پژوهشگر حوزه تاریخ و باستان شناسی در نشست راه اندازی رشته ایران شناسی در دانشگاه امام جواد یزد:
ناهید عنصری/ در مراسمی با حضور علی شهیدی، استاد دانشگاه تهران و جمعی از اساتید برجسته دانشگاه های یزد؛ موضوع راه اندازی رشته “ایران شناسی” در دانشگاه امام جواد (ع) با هدف ارتقا بخشیدن به هویت ایرانی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در این مراسم علی شهیدی، استاد دانشگاه تهران، در خصوص راه اندازی “رشته ایران شناسی” در دانشگاه امام جواد (ع) اظهار کرد: این رشته تنها رشته ای است که نام مملکت را برخود دارد و نه تنها در بخش آموزش بلکه در حوزه سیاست های کلان کشور نیز برنامه ویژه ای باید برای آن در نظر گرفته شود. اما متأسفانه فقط در 11 دانشگاه این رشته دائر است البته این در 11 مورد نیز دست اندرکاران این رشته بسیار نسبت به آنچه درباره این رشته گذشته، منتقد هستند. لذا هر زمان بحث ایجاد این رشته در دانشگاه جدیدی مطرح می گردد، نگرانی ها و موضع گیری هایی نیز در این خصوص مطرح می گردد. در واقع دو تا از موفق ترین دانشگاه ها در زمینه تدریس رشته ایران شناسی نیز در استان یزد قرار دارند. اما بسیاری از استان ها و شهرهای مهم ایران که در تشکیل هویت ایرانی نقشی اساسی داشته اند این رشته را در دانشگاه های خود ندارند مانند استان اصفهان و تبریز و هر جا که فاقد این رشته در دانشگاه هستند فارغ از انتقادات اجرایی، معضلات هویتی بیشتر است، مانند نواحی جنوب شرق کشور همچون سیستم و بلوچستان یا کرمان.
وی ادامه داد: باعث خرسندی است که در دانشگاه امام جواد (ع) به عنوان سومین دانشگاه در استان، رشته ایران شناسی آغاز به تدریس شده است. این احتمال نیز وجود دارد که با تدریس رشته ایران شناسی در دانشگاه امام جواد(ع) این دانشگاه در رده دوازده دانشگاه برتر کشور قرار گیرد. در واقع زمانی که نقطه جدیدی به این نقشه آموزشی و پژوهشی می پیوندند انتظار می رود که رسالت های ویژه ای برای خود تعریف کند و لذا این رشته نمی تواند با برنامه های تکراری تدریس شود. به نظر می رسد این آمادگی در دانشگاه امام جواد (ع) وجود دارد که برنامه های ویژه ای در سطح استانی و ملی و حتی بین المللی داشته باشد.
شهیدی، با بیان اینکه اگرچه دانشگاه های علمی- کاربردی در مجموعه دانشگاه های کشور جایگاه اول را ندارند، اما پایه ها را می سازند، تصریح کرد: در واقع دانشگاه های مادر نگاه توسعه ای به مقاطع تحصیلات تکمیلی دارند، همین امر منجر به آسیب زدن به این رشته خاص می شود. لذا با نگرش انتقادی و بازسازی به این رشته در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاه امام جواد (ع) در این رشته شاهد تحولی نوین خواهیم بود. نکته مهم آنکه اینجانب در سال های اخیر در منطقه خصوصاً در کشور عراق فعالیت های متمرکزی داشته و با موسسات آموزش عالی و موسسات فرهنگی و مذهبی این کشور در ارتباط بودم. جلسات متعددی نیز برگزار شد در این خصوص که آستان مقدس کاظمیه به عنوان یک نهاد فرهنگی و مذهبی در کشور منطقه و در منطقه خاومیانه و در جهان تشیع چه اقدماتی می تواند داشته باشد؟ اما متأسفانه بخش دولتی کشور ایران آمادگی همکاری در این حوزه را ندارد و اولویت های دیگری دارد.
وی با بیان اینکه تخصص دانشگاه امام جواد در رشته ای است که مورد بحث جلسات متعدد با تولیت آستان کاظمین در کشور عراق بوده است، گفت: برنامه های مفصلی در این زمینه وجود دارد و لازم است که به جزئیات بیشتری پرداخته شود اما لازم است که دانشگاه نیز در این زمینه همکاری لازم را داشته باشد. در واقع دانشگاه امام جواد(ع) می تواند به عنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران در این زمینه پیشگام باشد.
محمد کاظم کهدویی، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد نیز با بیان اینکه امروزه در کشورهای دیگر حساسیت خاصی نسبت به زبان فارسی و ایران و ایران شناسی وجود دارد، تصریح کرد: به عنوان مثال ده سال است که استاد زبان پارسی در هندوستان نداریم، لذا باید مدبرانه تلاش کرد تا از اینگونه حساسیت ها در سایر کشورها کاسته شود.
اهمیت ایران شناسی به دلیل گستردگی قلمرو هویت ایرانی است
سید احمد محیط طباطبایی، پژوهشگر حوزه تاریخ و باستان شناسی نیز در این نشست در خصوص ترویج زبان پارسی با تأکید براینکه ایران فارغ از نژاد و زبان یک مفهوم فرهنگی است که گروه های مختلفی را در خود جای داده است، اظهار کرد: پارسی دری در بلخ رواج دارد و شخصیت بزرگی همچون ابوحنیفه بنیانگذار مکتب حنفی و شاگرد امام صادق (ع) از اهالی بلخ بوده و به زبان پارسی دری تکلم داشته و وی فتوا می دهد که می توان قرآن را به زبان فارسی ترجمه کرد و حتی معتقد است که زبان را نیز می توان به زبان فارسی خواند. امروز در واقع سه چهارم مسلمین جهان پیرو مکتب حنفی هستند. دلیل اینکه زبان پارسی دری زبان رابط شد به دلیل وجود حاکیمت فرهنگی بود و نه حاکمیت سیاسی. لذا ایران شناسی قلمرویی وسیع تر از یک کلمه و یا یک زبان دارد و نماد هویت ایرانی فراتر از مذهب و زبان و … است.
در شرایط بحران کنونی، یزد می تواند احیا کننده ایران باشد
سامان قاسمی فیروزآبادی، استاد ایران شناسی در دانشگاه میبد نیز با بیان این مطلب که امروز پای ایران ایستادن هزینه دارد گفت: باید دید این میراثی که به ما رسیده و این رستگاری جمعی که ذیل نام ایران مطرح می شود و بخش عمده میراث فرهنگی جهان توسط نیاکان ایرانی خلق شده است. اما در این زمینه قصوراتی صورت گرفته است. در واقع در شرایط بحران امیدی به مراکز نیست و خلاقیتی و تغییرات بنیادی دراین مراکز فرهنگی رخ نخواهد داد، اما امید است در حواشی پاسخی برای بحران یافت شود. لذا در شرایط امروز نیز امیدی به پایتخت و مراکز نامدار دولتی نیست و بلکه در حاشیه که گفتمان غالب ضعیف تر است تغییر رخ خواهد داد. همیشه در طول تاریخ نیز احیای ایران از نقطه ای آغاز گشته و سپس بار مسئولیت را بخشی از ایران در شرایط بحران برعهده گرفته است. اگر ایران نیز قرار باشد که دوباره احیا شود این اتفاق از یزد خواهد افتاد زیرا در عین حال که سنت ها را حفظ نموده، اگرچه صنعتی شده و خود را به سمت جهان معاصر کشانده است. لذا این سنت نیز سنت دست و پاگیر نیست و یک خوانش به روز از ایرانی را توانسته حفظ کند. اما این مسئولیت احیای ایران برای یزد بسیار سنگین خواهد بود و ایران آبستن تغییراتی است که اگر این مسئولیت را بر عهده نگیرد، آینده مطلوبی وجود نخواهد داشت.
فرهنگ پارسی، فرهنگی بالنده و قابل ستایش
محمود جعفری دهقی، استاد دانشگاه تهران و رییس انجمن ایران شناسی نیز ضمن تبریک بابت افتتاح انجمن ایران شناسی در استان یزد، اظهار کرد: استان یزد یک استان شاخص در کشور است، لذا تقاضای مساعدت از مسئولان برای برجسته سازی رشته ایران شناسی در این استان وجود دارد. همچنین در راستای بزرگداشت مفاخر استان و معرفی آثاری که در این استان خلق شده گام های بلندی برداشته شود. زیرا همواره در طول تاریخ فرهنگ ایرانی در معرض آسیب ها و خطراتی وجود داشته است، اما به دلیل غنایی که داشته و زحمات بزرگان، هیچ گاه این رشته از هم گسیخته نگشته است. در واقع فرهنگ پارسی همچنان می درخشد و قابلیت این را دارد که بتوان به آن افتخار کرد.
