یزد، نخستین شهر تاریخی ایران در فهرست جهانی یونسکو و یکی از بزرگترین شهرهای خشتی جهان است. شهری با بافت تاریخی که زندگی در آن جریان دارد و در کمتر جایی در دنیا می توان نظیرش را پیدا کرد. با این حال این شهر که ظرفیت های بالایی در زمینه جذب توریست دارد و افزایش گردشگران در این شهر در یک سال گذشته هم گواهی بر این بوده، با مشکلات زیرساختی بسیاری رو به روست. مشکلاتی که به نظر میسرد تنها تلاش بخش دولتی برای حل آنها کارساز نیست و حضور بخش خصوصی و نیروهای کارآمد هم ضروری است. در همین زمینه کمیته گردشگری «سازمان مردم نهاد شمیم» در ادامه جلسات پیشینش به منظور رفع مشکلات زیرساختی و پیشبرد اهداف و توسعه صنعت گردشگری یزد جلسه ای با حضور نخبگان و فرهیختگان یزدی تبار مرکز برگزار کرد.
تلاش برای معرفی فرهنگ یزد به جهانیان
در ابتدای این جلسه رضا دستجردی مدیرعامل موسسه مردم نهاد شمیم با تاکید بر اهداف شکل گیری کمیته گردشگری گفت: «تلاش ما احیا و معرفی تمدن، چهره اسلامی و خصوصیات فرهنگی استان یزد به ایران و جهان است. در جلسات پیشین مصوبه موزه برق استان به استاندار رسما ارائه شد. پیشنهاد تاسیس موزه جامع قران کریم با معماری و هنر ماندگار ایرانی اسلامی در قطر از طرف کارگروه هنری کمیته معماری و شهرسازی و کمیته گردشگری شمیم هم ارائه شد. موزه ای که یک شاهکار از هنر و ایده گفتگوی تمدنها و ادیان در سایه تمدن اسلامی است و همه هنرهای ایرانی در آن استفاده شده است که البته در این مورد رایزنی های اولیه با معاونت وزیر و سفیر ایران درقطر و چند کارافرین ایرانی ساکن قطر بعمل امده است.»
دستجردی ادامه داد: «بحث توریسم سلامت هم مورد توجه بود که جلساتی با استاندار در این زمینه برگزار شده است. تلاش برای اجماع بخش خصوصی و مسئولان به منظور سرمایه گذاری بر روی جاذبه های توریستی استان یزد هم در این جلسه در دستور کار است.»
توسعه گردشگری منوط به توسعه کشور
سپس محمدرضا کارگر، مدیر کل امور موزه های کشور گفت: «در یکی از سفرهایی که به اسپانیا رفته بودم، از رئیس یکی از ایالت ها پرسیدم اسپانیا برای جذب توریست چه کرد که انقدر موفق شد؟ او در جواب گفت ما کار خاصی انجام ندادیم، اگر شما به نیازهای مردم کشورتان رسیدگی کنید، همان خدماتی که به مردم می دهید، توریست هم استفاده می کند. امنیت، ایرلاین خوب، بهداشت، سلامت، هتل مناسب، جاده و… همه و همه دست به دست هم می دهند تا صنعت توریسم توسعه پیدا کند.»
او ادامه داد: «نمیشود خدمات توریست ها و مردم را از هم جدا کرد. نمیشود جامعه ای توسعه پیدا نکند و تنها روی توسعه توریسم کار کرد. ارتباط مستقیمی بین توسعه جامعه و صنعت توریسم وجود دارد. درواقع جامعه ای که در تمام ارکان جامعه توسعه نیابد نمیتواند تویسم پایدار داشته باشد. وقتی توریست به اینجا می آید می بیند امنیت ندارد، سرش را کلاه میگذارند، از تاکسی گرفته تا تورها، کیفیت پایین هتل ها و رستوران ها و موارد دیگر؛ عده ای را از سفر به ایران منصرف می کند.»
مدیر کل امور موزه های کشور در ادامه بیان کرد: «خوشبختانه در حال حاضر گرایش توریست ها به ایران بیشتر شده است. مسائل تاریخی، تنوع آب و هوایی، فرهنگی و این مسئله که مدتی رفت و آمدی به ایران نبوده، انگیزه ای شده تا توریست ها به ایران بیایند و خوشبختانه یزد هم یکی از اهداف توریست های خارجی است. درواقع یزد جزو مقاصد قطعی توریست های خارجی به ایران است.»
ضرورت ساماندهی اقامتگاه های بومی
او با تاکید بر مشکلات اقامتی در شهر تاریخی یزد گفت: «متاسفانه در یزد چند مشکل اساسی داریم، یکی از آنها وضعیت اقامت توریست هاست. باید ساماندهی های لازم در این باره صورت بگیرد که یک بحث سرمایه گذاری برای هتل های چند ستاره و گران قیمت است که سرمایه گذارش هم کم است. از زمانی که کلنگ یک هتل زمین بخورد تا زمانی که به بهره برداری برسد باید بیشت از ده سال منتظر بهره برداری آن بود. درحال حاضر برای بحث جایگزینی و پاسخ به این نیاز با تبدیل خانه های تاریخی در بافت، به هتل و اقامتگاه وجود دارد. قبلا هم عرض کردم این شرایط، وضعیت بدی پیدا خواهد کرد. چراکه مردم یزد خوش سلیقه نیستند و پول هم خرج نمی کنند، بیشتر میخواهند دستی به سر و روی جایی بکشند و از آن استفاده کنند. فکر می کنند مردم به خاطر همین کاهگل ها می آیند و اگر کاری هم نکنند پولش در می آید و استانداردسازی وجود ندارد.»
خرید و فروش خانه ها در بافت تاریخی ساماندهی شود
کارگر ادامه داد: «در مشهد شرکتی در بافت تاریخی ساماندهی هایی انجام داد. ما به اینکه برخی نقد می کنند این شرکت بافت را خراب کرد، کاری نداریم. برای تبدیل این خانه ها خیلی ها هستند که دوست دارند سرمایه گذاری کنند و خانه های تاریخی را بخرند اما تنها راه خرید همین شبکه سنتی بنگاه ها و دلال هاست. باید شهرداری و استانداری وارد عمل شوند و برای محله هایی که امکان مناسب تری در بافت تاریخی دارند، کاربری هایی تعیین و فرمولی تهیه کند. شرکتی مثل طوس گستر با کمک شهرداری، استانداری، وزارت مسکن و … شکل بگیرد و طرح جامعی برای بافت تاریخی یزد تعریف کند. خانه هایی که مد نظرش است را با توجه به رشد این صنعت خریداری کند و تا مرحله آماده سازی پیش ببرد و سرمایه گذارنی که می خواهند از طریق این شرکت وارد شوند. از نظر صنعت، کاربری و مرمت میتواند با استانداردهای خودش خانه ها را واگذار کند یا اینکه نه در همان مراحل اولیه با طرح نقشه و ویژگی ها و بهترین نوع کاربری صورت بگیرد. به هرحال این تجربه یکجا متمرکز می شود. ممکن است در شرایط کنونی مهندسی که استخدام می شود به قوانین در بافت تاریخی و یا ویژگی های خاص بنا آشنا نباشد، اما اگر چنین مواردی در یک شرکت متمرکز شود و این کار را به عهده بگیرد، مردم هم به آن اعتماد میکنند و خانه هایشان را به او میفروشند. بی دلیل هم این خانه ها گران نمیشود. اگر مردم میخواهند خانه هایشان را هتل کنند تحت ضوابط آن شرکت انجام دهند، یا اگر میخواهند به این منظور آن را بفروشند باید قطعا نظر این شرکت را بگیرند. یعنی به یک شکلی از این لجام گسیختگی و هرج و مرج و بد سلیقگی در این قضیه جلوگیری شود. از نظر حقوقی هم باید روی این شرکت بحث شود که مثلا چقدر به شهرداری و جاهای دیگر وابسته باشد، چقدر دیگر افراد میتوانند سهامش را در اختیار داشته باشند.»
وضعیت بد پروازی یزد
او ادامه داد: «مسئله بعدی مباحثی مثل رستوران، تنوع غذا و ترابری است. البته توریست ها از قطار یزد راضی هستند با توجه به اینکه وضعیت پروازی یزد هم واقعا مناسب نیست. مسیر تهران کاشان، اصفهان، یزد و یزد به شیراز و کرمان شبکه پرترددی است. باید سرمایه گذاری کنند تا خدمات بین راهی مناسبی ایجاد شود، مثل خدماتی که در جاده های بین راهی قزوین و یا قم بوجود آمده و از نظر تور لیدرها مناسب است. آنها عموما میگویند در مسیر یزد غذاهای پک شده همراهمان می آوریم به این دلیل که اصلا به رستوران های بین راهی اعتماد نداریم. این ها مسائل زیرساختی است که باید به آنها توجه کرد.»
لزوم رونق گردشگری در شهرهای مختلف استان
کارگر بیان کرد: «بحث دیگر جدا کردن توریست از بافت تاریخی یزد است و هدایت آن به شهرهای اطراف ؛ مثل میبد، اردکان، تفت و … که آنها هم باید برند شوند. در واقع یک زمینه سازی مناسبی فراهم شود تا توریست تنها برای یک یا دو روز به یزد نیاید. یزد مقصدی برای یک تور هفت روزه شود و به همین شکل هم امکانات گسترش یابد. اماکن تاریخی هم ظرفیت پیدا کنند برای اینکه توریست به آنها رفت و آمد کند.»
او در پایان گفت: «حالا اینها را به چه شکل میتوان اجرا کرد؟ من فکر میکنم باید به صورت یک پکیج در یک کارگروه استانداری مطرح شود و یک برنامه توسعه گردشگری برای یزد نوشته شود. تمام مسائل مشخص شود. برنامه توسعه چندساله که در آن گفته شود نیازها چه هستند و چقدر سرمایه گذاری لازم است. اگر طبق برنامه ها اصولی و علمی کار جلو رود میتوانیم امیدوار باشم.»
ضعیف بودن زیرساخت های گردشگری یزد
سید حسین کربلایی، رییس اسبق سازمان بازنشستگی کشوری و عضو شورای راهبردی سازمان مردم نهاد شمیم هم در این مراسم گفت: «به موازات افزایش توریست بخش خصوصی باید سرمایه گذاری کند. درحال حاضر یزد فقط چندماه توریست پذیر است. بسیاری از کسانی که برای هتل ها وام گرفته اند برای بازپرداخت با مشکلاتی مواجه شده اند. از طرفی ما برای توریست امکانات رفاهی در یزد ایجاد نکردیم. برای مثال اگر سری به ارگ یزد بزنید، در کنار آن هیچ امکاناتی وجود ندارد و من شاهد بوده ام که یک گروه توریست به مشکل برخوردند. حالا توریست داخلی میتواند در برخی موارد از همین امکانات استفاده کند اما مثلا اتوبوس هایی که در سطح شهر هستند برای توریست های خارجی به هیچ وجه مناسب نیستند، به خصوص اینکه اغلب این توریست ها سنشان هم بالاست. اگر زیرساخت های لازم تهیه شود بخش خصوصی ترغیب به سرمایه گذاری میشود.»
او ادامه داد: «مسئله دوم مواجهه ما با مسافران نوروزی است که باید ساماندهی های لازم صورت بگیرد. امیدوارم دوستان در میراث فرهنگی و دیگر مراکز مربوط باید تمهیداتی برای این مسئله بی اندیشند.»
کمبود راهنمای متخصص گردشگری در یزد
مهدی دانش یزدی، مشاور ارشد وزیر خارجه و معاون سابق اداری و مالی وزارت خارجه در ادامه این نشست با اشاره به ظرفیت ها و جاذبه های توریستی یزد، بیان کرد: «در یزد ما زیرساخت های لازم برای گردشگری را نداریم. ما نباید یزد را با استان های دیگر مثل مشهد یا اصفهان و شیراز مقایسه کنیم. تکلیف توریست های شهری مثل مشهد مشخص است. باید ببینیم چند روز میتوان یک توریست را در شهر یزد نگه داشت. باید واقعیت های شهرمان را ببینیم. اگر نمیتوانیم برخی از زیرساخت ها را تامین کنیم، آنهایی که درتوانمان هست را فراهم کنیم. مثلا اتوبوس هایی که مناسب گردشگران است به همراه راهنمایانی که دانش لازم دارند، فراهم شود. زیرساخت های بین راهی در حد توان ایجاد شود. فراموش نکنیم نمیشود با خیال بافی زیرساخت ایجاد کرد.»
دانش یزدی ادامه داد: «از همه مهمتر بحث آموزش است. باید نیروهای مناسبی به عنوان راهنمای گردشگر تربیت شوند که بتوانند به خوبی یزد را معرفی کنند. نه اینکه در برخی از مراکز نیروهای غیرمتخصص کار را انجام دهند. فراهم کردن این مسئله، از زیرساخت ها مهمتر است. بهتر است واقع بین باشیم و واقعیت ها را ببینیم.» او در ادامه به پیشرفت های خوبی که در زمینه رایزنی با قطر برای تاسیس موزه جامع قرآن کریم صورت گرفته اشاره کرد.
بخش خصوصی گردشگری را حمایت کنید
محمد حسین محتاج الله، مالک مجموعه هتل های زنجیره ای مهر یزد هم در ادامه این نشست گفت: «سال 76، زمانی که ما کارمان را در حوزه خانه های تاریخی آغاز کردیم، مدت زمان حضور توریستی که به یزد می آمد، نصف روز بود. یعنی صبح تا ظهر می ماندند و برای اقامت به شهرهای اطراف اصفهان و شیراز می رفتند. وقتی ما ملک التجار را تاسیس کردیم، ظرف 6 ماه در مجله «Lonely Planet» خاورمیانه به عنوان یکی از سه هتل خاورمیانه معرفی شدیم. مسئله این است که ما چیزهایی داریم و فکر میکنیم نداریم. خانه های قدیمی یزد را نادیده نگیریم. یکی از کارشناسان به من گفت فکر نکن هتل تو تنها محلی برای اقامت است، بلکه خودش یک سایت گردشگری است. معتقدم یزد قابلیت ماندن بیشتر از یک هفته را دارد. یقین دارم بسیاری از یزدی ها از بناهای تاریخی شهر خودشان خبر ندارند. در حال حاضر توریست ها حداقل 4 شب را در یزد می مانند. ظرفیت هایی مثل ییلاقات بی نظیر و کویر در یزد وجود دارد که باید از آنها استفاده کرد و این مدت زمان را افزایش داد.»
محتاج الله ادامه داد:«البته من هم مثل دوستان باور دارم که باید زیرساخت ها فراهم شود اما معتقدم باید به موازات هم پیش بروند. اگر توریست را جذب نکنیم تا زیرساخت ها فراهم شود از قافله جا می مانیم. باید بسترها فراهم شود، دلیلی ندارد دولت همه آن را فراهم کند. دولت باید مدیریت کند و بخش خصوصی وارد شود.»
او با تاکید بر ظرفیت های بالای یزد در حوزه توریسم بیان کرد: «در حال حاضر سه شهر شیراز، اصفهان و یزد در راس شهرهای گردشگری ایران هستند. یعنی یزد یکی از شهرهای طلایی ایران است. من با اطمینان معتقدم در آینده توریستی که به یزد خواهد آمد از اصفهان و شیراز بیشتر خواهد شد.»
محتاج الله با تاکید بر نقش بخش خصوصی در پیشبرد توسعه گردشگری ادامه داد: «باید دولتمردان متقاعد شوند که یکصدا بخش خصوصی را حمایت کنند. یزد قابلیت های زیادی دارد، ما در اصفهان تک بناهای تاریخ داریم اما در یزد بافت تاریخی زنده داریم که حیات در آن جریان دارد. بنده به جرات میگویم من بیشترین سرمایه گذاری بخش خصوصی را در یزد داشته ام. باید دولت به ما کمک کند. من هنوز حتی یکبار هم استاندار را ندیده ام. تاوقتی از بخش خصوصی حمایت نشود، مشکلی حل نمیشود. زمانی یکی از مسئولان به من گفت نعمت الله اجازه نمیدهم به هرقیمتی بخواهی در یزد پول پارو کنی، این نگاه دولت به بخش خصوصی است. باید به سمتی برویم که بخش خصوصی دلسرد نشود و فضای به سمت رقابتی شدن خدمات پیش برود.»
توجه به قابلیت های زنان در صنعت گردشگری
سید عباس پاکنژاد، نماینده اسبق مردم یزد در مجلس شورای اسلامی هم با اشاره به نقش پررنگ زنان در جامعه گفت: « به جرات میتوانم بگویم زنان سهم بزرگی در 8 سال جنگ تحمیلی داشتند اما هیچ جا اسمی از آنها برده نشد. متاسفانه ما ارزشی برای زن هایی که جنگیدند قائل نشدیم و همین باعث شد دولت مردان هم برای زنان ارزش قائل نشوند. در زمینه میراث فرهنگی و گردشگری هم همینطور است. باید به زنان میدان داده شود تا بتوانند در این زمینه کمک کنند. در حال حاضر هم مدیر میراث فرهنگی یزد یک زن است و باید به او در این راه کمک کرد.»
پاک نژاد ادامه داد: «حل تمام مشکلاتی که آقایون فرمودند مثل آب خوردن است اگر اراده ای وجود داشته باشد.» در پایان این جلسه بر انتخاب و یاری مدیران خبره و کارامد و دلسوز در عرصه میراث فرهنگی و گردشگری در استان تاریخی و جهان شهر یزد تاکید شد.
