معرفی یزد جهانی نیازمند هنر جهانی است

بشارت یزد/ جهانی شدن شهر یزد فرصتی تاریخی فراروی مردمان خطه کویر نهاد تا با تکیه بر تاریخ چند هزارساله خود در روزگار کم آبی و سختی، بتوانند شاهد رونق گردشگری، رفاه و توسعه باشند اما با گذشت نزدیک به 2 سال از جهانی شدن یزد به گواه بسیاری از کارشناسان، این شهر استفاده چندانی از این برند نداشته و هنوز جهانیان با جاذبه های یزد بیگانه اند. موضوعی که هنر و خصوصا سینما می تواند در کوتاهترین زمان و با بهترین روایت، عهده دارش شود. مسیری که سید مجتبی حسینی، کارگردان جوان یزدی علیرغم آنچه بی توجهی مسئولان دانسته، با ساخت فیلم بلند «پنج» آن را آغاز کرده و توانسته با حضور در 50 جشنواره بین المللی در کشورهای مختلف جهان، علاوه بر کسب 20 جایزه سینمایی معتبر، فرهنگ و تاریخ یزد را به جهانیان معرفی کند. آنچه بیش از همه موجب ناراحتی و تعجب این کارگردان یزدی شده این است که «چرا در شرایطی که یزد به شدت نیازمند تبلیغات جهانی و داخلی است، مسئولان به آثار هنری با موضوع جهانی شدن یزد کمتر توجه می کنند و اگر اثری سلبریتی نداشته باشد حتی حاضر به عکس گرفتن با عوامل آن هم نیستند!»
فیلم «پنج»، زندگی پیرمرد شعربافی را روایت می‌کند که ضرباهنگ کار و زندگی اش با ساعتی قدیمی تنظیم شده‌است و خرابی ساعت، ریتم زندگی او را به هم می‌ریزد. روایت داستانی این فیلم به زبان تصویر بوده و بدون زیرنویس انگلیسی در تمامی کشورها به نمایش گذاشته شده‌است. موضوعی که باعث شده مخاطبان با هر زبان و فرهنگی قادر به درک داستان این فیلم و شناخت فرهنگ و جاذبه های یزد شوند.
سیدمجتبی حسینی دارای مدرک کارشناسی از دانشگاه رسانه تهران است. وی در کارنامه خود سابقه تولید تعدادی فیلم کوتاه داستانی و مستند و همچنین دو فیلم بلند را دارد. تله فیلمی با نام «افسون گل سرخ» و فیلم سینمای تجربی به نام «پنج». پوستر جدید «پنج» نیز توسط محمدعلی حدّت، نقاش و گرافیست مطرح طراحی شده است. استاد حدّت نقاش مطرح و از چهره‌های شاخص طراحی پوستر در سینمای ایران است که پوستر فیلم‌هایی نظیر “رضا موتوری”، “فرار از تله”، “دونده”، “ترنج”، “فریاد زیر آب”، “کندو”، “سناتور”، “فصل خون” “شکار” و… را ترسیم کرده‌است. این هنرمند پیشکسوت بعد از سال‌ها کناره‌گیری از طراحی برای اقلام تبلیغاتی سینما، برای فیلمی که در زادگاهش -شهر تاریخی یزد- ساخته شده همکاری کرده است.
در حال حاضر نیز فیلم «پنج» با دریافت پروانه نمایش درجه کیفی «الف» از معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در سینماهای هنر و تجربه کشور، اکران خود را آغاز کرده است. گفتنی است این فیلم، نخستین فیلم بلند یزدی است که در گروه سینمای هنر و تجربه کشور به نمایش گذاشته شده است.
بشارت یزد به بهانه آغاز اکران فیلم «پنج»، گفتگویی با صاحب این اثر، سید مجتبی حسینی انجام داده که در ادامه می خوانیم:

پروسه تولید فیلم «پنج» چگونه بود؟
یکی از ویژگی های معمول فیلم های سینمای هنر و تجربه طولانی بودن پروسه ی تولید و اکران آن است چرا که مسئولیت تمام روند کار را کارگردان اثر باید شخصا پیگیری کرده و به عهده بگیرد.
از لحظه شکل گیری ایده ی فیلم پنج در ذهنم تا به امروز که این فیلم در سینمای هنر و تجربه به اکران گذاشته شده، حدود یک دهه می‌گذرد.
طرح و ایده اولیه مربوط به یک فیلم کوتاه بود که با گذر زمان شکل منسجم تری در ذهنم گرفت و در نهایت، طرح اولیه این فیلم بلند را نتیجه داشت. با تمام فراز و فرودهایی که جریان تولید فیلم داشتم و چندین بار به علت محقق نشدن برخی وعده ها از سوی مسئولین استان متوقف شد، بالاخره در سال ۹۶ موفق به اتمام کار شدم. غرامت بدقولی ها که منجر به افزایش هزینه های تولید شده بود را هم یک تنه پرداختم و خوشحالم که توانستم جهانی ترین فیلم یزد را ساخته و برای نسل آینده ی شهرم به یادگار بگذارم.

این وعده ها از سوی چه افراد و اداراتی به شما داده شده بود؟
همان اداراتی که بودجه های فرهنگی و هنری بسیاری را به نام «جهانی شدن یزد» در اختیار دارند و هزینه می کنند اما فیلم «پنج» از هر گونه حمایتی بی نصیب ماند و حتی برای تبلیغات محیطی، گزارش های خبری و عرضه و پخش جهانی آن نیز حاضر به همکاری نشدند. تاکنون هر کس فیلم پنج را دیده – در سی و هفتمین بازار جشنواره جهانی فیلم فجر در تهران اکران داشتیم و همچنین چند تن از همکاران در دفتر تولید آن را دیده اند- با علامت سوال بزرگی بالای سرش مواجه شده که وقتی این همه مسئولین یزد دم از جهانی شدن آن می زنند و هیچ اثر ارزنده و در خور هنری برای معرفی اش در چنته ندارند چرا «پنج» را نادیده می گیرند!؟

به نظرتان علت این نادیده انگاری چیست؟
اول این که برخی مسئولین در یزد ژست جهانی شدن و روشنفکری به خود گرفته اند و دغدغه مند در این رابطه نیستند. دوما اینکه برخی از سیاست گذاران فرهنگی استان این روزها به شدت دچار عوام زدگی و ظاهرسازی شده اند. در فیلم «پنج»، هیچ بازیگر بنام و سلبریتی بازی نکرده تا کنارش بشود عکس یادگاری گرفت!

در جایی گفته بودید فیلم «پنج» فرم و روایت متفاوتی دارد، منظورتان چیست؟
شاید بهتر است بگویم تفاوت ساختاری فیلم «پنج»، بدون دیالوگ بودن آن است و داستان به زبان تصویر روایت می شود. این گونه هر کس با هر زبان و ملیتی می تواند فیلم را ببیند و متوجه داستان شود. به معنای واقعی، یک فیلم جهانی برای شهری جهانی.
از نظر ساختار تصویری بیش از نود درصد نماها ثابت و قاب عکسی هستند و بر خلاف روند بیشتر فیلم‌های سینمای ایران که قصد حضور در مجامع بین المللی را دارند، فیلمی بدون استرس بوده و تصویری روشن و امیدبخش از جامعه و فرهنگ ایرانی را به نمایش می گذارد.

فیلم «پنج» با چه سبک و شیوه‌ای ساخته شده است؟
سبک و شیوه ساخت فیلم پنج به گونه‌ای خاص پیش رفت. به طوری که با ارسال فیلم به جشنواره‌های متعدد بین‌المللی و با بررسی نظرات کارشناسان مختلف مشخص شد نمی‌توان برای فیلم پنج مرز مشخصی در نظر گرفت. عده‌ای فیلم پنج را فیلمی داستانی می‌دیدند و عده‌ای دیگر فیلمی صرفاً مستند و یا تجربی. لذا یکی از شاخصه‌های فیلم این بود که در سه قالب به آن نگاه می‌شد.
همان گونه که اشاره کردم با وجود این که برخی دیالوگ های کلی در فیلم وجود دارد این فیلم به سبب استفاده از زبان تصویر و بین المللی شدن درک و فهم آن در هیچ کجای دنیا و در هیچ جشنواره ای نیازی به زیر نویس نداشت.
فیلم پنج بی بهره از داستان هم نیست و حتی اگر فیلم را در قالب مستند در نظر بگیریم مستندی است داستانی که روایتی در دل آن جای گرفته اما بعد فلسفی این فیلم بسیار پررنگ تر از روایت و درام فیلم می‌باشد.

از ویژگی‌های دیگر فیلم «پنج» بگوئید.
یکی از مهمترین ویژگی‌های فیلم «پنج» قوم‌نگار بودن فیلم است. این فیلم یک زندگی را به تصویر کشیده که هزاران سال دنبال می‌شده ولی در دنیای معاصر و جدید، کمی به هم ریخته است. می‌توان گفت بُعد فلسفی فیلم از همین به هم ریختگی است که شکل می‌گیرد. از دیگر شاخصه‌های مهم فیلم، معماری و فضای شهری است که به خودی خود، یکی از شخصیت‌های فیلم به حساب می آید.
شخصیت‌های انسانی فیلم هم آن قدر واقعی هستند که گاهاً مخاطب فراموش می‌کند با یک فیلم داستانی روبرو است و با یک اثر مستند به اشتباه گرفته می‌شود.

به نظر شما دلیل موفقیت‌های فیلم «پنج» و جوایز متعدد این فیلم چیست؟
رویکرد سمبلیک فیلم، تفکر عمیقی که در فیلم وجود دارد؛ ساختار متفاوت فیلم، فضای دلنشینی که فیلم پیدا کرده و همچنین بحث قوم‌نگاری را دلایل موفقیت‌های جهانی فیلم پنج می‌دانم. عامل دیگر موفقیت فیلم هم کیفیت فنی آن است که در هیچ زمینه ای برایش کوتاهی نکردیم.

ریتم فیلم «پنج» را چگونه در نظر گرفتید؟
زندگی شعربافان یزدی و بافندگانی که در منطقه کویری زندگی می‌کرده‌اند، یک زندگی با ریتم آرام و یکنواخت است ؛ اما در دل این یکنواختی، ریتم خاصی جریان داشته است؛ لذا عاداتی خاص در دکوپاژ و حتی ساختار فیلم الهام بخش بوده است. قاب‌های فیلم همه ثابت هستند و حرکت دوربین بسیار محدود است.
ممکن است ریتم فیلم برای برخی آرام به نظر برسد اما این کندی، متناسب با موضوع، شخصیت و ساختار فیلم بوده است. اگرچه بُعد محتوایی فیلم غالب بر بُعد درام فیلم است.

وضعیت سینمای هنر و تجربه کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
سینمای هنر و تجربه در برخی شهرهای کشور به ویژه در شهر یزد مهجور واقع شده است. سینمای بدنه گیشه‌دار و پرفروش شده و به سمت فیلم‌های طنز و سطحی کشانده شده است. تا جایی که ژانرهای اجتماعی به نسبت فیلم‌های طنز فروش کمتری دارند. فیلم‌های هنری و تجربی در دهه شصت به شدت مورد استقبال قرار می‌گرفت و مخاطبین بسیاری داشت؛ اما در حال حاضر مخاطبین سینمای هنر و تجربه گروهی خاص هستند. اما با وجود همین مخاطبین خاص که خواستار و طرفدار سینمای هنر و تجربه هستند، شرایط اکران فیلم‌های تجربی در بیشتر شهرها مهیا نیست.
فیلم «پنج» در شهر یزد و برای مردمان این شهر تولید شده اما همچنان شرایط برای اکران آن در یزد بوجود نیامده است. از طریق اداره ارشاد اما پیگیر حل این مسئله هستم که امیدوارم بزودی نتیجه بدهد و یکی از سالن های پردیس سینما جام جم به این فیلم وسایر فیلم های گروه هنر و تجربه اختصاص داده شود.

بازخورد فیلم «پنج» در جشنواره‌ها چگونه بوده است؟
خوشبختانه فیلم «پنج» هم ساختار تجربی خوبی پیدا کرده و هم دارای ساختار هنری خوبی است و بازخورد خوبی در جشنواره‌های بین‌المللی داشته است.
با وجود پخش محدودی که فیلم «پنج» در جشنواره های بین المللی داشت موفق شد در بسیاری از کشورها اعم از کشورهای اروپایی، آمریکایی، در آسیا و حتی در آفریقا جوایزی را کسب کند.

چه محتوایی را در فیلم خود لحاظ کرده‌اید؟

فیلم «پنج» جاذبه‌های گردشگری-فرهنگی، صنایع دستی و میراث فرهنگی را به بهترین شکل بازنمایی کرده است؛ لذا دارای ارزش فرهنگی بالایی است. یکی از مخاطبین فیلم «پنج» پس از تماشای فیلم در یکی از جشنواره های اروپایی، این فیلم را مانند کتابی دانست که کاملاً معرف یک جامعه و فرهنگ است.
افتخارم این است که توانسته‌ام با نگاه مثبت و یک رویکرد زیبایی‌شناسانه، شهر یزد را به جهانیان معرفی کنم. تلاش کرده‌ام به ترسیم آنچه که در فرهنگ دیرینه یزد وجود داشته، وفادار باشم. از آنجا که شهر یزد زادگاه من بوده، ریزبینی خاصی در تمامی جزئیات فیلم همچون اصوات، تصاویر، وسایلی که در صحنه مورد استفاده قرار گرفته، پوشش اشخاص و … داشته ام تا همه چیز برخاسته از شهر یزد و فرهنگ این شهر باشد.

انتظارتان از اکران فیلم پنج چیست؟
ضمن تشکر از تمامی همکارانم در تولید فیلم پنج از مسئولین اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی یزد، گروه هنر و تجربه و سازمان سینمایی فارابی سپاسگزارم که فرصت دیده شدن را برای این فیلم در سطح کشور فراهم کردند.
امیدوارم هر چه زودتر شرایط بازگشت بخشی از سرمایه برایم فراهم شود تا تولید فیلم بعدی را آغاز کنم. سینمای مستقل و تجربی تنها خودش می تواند از خودش دفاع کند. صادقانه بگویم امیدم را به حمایت های اداری و دولتی یزد کاملا از دست داده ام و چشم به استقبال مردمی از این فیلم به ویژه در استان یزد دوخته ام. از مردم خواستارم که برای تماشای فیلم “پنج” به سینما آمده و دیدن آن را به دیگران نیز توصیه کنند.