نابودی سرسبزی با تغییر سبک خانه سازی در یزد
اگر از هر ایرانی پرسیده شود “باغ های جهانی ایران در کدام شهرها هستند؟” احتمالا نام یزد در هیچکدام از پاسخ ها نباشد، شهری که با پسوند یا پیشوند “کویری بودن” شناخته می شود اما وجود دو باغ جهانی “دولت آباد” و ” پهلوان پور مهریز” گواه روزگارانی در گذشته نه چندان دور است که یزد، مملو از باغ ها و کوچه باغ های گسترده و مراتع کشاورزی سرسبز بوده که با هوشمندی و سختکوشی مردمانش، آب از طریق قنات ها در جوی هایش جاری میشده است. این قاب زیبا و رویایی اما جز در کتب تاریخی، دیگر چندان در یزد قابل رویت نیست. افزایش جمعیت و توسعه افقی شهر در کنار سوداگری در ساخت و ساز به طمع سود بیشتر باعث شده نه تنها بسیاری از باغ های یزد خشکانده و به ساختمان تبدیل شوند، بلکه در نبود نظارت و اجرای قانون و تغییر شیوه زندگی از خانه های ویلایی به سبک آپارتمانی؛ حیاط سازی در خانه های یزدی ها محدود به چند مترمربع گردد و فضای سبز و درختکاری که روزگاری جزو لاینفک معماری کویر بود، به دست فراموشی سپرده شود. این روند دردناک را می توان با مقایسه تصاویر هوایی یزد دهه ۳۰ شمسی، با یزد امروز به خوبی مشاهده کرد.
صفاییه، منطقه ای که دیگر با صفا نیست
صفائیه یزد در کمتر از ۳ دهه پیش، منطقه ای ییلاقی با خانه هایی بزرگ بود که بخش اصلی هر خانه در این منطقه را حیاط آن با درختانی انبوه تشکیل می داد. تورم قیمت اراضی صفائیه در کنار تورم قیمت ملک باعث شد تا سودجویی و منفعت طلبی همراه با ساخت و سازهای غیرقانونی به جان خانه های ویلایی صفائیه بیفتد و آپارتمان ها همچون قارچ های انبوه، یکی از بهترین مناطق سبز یزد را نابود کرده اند.
کاریزبوم، تلاش برای احیای خانه باغ ها در یزد
رنج یزدی ها از کم آبی بواسطه توسعه بی رویه صنعتی از یکسو و کاهش قابل ملاحظه فضای سبز و باغات از سوی دیگر، جمعی مدیران و مسئولان یزد را به فکر تاسیس موسسه ای انداخت تا در مجاورت شهر از طریق واگذاری اراضی به مردم ضمن مشارکت در تامین بخشی از هزینه های انتقال آب به استان، “باغ ویلا” را که روزگاری فرهنگ غالب ساخت و ساز در یزد بود، دوباره احیا کنند. ماحصل این ایده، تاسیس موسسه کوثر بود که در منطقه ای میان یزد و تفت، شهرکی به نام کاریزبوم ایجاد کرد و زمین هایی به متراژ هزار مترمربع را جهت باغ- ویلا سازی به مردم واگذار کرد با این شرط که ۸۵ درصد از مساحت هر قطعه زمین باید درختکاری شود و همچنین اجازه بلندمرتبه سازی را نیز نداشته باشند و ساختمان باید از دیوارهای خانه فاصله ای معین داشته باشد تا صاحبان هر خانه بتوانند بدون مزاحمت و دیده شدن، در باغ خود تفرج کنند. طراحان کاریزبوم از ابتدا در قالب قراردادی با خریداران شرط کرده اند که خانه سازی در این مجموعه باید مطابق استانداردهای تعریف شده باشد، موضوعی که برخی خریداران زمین در کاریزبوم بدان عمل نکردند و این مجموعه را با خطر ” صفائیه شدنی دیگر” قرار داده اند. از طرف دیگر بخاطر کم آبی در یزد، موسسه کوثر اقدام به تاسیس تصفیه خانه ای مجهز کرد تا آب پساب سیستم فاضلاب شهری یزد را بعد از تصفیه جهت آبیاری فضای سبز کاریزبون بکار گیرد.
اغلب مالکان کاریزبوم مدافع ویلاسازی با استانداردهای کوثر هستند
ساختمانی زیبا با باغی مصفا در کاریزبوم، توجه مان را جلب کرد. در حال تماشای این باغ- ویلای زیبا بودیم که خانمی از در خانه خارج شد و دقایقی با او همکلام شدیم. وی در گفتگو با خبرنگار بشارت یزد هدف از خرید زمین در کاریزبوم را فرار از دیوارهای آپارتمانش در یزد عنوان کرد و گفت: “همیشه رویای زندگی در خانه ای را داشتم که همانند خانه پدربزرگم در کودکی، حیاطی وسیع با درختانی سایه دار و حوضی بزرگ داشته باشد. آن خانه بعد از فوت پدربزرگ فروخته شد و حالا آپارتمانی چند طبقه بدون حیاط است. بعد از ازدواج هم ساکن آپارتمان در یزد شدم اما همیشه دلم هوای بازگشت به دوران کودکی را داشت که ۱۲ سال پیش شنیدم قرار است در یزد اراضی منطقه ای به فروش برود که خریداران موظف هستند، باغ- ویلا بسازند. با اشتیاق زمینی هزار متری در کاریزبوم خریدم و طی چند سال خانه ام را ساختم.”
داشت با ذوق و شوق زیاد از مراحل ساخت و مشاوره گرفتن ها از کارشناسان کشاورزی برای انتخاب درخت و آبیاری قطره ای سخن می گفت که از او پرسیدیم “نظرتان درباره خانه هایی که بر خلاف مقررات موسسه کوثر در کاریزبوم ساخته شده اند، چیست؟” که ناگهان برافروخته شد و گفت: “این یک جنایت و خیانت در حق سایر ساکنین و حتی مردم یزد است. آنطور که می دانم اغلب صاحبان زمین در کاریزبوم به شدت موافق ویلاسازی با استاندارهای موسسه کوثر هستند و اساسا اینجا زمین خریده اند که ویلایی نزدیک به شهر برای تفرج داشته باشند. از طرفی کاریزبوم با هدف احیای منطقه ای سبز و پر باغ در مجاورت یزد بنا شده تا جبرانی برای نابودی باغ ها و خانه های ویلایی در یزد باشد. باید موسسه کوثر با قاطعیت مانع ساخت و ساز غیراصولی در کاریزیوم شود. اینجا بدون فضای سبز و درختان انبوه، دیگر ارزشی ندارد”
محوز دادستان برای مقابله با ساخت و سازهای غیرمجاز در کاریزبوم
جریان ساخت و سازهای غیراصولی در کاریزبوم اغلب به دورانی باز میگردد که اراضی کاریزبوم جزوی از شهر یزد و در محدوده شهرداری منطقه ۴ بود. متاسفانه همانند سایر نقاط شهر یزد که نظارت بر ساخت وسازهای غیرمجاز ضعیف است، این آفت گریبان کاریزبوم را هم گرفت و تعدادی خانه بدون رعایت حد مجاز ساختمان سازی و ارتفاع، ساخته شد. از حوالی سال ۹۵ و با حکم وزارت راه و شهرسازی، مجموعه اراضی کاریزبوم تحت نظر اداره کل راه و شهرسازی استان قرار گرفت و وظیفه نظارت بر ساخت وسازها در این مجموعه، به عهده موسسه کوثر قگذاشته شد. هرچند این موسسه تا دریافت مجوزهای لازم از وزارت راه و شهرسازی، چندان اهرم قانونی برای نظارت ندارد اما اخیرا و طی نامه ای به دادستان یزد توانسته مجوز برخورد با ساخت وسازهای غیراصولی در کاریزبوم را بگیرد.
بنا برشنیده ها موسسه کوثر پس از دریافت تاییدیه از دادستان، با ایجاد ممانعت در ورود مصالح ساختمانی، قطع انشعاب آب و برق و طرح شکایت در کمیسیون ۹۹ استانداری از مالکانی که ساخت وساز غیراصولی دارند، بطور قاطع مانع رفتارهای غیراصولی در کاریزبوم شده است. همچنین با توجه به اینکه در آینده ای نزدیک و با صدور مجوزهای لازم از طرف وزارت راه و شهرسازی، مجموعه کاریزبوم در ذیل شهرک های ویژه قرار می گیرد، خانه هایی که مغایرت هایی با استانداردهای کاریزیوم دارند، پایان کار نخواهند گرفت.
نگذارید کاریزبوم به سرنوشت صفائیه دچار شود
موسسه کوثر هزینه های گزافی برای تامین زیرساخت های کاریزبوم خصوصا تصفیه آب پساب و تامین آب برای درختکاری انبوه در کاریزبوم انجام داده تا بار دیگر یزدی ها همانند آبا و اجدادشان بتوانند شاهد خانه هایی با باغ های مصفا و سرسبز را ببینند و اوقات فراغت خود را در آن سپری کنند. بی شک هرگونه کوتاهی از اصول ساخت وساز در کاریزبوم، خیانت به آرمان موسسان موسسه کوثر و محروم ساختن آیندگان از سرزندگی و سرسبزی است، موضوعی که مراقبت از آن، وظیفه مسئولان فعلی موسسه کوثر و ساکنین و مالکین کاریزبوم است تا این مجموعه هم مثل صفائیه یزد، شهرکی از آپارتمان های بی روح و زندگی نشود.
