فوق تخصص بیماری های کلیه و عضو هیأت عملی دانشگاه در گفتگو با بشارت یزد:
- مهدی زحمتکش: حدود 50 درصد از مواردی که افراد دچار نارسایی کلیه می شوند ناشی از دیابت است و در حدود 25 درصد ناشی از فشار خون بالا و مابقی موارد ناشی از بیماری های توبولی کلیه، بیماری های کیستی کلیه و سنگ کلیه و بیماری های مادرزادی و بیماری های بافت کلیه است. اما در مجموع 75 درصد نارسایی های کلیه ناشی از دیابت و فشار خون بالاست
- در یزد با توجه به اینکه دیابت بسیار شایع است نارسایی کلیه ناشی از دیابت بیشتر است و البته نارسایی ناشی از فشارخون بالا نیز در یزد در حال افزایش است. در واقع بیمارانی که اخیراً به بیماری کلیه دچار شده اند فشارخون بالا دارند
- تجمیع مواد معدنی در بدن و کمبود مصرف آب در بدن سبب بروز سنگ کلیه می شود و در واقع شایع ترین عامل سنگ کلیه کم آبی بدن است. به عبارتی هر فردی باید روزانه میزان 5/2 لیتر آب خصوصاً در فصول گرم سال مصرف کنند
- افرادی که ادرار کف آلود داشته یا در اندام های تحتانی یا ساق پا و زیر چشم خود ورم مشاهده می کنند باید نسبت به آزمایش دفع پروتئین اقدام نمایند. زیرا این امر می تواند بیانگر نارسایی کلیه باشد
ناهید عنصری/ فوق تخصص بیماری های کلیه و عضو هیأت عملی دانشگاه در خصوص کارکرد کلیه و بیماری ها و امراض کلیه در بدن گفت: کارکرد اصلی کلیه ها در بدن حفظ تعادل آب و الکترولیدها در بدن است. اگر کلیه ها وجود نداشتند مواد زائدی که در بدن تولید می شود امکان دفع نداشتند لذا کارکرد کلیه ها برای دفع مواد زائد از بدن ضروری است.
مهدی زحمتکش در گفتگو با بشارت یزد، ادامه داد: در بسیاری از موارد نیز افراد با کمک یک کلیه می توانند به حیات طبیعی خود ادامه دهند و یک کلیه کار دو کلیه در بدن را انجام دهد. حتی ممکن است افراد گاهی به صورت اتفاقی متوجه شوند که تنها یکی از کلیه هایشان فعال است و عملکرد هر دو کلیه را انجام می دهد. البته درچنین افرادی در سنین بالاتر علائمی بروز می کند و پس از انجام آزمایشات متوجه می شوند که تنها یک کلیه در بدن آنها فعال است.
زحمتکش در خصوص عوامل و بیماری هایی که سبب این نارسایی می شود، اظهار کرد: شایع ترین بیماری که سبب نارسایی کلیه می شود بیماری دیابت است. در واقع در حدود 50 درصد از مواردی که افراد دچار نارسایی کلیه می شوند ناشی از دیابت است و در حدود 25 درصد ناشی از فشار خون بالا و مابقی موارد ناشی از بیماری های توبولی کلیه، بیماری های کیستی کلیه و سنگ کلیه و بیماری های مادرزادی و بیماری های بافت کلیه است. اما در مجموع 75 درصد نارسایی های کلیه ناشی از دیابت و فشار خون بالاست. در یزد با توجه به اینکه دیابت بسیار شایع است نارسایی کلیه ناشی از دیابت بیشتر است و البته نارسایی ناشی از فشارخون بالا نیز در یزد در حال افزایش است. در واقع بیمارانی که اخیراً به بیماری کلیه دچار شده اند فشارخون بالا دارند.
این متخصص بیماری های کلیه با تأکید بر اینکه فشارخون علامت خاصی ندارد، تصریح کرد: در بسیاری از موارد بیماران متوجه نارسایی کلیه نمی شوند و بعد از انجام آزمایشات به این مشکل پی می برند. این بیماران ممکن است نسبت به عدم وجود علائم این بیماری در بدن خود واکنش داشته باشند؛ در حالیکه بیماران دیابتی علائمی دارند که متوجه نارسایی کلیه در بدن خود خواهند شد. البته در سنین پایین تر افراد بیشتر دچار سنگ کلیه و بیماری های مادرزادی کلیه مانند بیماری کیست کلیه و بیماری توبولی کلیه و بیماری های ژنتیکی می شوند. اما نارسایی کلیه ناشی از فشار خون بالا مربوط به سنین بلوغ و سنین بالاتر است.
وی در خصوص بیماری سنگ کلیه نیز گفت: تجمیع مواد معدنی در بدن و کمبود مصرف آب در بدن سبب بروز سنگ کلیه می شود و در واقع شایع ترین عامل سنگ کلیه کم آبی بدن است. به عبارتی هر فردی باید روزانه میزان 5/2 لیتر آب خصوصاً در فصول گرم سال مصرف کنند. البته سنگ کلیه نیز انواع مختلفی دارد و 85 درصد سنگ های کلیه کلسیمی هستند و انواع دیگری نیز دارند. در خصوص مصرف قرص کلسیم نیز باید گفت مصرف این قرص توصیه نمی شود اما مصرف شیر و لبنیات خوراکی در افرادی که دچار سنگ کلیه هستند محدودیتی ندارد. رژیم غذایی مناسب برای افراد دچار نارسایی کلیه نیز رژیم کم پروتئین و کم نمک وکم چرب است. البته پروتیئن را باید مصرف کنند اما پروتئین باید گیاهی باشد و مصرف پروتئین های حیوانی به خصوص گوشت قرمز معمولا ضرر بیشتری دارد. بهترین نوع گوشت برای این افراد گوشت سفید یا همان گوشت مرغ است و در وهله بعد گوشت ماهی و البته مصرف پروتیئن های گیاهی نیز مناسب است. مصرف نمک نیز باید در بیماران دارای نارسایی کلیه یا فشار خون یا افراد دچار سنگ کلیه باید کاهش یابد.
زحمتکش با تأکید بر اینکه در مصرف نمک میان انواع مختلف آن از جمله نمک دریا یا نمک سنگ و … تفاوتی وجود ندارد، اظهار کرد: در خصوص سختی آب نیز به همین صورت است و براساس مطالعات صورت گرفته تغییر نوع آب در سنگ کلیه تفاوتی وجود ندارد و صرفاً باید مصرف آب افزایش یابد. همچنین در خصوص تنوع آب و هوایی باید گفت در مکان هایی مانند بندرعباس که بدن بیشتر تعریق می کند و آب کمتری مصرف می کند قاعدتاً هسته سازی برای سنگ و تشکیل آن بیشتر خواهد بود. به طور کلی در مناطق گرم به دلیل افزایش تعریق در بدن و مصرف کمتر آب احتمال تشکیل سنگ بیشتر خواهد بود.
وی در خصوص میزان شیوع بیماری های کلیه در یزد گفت: شیوع این بیماری در یزد بسیار زیاد است و متأسفانه برخلاف بسیاری از بیماری هایی که دارای علامت هستند بیماری های کلیه معمولاً هیچ نشانه ای ندارند. به همین دلیل بسیاری از بیماران مانند بیماران دیابتی ممکن است وجود نارسایی کلیه در خود را انکار نمایند. البته در سال های اخیر پی گیری بیماران در این زمینه افزایش یافته و پزشکان متخصص نیز بیماران را به بررسی بیشتر در خصوص نارسایی های کلیه ترغیب می نمایند. همان طور که پیشتر اشاره شد در کودکان زیر دوازده سال نیز بیماری های ژنتیکی و مادرزادی کلیه شایع تر است و البته سنگ کلیه نیز ممکن است درکودکان تشکیل شود و برخی از انواع سنگ کلیه در کودکان در صورتیکه با بیماری های ژنتیکی همراه باشد سبب نارسایی کلیه در کودکان خواهد شد.
متخصص بیماری های کلیه و عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به اینکه در یزد تعداد ده نفرولوژیست و در حدود بیست اورولوژیست در یزد فعالیت دارند، در خصوص تفاوت اورولوژی و نفرولوژی تصریح کرد: اورولوژی مربوط به بیماری های کلیه و مجاری ادراری است مانند افرادی که برای درمان سنگ کلیه نیاز به جراحی دارند. در واقع نفرولوژی مربوط به حوزه داخلی کلیه از جمله بیماری های بافت کلیه، دیابت، فشارخون و نارسایی کلیه است و اورولوژی مربوط به جراحی کلیه در مواردی مانند سنگ کلیه، عمل جراحی پروستات و تومورهای کلیه است. برای تشخیص بیماری های کلیه نیز در بسیاری از موارد پزشکان عمومی یا حتی متخصصان کلیه با مشاهده متناسب بودن میزان کراتین خون به این تشخیص می رسند که نارسایی کلیه وجود ندارد. اما در واقع آنچه مهم است تعیین کارکرد کلیه است که براساس فرمول هایی مانند جی اف آر مشخص می شود. به عبارتی در برخی افراد چنانچه میزان کراتین کلیه، یک یا دو باشد مطلوب است اما در پیرزن 80 ساله میزان کراتین یک یا دو بیانگر نارسایی شدید کلیه است. بنابراین عدد کراتین ملاک نیست بلکه میزان جی اف آر بسیار مهم است و به افراد توصیه می شود که حتما میزان جی اف آر را محاسبه نمایند.
وی با تأکید بر اینکه آزمایش میکرو آلبومین ادرار نیز در تشخیص نارسایی کلیه بسیار حائز اهمیت است، گفت: دفع پروتئین در ادرار بسیرا مهم است و از اولین علائمی که در افراد دچار نارسایی کلیه بروز می کند دفع پروتئین در ادرار است. متأسفانه این مشکل در آزمایش ادرار معمولی قابل تشخیص نیست. همچنین بیماری کیستیک کلیه دارای دو نوع غالب و مغلوب است که یک مورد بیشتر در کودکان شایع است و یک مورد بیشتر در بزرگسالان بیشتر است. این بیماری هنوز درمان خاصی ندارد و افراد مبتلا صرفاً باید آب بیشتر و نمک کمتر برای جلوگیری از بزرگ تر شدن کیست ها مصرف نمایند. البته از طریق مصرف برخی داروها نیز می توان تا حدودی از بزرگ شدن کیست ها و به تأخیر انداختن نارسایی کمک کرد. این بیماری در خانم ها نسبت به آقایان شیوع بیشتری دارد اما درخانم ها علائم بروز آن معمولا دیرتر است.
دکتر زحمتکش در پاسخ به این پرسش که آیا سرماخوردگی در کودکان ممکن است سبب نارسایی کلیه شود؟ گفت: گاهی برخی عفونت ها در بدن منجر به افزایش کراتین خون و افزایش دفع پروتئین خواهد شد، در کودکان نیز می تواند این عوامل ایجاد شود و حتی برخی از انواع آن می تواند به نارسایی کلیه منجر شود. اما معمولا در کمتر از ده درصد موارد ممکن چنین مشکلاتی در کودکان ایجاد شود. در واقع هر نوع عفونتی در بدن ممکن است منجر به نارسایی کلیه شود و ارتباط مستقیمی با سرماخوردگی ندارد. لذا حتی عفونت هایی که ناشی از عوامل دیگری هستند به این نارسایی ها منجر می شوند. همچنین لباس زیر خیس به خصوص در خانم ها موجب عفونت ادراری و زنانگی و عفونت های قارچی ناحیه تناسلی می شود.
وی در پایان با بیان اینکه بسیاری از افراد در خصوص دفع پروتئین در ادرار آگاهی ندارند، اظهار کرد: افرادی که ادرار کف آلود داشته یا در اندام های تحتانی یا ساق پا و زیر چشم خود ورم مشاهده می کنند باید نسبت به آزمایش دفع پروتئین اقدام نمایند. زیرا این امر می تواند بیانگر نارسایی کلیه باشد.
