محمد امامی
در کنار یکی از میادین بزرگ شهر، درست زیر بیلبورد تبلیغاتی مخابرات که شب‌ها محل تجمع شهروندان است، دو دستشویی و توالت موقت نصب شده است. این سازه‌ها نه‌تنها چهره و سیمای شهر را نازیبا کرده‌اند، بلکه به دلیل ماهیت موقت و کم‌دوام، به‌مرور دچار بی‌توجهی می‌شوند. نتیجه روشن است: بوی نامطبوع، آلودگی، آب‌گرفتگی، تجمع حشرات، خطر برای سلامت، ناامنی و حتی زمینه‌سازی برای بزهکاری. نمی‌توان گفت نیاز شهروندان به سرویس بهداشتی بی‌اهمیت است؛ اما مدیریت شهری وظیفه دارد پیش از بحرانی شدن وضعیت، وارد عمل شود.
وجود دستشویی و توالت در سطح شهر یک ضرورت جدی است. حذف آن، انکار نیاز مردم است. اما ضرورت نباید بهانه‌ای برای نصب سازه‌های نامتناسب، بدون نگهداری، بدون نور، آب، تهویه و نظارت باشد. اگر این نیاز از ابتدا در طراحی میدان دیده شود، دیگر لازم نیست پس از استقبال مردم، کانکس و داربست فلزی و سازه‌های بی‌هویت در قلب میدان جا خوش کنند. این وضعیت نشانه ضعف برنامه‌ریزی است، نه ناچاری. شهر باید برای نیازهای تکرارشونده، پاسخ دائمی و آبرومند داشته باشد.
بی‌توجهی به این سازه‌ها فقط یک مشکل زیبایی‌شناختی نیست. منظر نازیبا سرمایه اجتماعی را کاهش می‌دهد، حس تعلق را تضعیف می‌کند، گردشگری و کسب‌وکار محلی را آسیب می‌زند و می‌تواند به سوانحی برای کودکان، سالمندان و معلولان منجر شود. توالت موقت بدون برنامه نگهداری، به کانون آلودگی و بوی نامطبوع تبدیل می‌شود. نبود روشنایی و نظارت، آن را به پناهگاهی برای رفتارهای پرخطر و بزهکاری بدل می‌کند. شب‌ها که تجمعات برگزار می‌شود، این خطر چند برابر است. شهروندان باید در میدان شهر احساس امنیت کنند، نه نگرانی.
از مدیریت شهری مطالبه می‌کنم بی‌درنگ چنین مکان‌های موقتی را که نازیبا، خطرآفرین، ناامن و فاقد استانداردهای بهداشتی هستند، جمع‌آوری کند. جمع‌آوری باید همراه با پاکسازی، ضدعفونی، رفع اشغال و بازگرداندن میدان به کارکرد اصلی‌اش باشد. اگر نیاز به سرویس بهداشتی در کوتاه‌مدت واقعی است، باید جایگزینی استاندارد، دارای نگهبان، نظافت منظم، روشنایی، آب و تهویه فراهم شود؛ نه اینکه شهروند میان «نیاز» و «خطر» گرفتار بماند.
راه‌حل پایدار این است که همه نیازهای میدان از مرحله طراحی و اجرای اولیه پیش‌بینی شود: دستشویی، توالت، صندلی، اتاق برای استقرار نیروهای انتظامی و بسیج، برق، آب و آنتن. این نیازها باید با معماری میدان، فرهنگ محله، دسترسی‌پذیری، ایمنی و منظر هماهنگ باشند. سپس برای بهره‌برداری، شناسنامه نگهداری، بودجه سالانه نظافت، بازرسی دوره‌ای و سامانه گزارش مردمی تعریف شود. بدون اینها، هر سازه‌ای—هرچند لازم—به‌زودی به معضل تبدیل می‌شود.
می‌خواهیم پاسخگویی شفاف، زمان‌بندی دقیق و اقدام عملی. می‌خواهیم وعده «بررسی» جای عمل را نگیرد. می‌خواهیم شهروندان در تصمیم‌گیری مشارکت داده شوند. می‌خواهیم بودجه نگهداری، نه فقط بودجه ساخت، دیده شود. می‌خواهیم میدان شهر آینه هویت و آرامش باشد، نه محل انبار نیازهای موقت. اگر امروز دو توالت موقت زیر بیلبورد مخابرات به بحران تبدیل شود، فردا هزینه‌اش برای همه سنگین‌تر است.
شهر متعلق به همه است و مدیریت شهری امانت‌دار آن. پیش از حادثه، پیش از آلودگی گسترده، پیش از ناامنی، اقدام کنید. جمع‌آوری فوری سازه‌های نازیبا و خطرآفرین، و طراحی جامع و پیشینی نیازها، حداقل انتظار یک شهروند است. ما همراهیم، اما مطالبه‌گر.
