شد!
در جهانی که رسانه ها به بازیگران اصلی شکل دهی فرهنگ عمومی تبدیل شده اند، اگر قرار است از فرهنگ عمومی سخنی گفته شود باید نقش و جایگاه رسانه ها نیز دیده شود.
متخصصان علوم اجتماعی، فرهنگ عمومی را مجموعهای از باورها، ارزشها، رفتارها و نمادهایی می دانند که در بستر جامعه جریان دارد و رسانهها با قدرت نفوذ خود، میتوانند این جریان را تقویت، اصلاح یا منحرف کنند. همین توان رسانه ها در تقویت، اصلاح و حتی انحراف، حکایت از بالا بودن مسئولیت رسانه ها دارد.
رسانه ها در برابر ذهنیت ها، شخصیت ها و انگاره هایی که هر روز با محتواهای خود در درون انسان ها ایجاد می کند مسئولند. مسئول در برابر نسلی که آیندهاش را با الگوهای ارائهشده در قاب تلویزیون، صفحات مجازی و تیترهای روزنامهها میسازد و البته واضح است که این مسئولیت، صرفاً اخلاقی نیست؛ بلکه مسئولیتی اجتماعی، تاریخی و حتی سیاسی است.
زیرا جامعهای که با چالشهای فرهنگی، شکافهای نسلی و بحرانهای هویتی مواجه است، رسانهها باید نقش مرجعیت فرهنگی را ایفا کنند و این ایفای نقش، به معنای فراتر رفتن از محتواهای سرگرمی و خبر است و باید رسانه به عرصه آموزش غیررسمی ورود کند.
در آموزش غیررسمی، رسانه ها باید مروج گفتوگو و بازنمایی واقعیتهای اجتماعی با نگاهی مسئولانه باشند.
رسانهای که پدیده هایی مانند خشونت، دروغ و فرافکنی را عادیسازی کند و مصرفگرایی را یک هنجار در جامعه نشان دهد در واقع نقشی مخرب نسبت به فرهنگ عمومی ایفا می کند.
از طرفی نباید از روی دیگر سکه غافل شد زیرا مسئولیت رسانهها در قبال فرهنگ عمومی، نیازمند ایجاد و تقویت آگاهی، تخصص و تعهد در تولید کنندگان محتوای رسانه ها است.
تولیدکنندگان محتوا باید با شناخت دقیق از بافت اجتماعی، پیامهایی را طراحی کنند که همراستا با نیازهای فرهنگی جامعه باشد. این امر مستلزم ارتباط مستمر با نهادهای فرهنگی، دانشگاهها، اندیشمندان، صاحب نظران فرهنگی و گروههای مردمی است تا رسانه بتواند بازتابدهندهی واقعیات موجود جامعه باشد و از نقش باز تولید کننده کلیشهها خارج شود.
کوتاه سخن آنکه، رسانه مسئول است چون قدرت دارد. و هر قدرتی، اگر با مسئولیت همراه نباشد، به آسیب میانجامد. فرهنگ عمومی، سرمایهای است که با هر پیام رسانهای، می تواند غنیتر یا فرسودهتر شود. رسانه با عملکرد خود می تواند در جامعه، نقش سازنده یا سوزاننده فرهنگ عمومی را ایفا کند.
*دانش آموخته علوم ارتباطات اجتماعی
