افسانه طاهرنژاد*
تصمیم وزارت آموزش و پرورش مبنی بر حذف آزمون ورودی مدارس نمونه دولتی در پایه هفتم، با شعار «عدالت آموزشی» همراه شده است؛ اما این پرسش جدی مطرح میشود که آیا عدالت آموزشی با حذف یک فرصت برابر محقق میشود؟
سالها آزمون مدارس نمونه دولتی برای بسیاری از دانشآموزان مستعد، بهویژه در مناطق کمبرخوردار و حاشیه شهرها، تنها مسیر دستیابی به مدرسهای با کیفیت آموزشی بهتر و هزینهای مناسب بود. دانشآموزانی که نه از امکانات مالی برای ثبتنام در مدارس غیردولتی برخوردار بودند و نه محل سکونتشان در محدوده مدارس برخوردار قرار داشت، با تلاش و استعداد خود میتوانستند آینده متفاوتی برای خود رقم بزنند.
اکنون با حذف این آزمون، این فرصت از بسیاری از دانشآموزان سختکوش گرفته شده است. آیا دانشآموز بااستعدادی که در روستا، حاشیه شهر یا منطقهای محروم زندگی میکند، به صرف نداشتن نشانی یک محله خاص، باید از حق تحصیل در مدرسهای بهتر محروم شود؟ آیا این همان عدالت آموزشی است؟
واقعیت این است که در سالهای گذشته، گزارشها و گلایههای متعددی از ثبتنام دانشآموزان خارج از محدوده جغرافیایی در برخی مدارس و در ازای دریافت مبالغ بیشتر مطرح شده است. نگرانی خانوادهها این است که حذف آزمون، نهتنها عدالت را محقق نکند، بلکه راه را برای نابرابریهای جدید و رانت آموزشی هموارتر سازد.
سؤال اصلی از تصمیمگیران این است: آیا پیش از اجرای این سیاست، سرنوشت دانشآموزان مستعد و کمبرخوردار مورد بررسی قرار گرفته است؟ آیا برای آنان جایگزینی در نظر گرفته شده است؟ یا قرار است فرزندان خانوادههای کمدرآمد، تنها به دلیل شرایط اقتصادی و محل سکونت، از دسترسی به آموزش باکیفیت محروم شوند؟
نکته مهم دیگری که در این تصمیم کمتر به آن پرداخته شده، این است که آیا حذف عنوان «مدارس نمونه دولتی» یا حذف آزمون ورودی آنها، واقعاً کیفیت آموزشی این مدارس را با سایر مدارس یکسان میکند؟
پاسخ روشن است؛ خیر. مدرسهای که طی سالها با امکانات بهتر، نیروی انسانی توانمندتر، فضای آموزشی مناسبتر و سابقه علمی قویتر شکل گرفته، با حذف یک آزمون یا تغییر نام، ناگهان به مدرسهای مشابه سایر مدارس تبدیل نمیشود. امکانات این مدارس قرار نیست با حذف آزمون به دیگر مدارس منتقل شود و شکاف موجود نیز یکشبه از بین نخواهد رفت.
نگاهی به رتبههای برتر کنکور نشان میدهد که سهم قابل توجهی از آنان از مدارس خاص و برخوردار بودهاند. در چنین شرایطی، این نگرانی وجود دارد که حذف یکی از معدود مسیرهای دسترسی دانشآموزان مستعد به مدارس باکیفیت، به جای کاهش نابرابریهای آموزشی، به تعمیق شکاف آموزشی بین طبقات مختلف جامعه بینجامد.
اگر قرار است آزمونی حذف شود، ابتدا باید کیفیت آموزشی و امکانات مدارس به سطحی نزدیک و عادلانه برسد. در غیر این صورت، حذف آزمون مدارس نمونه دولتی میتواند یکی از معدود فرصتهای پیشرفت برای دانشآموزان مستعد و کمبرخوردار را محدود کند.
عدالت آموزشی با حذف فرصتها محقق نمیشود؛ عدالت زمانی معنا پیدا میکند که هر دانشآموز، فارغ از محل زندگی و توان مالی خانواده، به آموزش باکیفیت دسترسی داشته باشد. امید است پیش از اجرای کامل این سیاست، صدای خانوادهها، معلمان و دانشآموزان نیز شنیده شود؛ زیرا هیچ تصمیم آموزشی نباید به بهای کمرنگ شدن امید و فرصت پیشرفت برای کودکان مستعد این سرزمین تمام شود.
*کارشناس ارشد مشاوره
