يزد زير چتر يونسکو توسعه مييابد

گفتگويي اختصاصي با مصطفي فاطمي پيرامون ثبت جهاني يزد:

بشارت یزد: بنفشه جاهد/ معاون گردشگري اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان يزد: جهاني شدن شهر يزد، يزد را به برندي جهاني تبديل کرده و يزد مي تواند در تمام زمينه ها زير چتر سازمان يونسکو توسعه يابد.

حدود ده سال پياپي است که از کانديداتوري شهر يزد براي ثبت جهاني شدن مي گذرد؛ هربار سازمان ميراث فرهنگي از زير بار مسئوليت شانه خالي مي کرد و نمي توانست در خواست جهاني شدن شهر يزد را به يونسکو بفرستد. اما پيگيري هاي مسئولين و دستگاه هاي مختلف همچنان ادامه داشت تا اينکه نتيجه شد شهر يزد در سال 2017 توسط کارشناسان يونسکو مورد بررسي قرار گيرد و در اجلاس يونسکو براي ثبت جهاني شدن يزد تصميم گيري شود. گفتگو پيرامون جهاني شدن يزد به درازا کشيد و ادامه بحث به جلسه اي ديگر موکول شد. در جلسه نهايي فضاي خوبي حاکم بود و کشورهاي آذربايجان، کويت و لبنان در گفت و گوهايشان  به حمايت از يزد پرداختند. کارشناسان ميراث فرهنگي با تمام وجود در تلاش بودند برخي ايرادات سازمان يونسکو را پاسخگو باشند. در پايان رئيس يونسکو پايان راي گيري درباره يزد را با چکش اعلام کرد و تصويب شد؛ يزد به ثبت جهاني رسيد. اين اولين تجربه ايران بود که توانست يک شهر را به ثبت جهاني برساند. بشارت يزد پيرامون روند ثبت جهاني شدن يزد گفتگويي با مصطفي فاطمي، معاون گردشگري اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان يزد داشت. مشروح اين گفتگو را در ادامه بخوانيد:  

از چه زماني جهاني شدن يزد مطرح شد و چه پروسه اي براي اين ثبت جهاني انجام شد؟

تا‌به‌حال 21 اثر ثبت جهاني شده است اما سابقه نداشته يک شهر پرونده تکميل شود و به سازمان يونسکو ارسال شود؛ لذا در ثبت جهاني يزد واهمه هايي وجود داشت. در مرداد ماه سال 1393 در سفر مسئولين سازمان ميراث فرهنگي کشور به يزد، با اصرار مقامات استاني مقرر شد که نماينده جمهوري اسلامي ايران در اجلاس جهاني يونسکو در سال 2017 براي ثبت جهاني شهر تاريخي يزد حضور داشته باشد. از همان زمان اين موضوع به صورت جدي در دستور کار قرار گرفت و پايگاه پژوهشي بافت تاريخي يزد مجدداً فعال شد تا پرونده ثبتي بافت تاريخي يزد تهيه شود. مراحل متعددي وجود داشت؛ در ابتدا بايد پلان مديريتي تهيه مي شد و از آنجا که در کشور ما تجربه اي در اين زمينه وجود نداشت، ايجاد اين پلان مديريتي دشوار بود. همه فعالان در بافت قديم يزد و تمام دستگاه هاي دولتي بايد زير نظر يک مجموعه قرار مي گرفتند. تعهداتي لازم بود که داده شد و همچنين يکسري مرمت ها و فعاليت هاي عمراني نيز انجام شد. البته نگاه فرهنگي پيرامون بافت تاريخي يزد و اصالت هاي اين منطقه نيز مد نظر بود که خوشبختانه سازمان يونسکو در اين خصوص هيچ بحثي نداشت و اين اصالت را از نقاط قوت شهر يزد مي دانست. قابليت هاي اصيل فرهنگي، هم‌زيستي مسالمت آميز اديان مختلف و نوع زندگي مردم به صورت سنتي که مورد توجه کارشناسان يونسکو قرار گرفت.

در مورد ساختارهاي فيزيکي نيز مساجد و اماکن عمومي وجود داشت که مورد بحث قرار گرفت که به چه شکل مرمت شود. شوراي فني يونسکو پس از بازديد از يزد ايراداتي گرفت که در سه بند مطرح شد و در جلسه يونسکو در اين مورد اين سه بند بحث شد. خوشبختانه با رايزني که در اجلاس انجام شده بود تعدادي از کشورها به نفع يزد صحبت کردند. کشور آذربايجان به خوبي از يزد در نوبت وارد صحبت شد و با قاطعيت از يزد سخن گفت. کشورهاي ديگر همچون کويت و لبنان نيز از يزد دفاع کردند. در کل فضاي اجلاس فضاي خوبي بود. قابل توجه است که در جلسه قبلي اجلاس بحث يزد ادامه داشت و موضوع تصميم‌گيري در مورد جهاني شدن يزد به جلسه اي ديگر موکول شده بود. در جلسه نهايي، از ساعت 9 به وقت لهستان جلسه شروع شد و ثبت جهاني شهر يزد مورد بحث قرار گرفت. کشورهاي مختلف سوالاتي در خصوص شهر يزد داشتند که يک ساعت و نيم صرف مطرح شدن سوالات و پاسخ به آنها شد. در پايان ايراداتي که شوراي فني يونسکو از يزد گرفته بود رد شد و به اتفاق آراء شهر يزد ثبت جهاني شد. ثبت جهاني يزد در بخش ثبت جهاني يک شهر، اولين تجربه ايران است.

ثبت جهاني چه مفهومي دارد؟ در حال حاضر چه قسمت هايي از شهر يزد ثبت جهاني شده است؟

ثبت جهاني يک شهر به معناي ثبت جهاني مجموعه اي از آثار آن شهر است. تا به حال سابقه نداشته است بتوانيم بيشتر از 13 اثر تاريخي را به ثبت جهاني برسانيم. سازمان ميراث فرهنگي در بهترين حالت باغ هاي ايراني که 9 اثر بوده است را به صورت يک مجموعه به ثبت جهاني رسانده است. قنات هاي ايراني را به صورت مجموع به ثبت جهاني رسيده اند. اما وقتي شهر تاريخي يزد ثبت شده است بيش از هزار اثر درون اين شهر به ثبت رسيده و در حال حاضر مي توان گفت علاوه بر ثبت جهاني شهر يزد، مجموعه جهاني اميرچخماق با تمام ساختارهاي اطرافش از ميدان گرفت هتا تکيه و مسجد و کاروانسرا و … را خواهيم داشت. بازار يزد با همه مشاعات آن از جمله بازار مسگري، بازار خان، بازار دروازه مهريز، بازار يوزداران و … به صورت يکجا يه ثبت جهاني رسيده و الان بازار جهاني يزد را داريم. در حال حاضر تمام مجموعه هاي  فرهنگي و تاريخي شهر يزد از جمله فهادان، شاه طهماسب، شاه ابوالقاسم، ميدان خان، مناطق مربوط به زرتشتيان و … جزو مجموعه هاي جهاني به حساب مي آيند. چون يونسکو تأييد کرده که حدود 200 هکتار از بافت قديمي يزد به ثبت جهاني رسيده است.

کميته فني يونسکو چه ايراداتي از يزد گرفته و اين ايرادها چه مشکلاتي را براي جهاني شدن يزد ايجاد کرده بود؟

ايراداتي که کميته فني يونسکو از پرونده گرفته بود سه بند بود؛ يکي از بندها بحث ساخت و سازهاي غيرمجاز و عدم رعايت اصول ساخت و سازها بود. مواردي از جمله ساخت و سازهاي اطراف باغ دولت آباد، ساخت و سازهاي بتني محله زرتشتيان، تخريب ها و ساخت و سازهايي که در بافت قديم انجام شده بود، مورد بحث قرار گرفت. بيشترين ايرادات در اين حوزه ها بود اما کارشناسان سازمان ميراث فرهنگي سعي کردند که پاسخگوي سوالات باشند. برخي از اين موارد توجيه شد و در ديگر موارد متعهد شديم ايراداتي که کميته فني يونسکو وارد کرده اصلاح شود. به عنوان مثال کاهگل کشيدن روي ديوارها را با بيان اينکه روشي بوده که در گذشته براي حفاظت از بناها وجود داشته، توجيه کرديم.

چه مواردي در اجلاس يونسکو بر رضايت جامه جهاني تأثير گذاشت؟

خوشبختانه رايزني بسيار خوبي که تيم ايران در اجلاس انجام داد يکي از بهترين رايزني هاي طول تاريخ در يونسکو بود. دو کشور هم سوالاتي داشته اند که با بررسي‌هايشان از سوالات خود صرف نظر کردند. تمام اين موارد تأثيرگذار بوده و موفق شديم رضايت جامعه جهاني را به نفع ايران جلب کنيم.

همچنين اتفاقات ثبت جهاني شهر الخليل در رديف ميراث جهاني فلسطيني در روز قبل از اجلاس، فضايي ضد اسرائيلي در اجلاس ايجاد کرده بود. از آنجا که يونسکو يک سازمان علمي–فرهنگي است، به هيج عنوان نگاه سياسي نداشت. هم خواست خدا بود و هم ياري تمام کساني که در اين زمينه تلاش کردند و با علاقه، پاسخگوي سوالات کارشناسان يونسکو بودند.

زمانيکه کارشناسان يونسکو براي بررسي به يزد آمده بودند، در لحظه برگشت از يکي از کارشناسان پرسيدم که شهر يزد چگونه بود، وي گفت شهر يزد مردم بي نظيري دارد.

ثبت جهاني شهر يزد چه نتايجي براي يزد به دنبال دارد؟ 

ثبت جهاني براي شهر يزد يک برند است و ما بايد از اين برند استفاده کنيم. در زمان هاي مختلف و اوايل انقلاب اينگونه مطرح مي شد که ما نيازي به يونسکو و جامعه جهاني نداريم. جالب نيست که دوباره پس از سالها اين بحث مطرح شود که جهاني شدن به چه دردي مي خورد… در حال حاضر اين ثبت جهاني، اعتباري جهاني به شهر يزد داده است. اما علاوه بر آن، يزد زير چتر يونسکو قرار گرفته و از اين پس مورد حمايت جهاني قرار مي گيرد. از اين پس هر اتفاقي که در يزد انجام شود مورد حمايت يونسکو خواهد بود. همچنين پس از ثبت جهاني يزد، پرونده يزد به تمام زبان هايي که مورد تأييد يونسکو باشد ترجمه شده و به مراکز علمي و تحقيقاتي مرتبط با يونسکو ارسال مي شود. يونسکو تبليغات گسترده اي براي يزد انجام خواهد داد. گردشگران بسياري در سراسر دنيا هستند که مي خواهند به شهرهاي معرفي شده توسط يونسکو سفر کنند. در سالهاي آينده زير چتر يونسکو يونسکو شاهد توسعه هرچه بيشتر گردشگري يزد خواهيم بود.

کلام پاياني..

ثبت جهاني يزد به تنهايي توسط سازمان ميراث فرهنگي انجام نشد، از تمام دستگاه هاي دولتي از جمله شهرداري و ساير دستگاه هايي که کمک کردند تا زمينه اين ثبت فراهم شود بايد تشکر کرد. بايد از مردمي که در بافت تاريخي يزد حامي جهاني شدن يزد بودند نيز تشکر کرد. همچنين اصحاب رسانه در اين سال ها پيگيري کردند نقش موثري در اين اقدام داشتند و بايد از آنها سپاسگزار بود. در پايان ثبت جهاني يزد را به تمام مردم يزد و مردم ايران که اولين تجربه جهاني شدن يک شهر را داشتند، تبريک مي گويم.

: