رئیس سازمان نظام مهندسی یزد با تاکید بر ضرورت تصویب آیین نامه خشت:
ناهید عنصری/ رئیس سازمان نظام مهندسی استان یزد، با بیان این مطلب که معماری شهر سازی یزد در طول هزار سال گذشته همواره تغییر کرده است، اظهار کرد: در واقع اصل تغییر در معماری لاجرم است، اما تفاوت آن با شرایط امروز این است که این تغییر با تدابیری همراه بوده است. در گذشته ساختمان ها متناسب با رشد فناوری و تکنیک های ساخت به روزرسانی می شده اما محتوای کلی و ارزش ها را حفظ می کردند. به عنوان مثال تعریف حیاط به عنوان یکی از عناصر حیاتی ساختمان ها بوده و از دوره ایلخانی « خانه باغ» وجود داشته، در دوره صفوی تغییر کرد و به حیاط هایی با باغچه های بزرگ تبدیل شد و در دوره قاجار به حیاط مرکزی تغییر یافت. در واقع در دوره پهلوی نیز عنصر حیاط وجود داشته اما الگوهای معماری متناسب با تکنولوژی و مواد تغییر یافته است. اما مهمترین وجه معماری ایرانی تداوم و پیوستگی عناصر در طی قرون مختلف بوده است. اساساً اگر تغییر وجود نداشت، تشخیص اینکه هر ساختمان متعلق به کدام دوره است نیز ممکن نبود. اما یکپارچگی و هماهنگی و هارمونی این عناصر با هم توانسته است ارزش خلق کند.
مجتبی فرهمند، با اشاره به اینکه مشکل امروز حوزه ساختمان انقطاع شدید با گذشته است، گفت: دلیل عمده این امر مسائل فرهنگی است. عموم نظریه پردازان بر این اعتقادند که ساختمان ها عینیت یافته شدن باورهای مردم هستند یعنی هر آنچه را که مردم به آن باور و ایمان دارند در ساختمان جلوه می یابد. در گذشته باورهایی مبنی بر احترام به همسایگان وجود داشته است یا به همسایه اشراف نداشته باشند. همچنین باور به کمبود آب و ضرورت صرفه جویی در مصرف انرژی وجود داشته است و نیز این باور وجود داشته که تفاخر امری شایسته نیست. اما اکنون تغییر باورها اتفاق افتاده و تفاخر به ثروت و توانمندی امری عادی است.
هنر معماری می تواند اعتلابخش سلایق مردم باشد
وی، همچنین در خصوص سیمای شهر و مباحث زیبایی معماری تصریح کرد: تفاوت معماری با حوزه زیبایی این است که معماری مانند سایر هنرها از جمله سینما یا موسیقی می تواند در خدمت اعتلای سلیقه مردم قرار گیرد. در واقع باید دید این معماری باید در اختیار سلیقه مردم باشد یا مردم در خدمت هنر معماری باشند. لذا از بعد هنری باید سطح نگرش عموم مردم ارتقا یابد، زیرا ممکن است که عده ای از مردم نوعی از موسیقی را دوست داشته باشند اما الزاماً این نوع، موسیقی فاخری نخواهد بود. در واقع در اثر کم کاری مسئولان ممکن است سطح سلیقه مردم نیز تنزل یابد، زیرا ارزش ها تغییر نمی کنند و ارتباطی با مسائل اقتصادی نیز ندارند. همانگونه که در گذشته خانه های کوچک و نیز خانه های بزرگ در سطح شهر وجود داشته است، خانه هایی متعلق به فقرا و اغنیا. در یزد قریب 20 هزار خانه قدیمی وجود دارد که در عین شباهت به یکدیگر هر کدام هنری منحصر به فرد است و این امر دلالت بر هنر گذشتگان ما دارد.
وی در خصوص وسعت خانه ها در گذشته با تأکید بر اینکه معماران بر اندازه و قواره ساختمان ها توجه داشته اند، اظهار کرد: در گذشته برای ساختمان ها درب هایی با شیشه قرار داده و برای حفظ منابع و پرهیز از اسراف و نیز با بهره گیری از هنر خود با خرده چوب هایی که اضافه بوده و یک اثر فاخر هنری خلق نمودند. اما اکنون مردم به سمت مصرف گرایی گرایش یافته و در نتیجه دچار ناترازی انرژی شده اند. در واقع 50 درصد از انرژی کشور در ساختمان ها هدر می رود. همچنین فضای خانه می تواند به گونه ای طراحی شود که عشق را در خانواده جریان دهد و یا برعکس نفرت را بازتولید کند و هیچ ارتباطی به وسعت فضا ندارد. بنابراین بسیاری از آسیب های اجتماعی ناشی از فضای زندگی است. لذا اشکال اصلی ناشی از این است که در طول سال های گذشته کدهایی در خصوص ساختمان ها نگاشته شده و مقرراتی تعیین شده که از لحاظ روحی و روانی کیفیت ندارد. اگرچه از نظر فیزیکی و کمیتی معیارهای مناسبی رعایت شده باشد. بنابراین با تغییر سبک باید پذیرفت که منش یزدی بودن نیز تغییر خواهد کرد.
خانه محل آرامش خانواده است نه یک کالای سرمایه ای
رئیس سازمان نظام مهندسی، با بیان اینکه نماهای رومی و کلاسیک از آنجا که با اصالت یزدی تطابق ندارد، گذرا هستند و دوامی ندارند ادامه داد: در حقیقت خانه مکانی است که فرد در آن احساس امنیت و آرامش داشته باشد. اما در حال حاضر این آرامش از خانه ها حذف شده و خانه به کالایی سرمایه ای تبدیل شده است به دلیل گسست شدیدی که بین زمان حال و گذشته ایجاد شده است. البته این مسئله مبتلا به تمامی شهرهای ایران است. این مهم به معنای کپی برداری یا تقلید از گذشته نیست بلکه می توان ارزش های گذشته را بازتعریف نمود. می توان گفت زمانی معماری ما ایرانی و اسلامی می شود که مردم ایرانی و اسلامی شوند و این امر به باورهای مردم باز می گردد.
30 درصد از مساحت شهر یزد زمین های بلااستفاده است
وی با اشاره به اینکه سی درصد از مساحت شهر را زمین های بلااستفاده در بر می گیرد، اظهار کرد: یزد بزرگترین شهر ایران به لحاظ سرانه جمعیتی است و هر چه تراکم و سرانه جمعیت پایین تر باشد خدمات رسانی سخت تر و پرهزینه تر است. به بیان دیگر باید برای شهری با جمعیت سه میلیون نفر خدماتی از قبیل آسفالت معابر، ناوگان حمل و نقل و… ارائه گردد و به این ترتیب شهر به تدریج به شهری فاقد کیفیت تبدیل می شود. در واقع هرچه شهر بزرگ تر شود کیفیت شهر تنزل می یابد. لذا بر اساس مصوبه ای که اخیراً مورد توافق قرار گرفته در خصوص زمین های افتاده پس از اخطار به مالک جهت تعیین تکلیف زمین، طرح های خدمات شهری بر روی زمین ها قرار خواهد گرفت. این امر می تواند بسیار اثر گذار باشد و موجب زایندگی از داخل شهر شود.
وی ادامه داد: دو چالش در خصوص عدم تمایل به استفاده از بافت کهن شهری و نیز خدمات رسانی به شهر وجود دارد. لذا باید میان این دو چالش حد متعادلی وجود داشته باشد، البته این مسئله تا حدودی رعایت شده و شهر یزد از جمله شهرهای دارای ساختمان های بلندمرتبه نیست اما به هر حال آپارتمان سازی در شهر صورت گرفته است. در واقع به لحاظ تکنیکی و اصول شهرسازی، بزرگ کردن شهرها طبیعتاً با تراکم پایین ایراد است اما به لحاظ روح شهری خانه های ویلایی با اصالت یزدی بیشتر سازگاری دارد. جمع نمودن این دو مسئله از جمله معضلات اساسی مدیران شهری است. در واقع یکی از دلایلی که بافت میانی شهر از تخریب مصون مانده است، توسعه شهر در سال های گذشته بوده است. هر چند توسعه شهر به لحاظ فنی غلط است اما این مسئله در همه جا حاکم نیست، در واقع تنها حسن توسعه شهر نگه داری بافت میانی شهر بوده است.
فرهمند با بیان اینکه سی درصد از مردم شهر یزد اجاره نشین هستند گفت: در واقع این میزان از میانگین کشوری بالاتر است. البته این امر دال بر خانه نداشتن یزدی ها نیست بلکه به این معناست که بافت اجتماعی متفاوت است. همان طور که 48 درصد از بیمه شدگان شهر یزد غیر بومی هستند. در واقع بخش عمده ای از فشار تورم اجاره ها ناشی از توسعه ناپایدار یزد است و چالش اصلی در خصوص میزان تأثیر طرح آمایش سرزمین در تصمیمات مدیریتی است. بر اساس طرح آمایش سرزمین وجه غالب یزد نیروی انسانی بوده است که نتیجه آن ایجاد صنایع دانش بنیان برای حضور نخبگان و نیز صنایع نوتک برای نیروی کار بوده است. لذا صنایع نوتک و کارگر پذیری در یزد حضور یافتند که طبیعتاً قشرجمعیتی ظهور می یابد که با نخبگان و تحصیلکردگان هماهنگ نیست. خوشبختانه دغدغه امروز استاندار و مسئولان در خصوص توسعه پایدار یزد در زمینه محیط زیست و اقتصاد و … است.
یزد، استانی با رتبه بالا در تخلفات ساختمانی
وی در خصوص زمانبر شدن پرونده ها نیز اظهار کرد: متأسفانه به دلیل تخلفات ساختمانی، یزد یکی از استان های اول کشور است. این امر ناشی از قانون گریز بودن مردم یزد نیست بلکه بخشی از آن ناشی از مقررات دست و پاگیر است و بخشی از آن ناشی از معضلات فرهنگی است. زیرا در اکثر خانه های یزدی این تصور وجود دارد که خود قادر به ساخت منازلشان هستند و نیازی به پروانه ندارند و یا به دلیل زمان بر بودن و نرخ تورم امکان اخذ پروانه وجود ندارد. لذا بر اساس توافق نظام مهندسی و شهرداری زمان اخذ پروانه کاهش یافت و این امر 20 درصد از مشکل عدم پروانه را کاهش داد. همچنین بخش قابل توجهی از ساختمان ها مشاعی هستند که اساساً امکان اخذ پروانه را ندارند. این مسئله نیز با مصوبه شهرداری حل شد و مقرر شد تا برای اماکن دارای قولنامه و بدون سند نیز پروانه ساخت صادر گردد. همچنین در خصوص ساختمان های دونقشه ای که براساس آخرین آمار کمیسیون ماده 100 ، 99 درصد از ساختمان های شهر دو نقشه ای هستند. براساس تفاهم نامه ای میان نظام مهندسی و شهرداری که در سال آینده به صورت کلان به اجرا در خواهد آمد مقرر شد که براساس نقشه ای که قرار است ساختمان ساخته شود پروانه صادر گردد که مهمترین خط قرمز آن نیز عدم پیشروی از همسایه است. شهروندان نیز لازم نیست برای دونقشه هزینه نمایند و تا حد زیادی نیز مشکل عدم پروانه بودن ساختمان ها نیز حل خواهد شد.
مجتبی فرهمند، با بیان این مطلب که عموماً ساخت و سازهای داخل بافت تاریخی توسط افراد فاقد صلاحیت طراحی، و اجرا می شود، اظهار کرد: بر اساس تفاهم نامه ای که با سازمان میراث فرهنگی در حال تدوین است تلاش شده طراحی، نظارت و اجرای ساخت و سازها در داخل بافت تاریخی از سوی افراد واجد صلاحیت در نظام مهندسی انجام شود. در واقع این اقدام با محوریت سازمان میراث فرهنگی انجام خواهد شد و لذا صلاحیت این افراد را از سوی سازمان میراث فرهنگی مشخص می شود. به عبارتی صلاحیت ها و آموزش ها را سازمان میراث فرهنگی مشخص می نماید. همچنین در صورت تصویب نهایی آیین نامه خشت از سوی شورای عالی مقررات ملی، ساخت و سازها در مناطق بافت تاریخی با خشت انجام خواهد شد.
وی ادامه داد: همچنین شهرکی در زمینی با ظرفیت دویست واحد در مجاورت کاریزلند از سوی اداره راه و شهرسازی احداث خواهد شد. در این شهرک ساخت منازل آپارتمانی و ویلایی با رعایت تمامی موارد از جمله کیفیت و کمیت ساخت و سازها، تکنولوژی نوین، صرفه جویی انرژی و ….. لحاظ خواهد شد. به این ترتیب با ساخت این مجموعه نوعی فرهنگ سازی در ساخت و سازهای کارشناسی شده انجام می گیرد.
فرهمند همچنین با تأکید بر مسئله آموزش در حوزه ساخت و سازهای کارشناسی شده، تصریح کرد: سرفصل های آموزشی در سازمان وجود داشته اما یکی از مشکلات عمده این است که ارتباط لازم میان سازمان نظام مهندسی و شهروندان برقرار نشده است. لذا در تلاش هستیم که برای سال آینده ارتباط با شهروندان و آموزش های محلی بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت.
توضیح: چکیده ای از نشست خبری رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان یزد که به مناسبت روز مهندس برگزار شد در بشارت یزد به تاریخ 9 اسفند 1403 منتشر شد. در این شماره مشروح سخنان وی منتشر می شود.
