نقد چند پیشکسوت آموزش و پرورش استان بر نظام آموزشی کشور در گفتگو با بشارت یزد:
- محمد علی وزیری: متاسفانه فضیلتها ملکه اخلاقی نشد بلکه ریا و دروغ و حذف رقیب آموخته شد، کارگروهی و رفاقت پای رقابت فردی له شد و محصلان به هویت ملی و دینی خود پی نبردند. به این ترتیب مدیر و کارگزار آن نظام، معلم، اندیشمند و تاجر و صنعتگری که هویت ملی خود را گم کند، به کشور و مردم کشورش مهر نورزد احترام و عشق قلبی نداشته باشد خودخواه و آزمندانه همه را فدای خود و نفع شخصی می کند و به ارزانترین قیمت به اجنبی می فروشد
- تست و کنکور و درس، کودکی کردن، جوانی کردن، مهارت زندگی، عاطفه و مهر را دزدید و پای مدرک تحصیلی بی بینش و عاطفه ذبح کرد. عدالت آموزشی همراه با عدالت اجتماعی رخت بر بسته و فاجعه آنجا رخ نمود که سهمیه پول و پارتی جای سواد، اخلاق، مهارت، پژوهش و تحقیق را گرفت
- حسن حیان: تعلیم و تربیت اکنون در کشور ما با مسائل و مشکلاتی که از لحاظ اجتماعی با آن رو به رو هستیم تطابق ندارد. در واقع در سند تحول بنیادین اشاره شده که هر دانش آموز پس از فارغ التحصیلی باید حداقل یک مهارت را آموخته باشد که منظور مهارت های عملی است. اما آنچه که سازمان یونسکو به عنوان سواد یا مهارت مورد توجه قرار داده شامل 12 مهارتی است که تنها یک مورد مهارت علمی و فناورانه و 11 مورد دیگر شامل مهارت های اجتماعی است و متأسفانه در مدارس ایران هیچ یک از این مهارت ها آموخته نمی شود
- بی بی زینب مرآت: زمانی که تحصیل می کردم به دانش آموزان و محصلان بسیار اعتبار و اهمیت داده می شد. به عنوان مثال یک دانش آموز دبیرستانی می توانست به عضویت پیشاهنگی درآید و در چهارچوب اردوی پیشاهنگی به مدت ده روز دانش آموزان را از سراسر ایران به تهران به اردوگاه منظریه می بردند. در این اردو دانش آموزانی از سایر کشورهای دنیا نیز شرکت می نمودند و امکان آشنایی و برقراری ارتباط با دانش آموزان خارجی نیز وجود داشت
- امیرحسین رادمنش: بر اساس تجربیاتی که در طول سال های معلمی کسب نمودم بر این اعتقادم که لازم است جلساتی برگزار گردد و سخنان و دغدغه های معمان شنیده و به مسئولان امر و نمایندگان مجلس شورای اسلامی انعکاس داده شود
ناهید عنصری/ با نگاه تطبیقی به برنامه اصلاحات ساختاری جوامع آسیایی از انقلاب «می جی» در ژاپن و«مآئو» در چین، «ماهاتیر محمد» در مالزی تا زمان صفر اروپا؛ پس از جنگ بخصوص در آلمان بازسازی و رنسانس خاصی در نظام تعلیم و تربیت بخصوص آموزش و پرورش و نقش مدرسه ومعلم به وجود آمد. اگرچه پایه برنامه هایشان بخاطر نابسامانی و فقر براساس ریاضت شدید اقتصادی تا بدانجا بود که ادارات حق تعویض در و شیشه های شکسته را نداشتند، اما بودجه نظام آموزشی و مدرسه جدا و زیرنظر رهبر تعیین میشد.
با مطالعه تطبیقی آموزش و پرورش این جوامع؛ تربیت؛ ورزش و هنر خصوصا نقاشی و توجه به آفرینش و خلاقیت وکار با دست و موسیقی ملاحظه می شود که اولویت در دوران پیش از دبستان و بستان بوده است. حتی قبل از آموزش الفبا و عدد و چهار عمل اصلی ساده، توجه نظام آموزشی به شادی و شناخت اطراف و تربیت براساس میهن دوستی و شناخت مفاخر و قهرمانان ملی، پی بردن به هویت ملی و قداست پرچم با رفاقت در کار تیمی و آشنایی با اساطیر و مفاخر ملی با قصه و مهمتر از این مهارتهای زندگی شخصی و احترام به پدرو مادر و بزرگترها و مهرورزی و رعایت حقوق دیگران، حفظ طبیعت و محیط زیست دوستی و مدارا با حیوانات و الگوی مصرف دور از اسراف معطوف بوده است. اما سوال این جاست که آموزش و پرورش ایران با توجه به تغییرات نسلی و عصری به کدام راه می رود؟
هفته بزرگداشت مقام معلم بهانه ای شد تا با تنی چند از بزرگان و پیشکسوتان امر آموزش در یزد به گفتگو نشسته و نظرات این بزرگواران را در این خصوص جویا شویم:
نظام آموزش در انجام رسالت خویش ناکام مانده است
محمدعلی وزیری پیشکسوت فرهنگی و دبیر بازنشسته در گفتگو با بشارت یزد گفت: با افتخار چهار دهه معلم بودم و عمرم در کلاسها یا برای برپایی کلاس رفاه معلم و دانش آموز تدبیر و مدیریت امر تعلیم و تربیت سپری شد. از سال ۱۳۶۰ از روستاهای دور دست تفت و اردکان تا مرکز استان یزد از اول ابتدایی و پیش دانشگاهی تا دانشگاه به تدریس اشتغال داشتم و بالاخره در سال ۱۳۹۰ پایان خودخواسته وصال با معشوق رخ داد و در پیری تحمل هجر و سرخوشی با خاطرات روزگار وصل می گذرد.
وی ادامه داد: امروز هرچه دارم از حرمت و مهر تا به روزبودن وجوان ماندن ره آورد این چهل سال است. در واقع برای معلم لذتی بالاتر از این نیست که دانش آموزانش از او بالاتر رفته وهیچ دردی گرانتر از این نیست که ببیند دم اوو کوشش او بی اثر شده است. حاصل پنجاه سال کار فرهنگی اعم از تدریس و مدیریت در سطوح مختلف و نگارش و روزنامه نگاری و تحقیق و مطالعه و هم نفسی با سه نسل این است که هرچه چالش؛ پلشتی آسیبهای اجتماعی؛ فروریزی اخلاق وک یان خانواده و دور شدن از ارزشها، فرهنگ تربیت یا بروز خیانت و اختلاس، دل سپردن و خدمت به بیگانه اجازه تهاجم فرهنگی؛ اختلاس، پدیداری ضعف در سطوح مدیریت و ناترازی ها می بینیم یک علت دارد. علت تمامی این مسائل و مشکلات این است که آموزش و پرورش؛ تربیت، مهارت آموزی؛ پرداختن به هویت ملی ومیهن دوستی؛ آشنایی با مفاخر ملی، غریب و معلم از متن خارج شد. لذا معلم از روز عقب ماند وآموزش و پرورش با کاستی ها در عصر قدیم ماند و انسان ونیروی انسانی ماهر، عاطفی ودانا تربیت نکرد. تنها با حافظه وتست باحجم زیاد معلومات که کاربردی در زندگی نداشت وقتش پر شد.
وزیری با تأکید بر اینکه اگر در امر آموزش از دین و ارزشها و قرآن سیره و سنت هم گفته شد، تنها در اولین حیطه و در سطح حفظی و اجباری و تستی و امتحان و نمره ماند، تصریح کرد: فضیلتها ملکه اخلاقی نشد بلکه ریا و دروغ و حذف رقیب آموخته شد، کارگروهی و رفاقت پای رقابت فردی له شد و محصلان به هویت ملی و دینی خود پی نبردند. به این ترتیب مدیر و کارگزار آن نظام، معلم، اندیشمند و تاجر و صنعتگری که هویت ملی خود را گم کند، به کشور و مردم کشورش مهر نورزد احترام و عشق قلبی نداشته باشد خودخواه و آزمندانه همه را فدای خود و نفع شخصی می کند و به ارزانترین قیمت به اجنبی می فروشد. دلیل دیگر در ناکام ماندن اهداف آموزشی، وجود دستهای خیانتکار وطمعم کاری بود که عمدا آموزش و پرورش غیررسمی و مافیایی و مخرب ولی سایه نشین قوی و ثروتمند را در کنار آموزش و پرورش رسمی به وجود آورد.
بینش و شادابی به پای مدرک گرایی و کنکور ذبح شد
وی ادامه داد: تست و کنکور و درس، کودکی کردن، جوانی کردن، مهارت زندگی، عاطفه و مهر را دزدید و پای مدرک تحصیلی بی بینش و عاطفه ذبح کرد. عدالت آموزشی همراه با عدالت اجتماعی رخت بر بست فاجعه آنجا رخ نمود که سهمیه پول وپارتی جای سواد، اخلاق، مهارت، پژوهش و تحقیق را گرفت. امروز دانش آموخته ما از گذشته هویت گم کرده و بریده از نیاکان، طلبکار از نسل قبل، آینده هم ندارد. فاقد سواد و مهارت خواندن کتب ومیراث ملی ونوشتن چند خط پر مغز ونغزوعمیق است. شاید بهترین گزینه را بین چهار گزینه به سرعت بیابد اما راه را از چاه نداند ودر دردوراهی زندگی متحیرمانده است.
وزیری در پایان در خصوص گرامیداشت مقام معلم اظهار کرد: روز معلم و هفته معلم وقتی مبارک است که معلم میدانداری کند، ارج بیند واجر گیرد. در غیر این صورت یک شو و نمایش خسته کننده فریبنده بیش نیست که به شان و شعور معلم هم توهین می شود.
نظام آموزشی کنونی جامعه به بی راهه می رود
حسن حیان، دیگر دبیر فرهنگی بازنشسته و پیشکسوت فرهنگی نیز در گفتگو با بشارت یزد با بیان این مطلب که در سند تحول بینادین کشور بر اساس آنچه که در سراسر دنیا در خصوص امر آموزش مرسوم است، اشاره شده، اما در عمل آموزش ها به صورت مطلوب نیست؛ اظهار کرد: تعلیم و تربیت اکنون در کشور ما با مسائل و مشکلاتی که از لحاظ اجتماعی با آن رو به رو هستیم تطابق ندارد. در واقع در سند تحول بنیادین اشاره شده که هر دانش آموز پس از فارغ التحصیلی باید حداقل یک مهارت را آموخته باشد که منظور مهارت های عملی است. اما آنچه که سازمان یونسکو به عنوان سواد یا مهارت مورد توجه قرار داده شامل 12 مهارتی است که تنها یک مورد مهارت علمی و فناورانه و 11 مورد دیگر شامل مهارت های اجتماعی است و متأسفانه در مدارس ایران هیچ یک از این مهارت ها آموخته نمی شود.
وی ادامه داد: پزشکی به نام محمدعلی مرادی که یک پزشک افغانی الاصل است و فوق تخصص قلب دارد، تصریح کرده که در طول 12 سال دوران تحصیل خود نتوانسته مهارت های اجتماعی لازم را بیاموزد و زمانی که پس از دوران تحصیل وارد حوزه کار و فعالیت های اجتماعی شده نتوانسته خود را با موقعیت های اجتماعی تطابق دهد. لذا این سوال در ذهن وی شکل می گیرد که آموزش چه ایرادی داشته که نتوانسته وی را به عنوان یک فرد اجتماعی موفق تربیت کند. با این سوال شروع به تحقیق نموده و به چندین کشور دنیا سفر و به بررسی مسئله می پردازد. وی مدت 6 سال در کشور فنلاند ساکن می شود که این راز را پیدا کند و به این پرسش پاسخ دهد که کشورهای پیشرفته چگونه قادر هستند فارغ التحصیلانی با مهارت های اجتماعی مختلف تربیت نمایند. مرادی کتابی با نام «نوآوری در آموزش» را نگاشته و در این کتاب تشریح می کند که چگونه می توان فارغ التحصیلانی با مهارت اجتماعی پرورش داد. وی به عنوان نتیجه تحقیقات در پایان کتاب به دو توصیه خطاب به معلمان اشاره می کند تا معلمان دانش آموزان را به گونه ای تربیت نمایند که برای حضور و فعالیت در اجتماع مناسب بوده و به عبارتی دانش آموزان آمادگی لازم برای حضور در جامعه امروز و خصوصاً جامعه آینده را داشته باشند.
حیان با اشاره به اینکه محمد علی مرادی در کتاب خود اصل و اساس تربیت را معلمان می داند و توصیه های خود را خطاب به آنها متذکر می شود، تصریح کرد: این دو توصیه عبارتند از اینکه اول معلمان باید جامع نگر بوده و صرفاً تک بعدی آموزش ندهند، به عبارتی صرفاً به جنبه های علمی و فناورانه در آموزش توجه نداشته باشند و همه جوانب را لحاظ نمایند. همان طور که در سند تحول بنیادین نیز اشاره شده که معلمان باید تمامی ساحت های تربیتی را مورد توجه قرار دهند. دوم آنکه معلمان باید توجه داشته باشند که با انسان سرو کار دارند ولذا با انسانیت با دانش آموزان برخورد نمایند و شخصیت روحی و روانی دانش آموز را مورد توجه قرار دهند. لذا تمامی تحقیقات این پزشک و محقق افغانی الاصل معطوف به معلمان بوده که متأسفانه در جیامعه امروز معلمان آن طور که باید عمل نمی کنند زیرا آموزش های لازم را دریافت ننموده اند.
معلمان کوشا و تلاش گر هستند اما راه بی راهه است
حیان در خصوص مقام معلم در جامعه ایران با بیان این مطلب که اکثریت قریب به اتفاق معلمین ایران خصوصاً معلمان یزدی، دلسوز و پرتلاش هستند، گفت: مشکل این است که راه درست به معلمان نشان داده نشده و آموزش های لازم را دریافت نکرده اند. در واقع خود معلمان پذیرا و آموزش پذیر هستند اما باید در راهکارهای نهاد آموزش و پرورش تجدید نظر صورت گیرد. در واقع قریب سی سال پیش اولین وزیر آموزش و پرورش غلامحسین شکوهی اعلام کرد که «من حدود 57 سال معلم بوده و حتی یک لحظه فکر نکردم که چرا معلم شدم». به عبارتی زمانی تعلیم و تربیت موفق است که آموزش و پرورش در تربیت معلم موفق عمل کند. در واقع معلمان کوشا و تلاش گر هستند اما راه بی راهه است و آموزش و پرورش باید در طریقی که طی می کند تجدید نظر نماید.
وی در خصوص گرامیداشت مقام معلم با اشاره به اینکه حمایت از معلمان دارای دو جنبه مادی و معنوی است، اظهار کرد: باید به هر دوجنبه توجه شود زیرا این دوجنبه به منزله دو بال برای معلم هستند، در واقع از لحاظ معنوی باید معلم بهترین جایگاه را در جامعه داشته باشد، زیرا معلمی سازنده شغل های دیگر است و معلم می سوزد تا بسازد. همچنین از لحاظ رفاهی نیز باید معلم باید تأمین بوده و دغدغه مادی نداشته باشد. اما متأسفانه در جامعه کنونی هر دو مورد کمرنگ است و معلمین در تنگنا قرار دارند و رتبه بندی ها واقعی نیستند و لذا باید به این مورد توجه بیشتری مبذول داشته شود.
در گذشته آموزش ها جامع تر و مهارت محور تر بود
بی بی زینب مرآت، پیشکسوت فرهنگی و دبیر بازنشسته آموزش و پرورش نیز در گفتگو با بشارت یزد با بیان این که در گذشته آموزش ها مهارت محور بود، اظهار کرد: در واقع در زمانیکه من تحصیل می کردم به دانش آموزان و محصلان بسیار اعتبار و اهمیت داده می شد. به عنوان مثال یک دانش آموز دبیرستانی می توانست به عضویت پیشاهنگی درآید و در چهارچوب اردوی پیشاهنگی به مدت ده روز دانش اموزان را از سراسر ایران به تهران به اردوگاه منظریه می بردند. در این اردو دانش آموزانی از سایر کشورهای دنیا نیز شرکت می نمودند و امکان آشنایی و برقراری ارتباط با دانش آموزان خارجی نیز وجود داشت. در آن زمان برای بسیاری از دانش آموزان مانند من اولین باری بود که حتی از یزد خارج می شدند و شرکت در چنین اردویی برایمان جذاب و پرماجرا بود وحتی دو نفر از دربار برای بازدید این اردوها مشارکت می نمودند.
وی ادامه داد: در این اردوها خود دانش اموزان موظف به انجام کارهایی از جمله برپایی چادر، آشپزی، نظافت چادرها و حتی یافتن چادر خود بر اساس آموزش های سابق بودند. به یاد دارم که شبی در اردو برای دیدن مراسمی بدون اطلاع از چادر خارج شدم و با تأخیر به چادربرگشتم و مربیان و معلمان من با وجود نگرانی بسیار من را مورد شماتت یا سرزنش قرار ندادند. همچنین گاهی دانش آموزان برای بازدید از مجلس شورای ملی نیز به تهران اعزام می شدند و حتی من به یاد دارم که در پشت تریبون مجلس به عنوان یک دانش اموز سخنرانی کردم. اجرا این چنین برنامه هایی دانش آموزان را خود ساخته و ماهر تربیت می نمود.
وی در این خصوص که یک معلم چگونه می تواند موفق عمل کند، گفت: انتظار می رود معلمان امروز نیز به گونه ای عمل نمایند که حس ارادت و علاقه و محبت را در دانش آموزان خویش ایجاد کنند. قطعاً معلم موفق معلمی است که گذشته از اخلاق و برخورد خوب، دانش کافی داشته و به محتوای دروسی که تدریس می نماید تسلط کافی داشته باشد. به عبارتی معلم باید در وهله اول دروس را به خوبی فهمیده و سپس آن را به دانش آموزانش بیاموزد. «به عنوان مثال زمانی روش نوینی برای معلمان در نظر گرفته بودند که معلمان باید بر اساس آن روش، تدریس خود را انجام می دادند که فراگیری آن برای ما قدری دشوار بود. زمانی که می خواستم بر اساس آن روش نوین تدریس کنم نگاه های پرسشگر و پر از سوال دانش آموزان را متوجه می شدم، زیرا خودم به عنوان معلم به خوبی این روش را درک نکرده بودم و آموزش آن برای دانش آموزانم غیر ممکن بود.
مرآت با تأکید بر این مطلب که معلمی شغل انبیاست، گفت: تنها معلمان مفهوم این جمله را به درستی درک می نمایند، زیرا معلمان نیز مانند انبیا پیرو دارند البته در مثال مناقشه نیست. زیرا لذت هایی در شغل معلمی وجود دارد و مسائل پیش بینی نشده و غیر قابل باوری در این شغل برای معلمان پیش خواهد آمد: «به عنوان مثال من حدود 50 سال پیش زمانی که هنوز خودم در دانشسرای مقدماتی محصل بودم و باید به عنوان کارآموز تحت نظارت اساتیدی همچون آقای ادریسی حضور می یافتم. چندی پیش بانویی موقر با من تماس گرفته و به من ابراز محبت نموده و گفتند که شما در زمان کارآموزی در کلاس درس ما حضور داشتید و از دیدگاه من هیچ رفتاری با این ابراز محبت قابل قیاس نیست. در واقع این گونه رفتار هر نوع خستگی را از تن یک معلم دور می نماید و نشان دهنده علاقه وارادت خالصانه محصلی است که بعد از سال ها دبیر خود را یافته و از او قدردانی می نماید.»
مقام معلم را باید همواره گرامی داشت
امیرحسین رادمنش، پیشکسوت فرهنگی و رئیس سابق اداره آموزش و پرورش استان یزد نیز در گفتگو با بشارت یزد در خصوص گرامیداشت مقام معلم با بیان اینکه در استان یزد 22 هزار معلم شاغل و 17 هزار و پانصد نفر معلم بازنشسته وجود دارد، اظهار کرد: انتظار می رود که معلمان رأساً به برگزاری مراسم گرمیداشت روز و مقام معلم اقدام ننمایند، بلکه این تقدیر و گرامیداشت از سوی سایر نهادها مانند بانک ها و سپاه، نیروی انتظامی و …. ولو تنها در قالب نصب یک بنر یا برگزاری دیداری با معلمان و تقدیم یک شاخه انجام گیرد. علی رغم اینکه مشکلات مادی در جامعه وجود دارد و تمامی اقشار با آن دست به گریبان هستند اما انتظار بر این است که در این ایام از معلمان دلجویی به عمل آید. همچنین در حدود 70 معلم که با بیماری های لاعلاج دست به گریبان هستند در استان یزد وجود دارند و از منابع مختلف برای رفع مشکل آنها کمک گرفته شود.
وی با تأکید بر این مطلب که تمامی ایام روز معلم است، و باید از مقام معلم قدردانی شود، گفت: قدردانی به معنای اجبار دانش آموزان به منظور تهیه هدایای مادی برای معلمان نیست. البته بهتر نیز این است که اولیای دانش آموزان به صورت حضوری در مدرسه حضور یافته و از معلمین قدردانی به عمل آورند. اینجانب نیز در زمانی که در اداره اموزش و پرورش و شورای شهر فعالیت داشتم از پیشکسوتان فرهنگی حضوراً قدردانی می کردم تا این اقدام موجب دلگرمی شاغلین نیز گردد. زیرا خواهند دانست که در آینده که بازنشست خواهند شد از آنان نیز دلجویی و قدردانی به عمل خواهد آمد.
رادمنش ادامه داد: همچنین بر اساس تجربیاتی که در طول سال های معلمی کسب نمودم بر این اعتقادم که لازم است جلساتی برگزار گردد و سخنان و دغدغه های معمان شنیده و به مسئولان امر و نمایندگان مجلس شورای اسلامی انعکاس داده شود. همچنین در گرامیداشت مقام معلمان لازم است از همسران آنها نیز دلجویی و قدرانی به عمل آید، زیرا آنها به عنوان شرکای زندگی این معلمان تأثیر به سزایی در موفقیت و پیشرفت این قشر فرهنگی داشته اند.
