سیدرضاهاشمی زاده
در نشست بررسی نتایج نظرسنجیهای اعتراضات دی ماه ۹۶ در مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری، آمارهای قابل توجهی از سوی مراکز نظرسنجی مطرح شده است. براساس نتایج نظرسنجی ایسپا (مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران ) نزدیک به 75 درصد از حجم نمونه منتخب از شرایط کشور ناراضی بوده اند. ۸۰ درصد از مشارکت کنندگان در نظرسنجی مباحث اقتصادی را مهمترین دلایل نارضایتی از شرایط فعلی عنوان کرده اند. 61 درصد پاسخگویان درباره اینکه آیا صداوسیما توانسته است واقعیات تجمعات اخیر را منعکس کند، پاسخشان منفی بوده است. همچنین در میان مشارکت کنندگان در نظرسنجی درباره اینکه آیا صداوسیما در اعتراضات اخیر نسبت به گذشته اقدامات بهتری انجام داده یا خیر، ۵۰ درصد معتقد بودند که تغییری در عملکرد صداوسیما ایجاد نشده است. ۶۰ درصد از پاسخ دهندگان به این نظرسنجی اعلام کردهاند که وضع موجود در کشور را با انجام برخی اقدامات قابل اصلاح می دانند، این در حالی است که براساس نظرسنجی که این مرکز در سال ۹۳ انجام داده، 4/63 درصد با این گزاره موافق بودهاند.
این چند نتیجه آماری ، حقایقی را پیش چشم مسئولان و متولیان می گسترد. اول نکته اینکه بالاخره باید از کسانی که مردم را محرم دانستند و محصول نظر سنجی اجتماعی و پیمایش ملی را نه درپستوها و اتاق های تاریک و دور از دید مردم بلکه در انظار و پیشخوان مردمی و رسانه ای عرضه کردند، قدردان بود که شاید برای نخستین بار، آمارها جنبه محرمانگی و درون بولتنی نیافت و تحلیلگران اجتماعی هم به آن دسترسی یافتند.
نکته بعدی اینکه اکثریت پاسخگویان در مجموع از شرایط کشور در ابعاد مختلف رضایت نداشته اند. این شرایط و ابعاد فقط جنبه اقتصادی و معیشتی ندارد و فروکاستن و تقلیل آن به «سفره مردم» درحقیقت فرو بردن سر در زیر برف هاست. اصولا درحوزه های اجتماعی و جامعوی ،رویدادها و رخدادها جنبه یکسویه و تک بعدی ندارد و اثر و تاثیر رابطه تعاملی با سایر ابعاد می یابد. به این معنا که مثلا افزایش نرخ طلاق را نمی توان تک بعدی نگریست بلکه در عرض و طول سلسله اتفاقات و عناصری است که به بروز آن منجر می شود. هرعامل اقتصادی می تواند ذاتی سیاسی و فرهنگی و اجتماعی داشته باشد و به گونه برهم کنشی برمیزان، غلظت و رشد و… همدیگر موثر افتند.
جایگاه رسانه ملی نیز همچنان در نقطه سقوط «سرمایه اجتماعی» قرار دارد. رسانه ملی به دلیل ماهیت عملکرد و نوع وابستگی حزبی و جناحی نخواسته و یا نتوانسته خود را از یک رسانه جریانی و سیاسی متعلق به اقلیت به رسانه اکثریت ارتقا بخشد. تعداد دیش های ماهواره ای که سراسر پشت بام ها را درجای جای کشور و حتی در روستاها و شهرستان های کوچک به تسخیر خود درآورده اند نشانگر آن است که رسانه ملی در حصار خود ساخته اش مانده و توان پرگشودن در آفاق آسمان ایران را پیدا نکرده است.
اما نکته مهم درپس همه این آمارها و علی رغم نارضایتی 75 درصدی از وضعیت کشور این است که هنوز اکثریت مردم معتقدند کشور با پاره ای اصلاحات قابلیت اصلاح و بهبود دارد. این غالبیت قابل اعتنا همان علامت مثبتی است که جامعه به سوی حاکمان ارسال می کند. مردم هنوز به اصلاحات درچارچوب فعلی دلبستگی دارند. برخی گروههای سیاسی و جریانات حزبی در شرایط کنونی قند در دلشان آب می شود که ناکامی دولت در برطرف ساختن مشکلات به ریزش پایگاه سیاسی و اجتماعی رقبا و اقبال مردم به سمت آنها ختم می شود. اما این نگره و تلقی در ایران امروز با ضریب خطای بالایی همراه است. ریزش آراء و دراصل زوال اعتماد به رقیب سیاسی، لاجرم به پیوستن سربازان صف روبه رو به جبهه این سو نخواهد انجامید و گاه منجربه رادیکالیزه شدن خواست و تجمع در زیربیرقی خواهد شد که نه این است و نه آن. اغلب مردم هنوز دل بسته بهبودی، رونق، رفاه، عدالت، احساس خوب و تشفی خاطر در همین قالبی اند که چهل سال پیش با جان و خون و دل به وجودآوردند و برای صیانت و حراست از آن کم هم نگذاشتند، هستند. هرکوچه به اسم شهیدی است و درهرخیابان و کوی و برزن یاد و خاطره فداکارانی قدم می زند که عزیزترین دارایی خویش را نثار میهن خودکردند. ربط دادن اعتراض و ناخشنودی و شکوه و شکایت از وضعیت کنونی به عوامل آن سوی مرزها و تغلیظ نقش و رد دشمن کمکی به حل عناصر آلودگی دل و ذهن مردم نمی کند. مدیران ضعیف و ناکارآمد، نهادهای بودجه خورو غیرپاسخگو، عدالت لکه دارشده، آشفتگی های اقتصادی، رانت ها و امتیازهای ویژه، ناشایسته سالاری مشهود، بازارگرم رشوه و ارتشا و زد و بند، سلیقه گرایی در هنر و فرهنگ و….که امروزه نقل محافل و مجالس عام و خاص است یک روزه پدید نیامده و یک روزه هم از بین نمی رود. ولی می توان مردم را به گامگذاری در مسیر اصلاح امیدوار کرد و نگذاشت تخم یاس در مزرعه روان و روح مردمان ایران نهاله زند.
مهمترین دشمن انقلاب و مردم، کسانی اند که بازیگرانه در رماندن اعتقادات و اخلاق مردم به نفع شخصی خود از هیچ کوششی نمی گذرند. مردم هنوز به بازسازی و ترمیم، حک و اصلاح، لکه گیری و روغن کاری سازه حاکمیتی خود ایمان دارند. ایمان و باور مردم می بایست در تک تک ارکان حکومتی بازتاب یابد. دولت و مجلس و قوه قضاییه و نهادهای نظامی و… فرصت ها زود مرگ و کم یابند. دوران پاسکاری های سیاسی گذشته است. چند چهره بازی های مرسوم دهه های گذشته در مقابل ارتش دانایی و فهم عمومی هنری ندارد. وقتی مردم هنوز امیدوراند یعنی سرمایه اجتماعی به طور کامل از بین نرفته و می شود با همین مردم هم «پیرایش» کرد و سترد و امید و انگیزه را باز در درون ریه های مردم دماند.
*مدرس دانشگاه
