استاد روابط بینالملل با هشدار نسبت به احتمال «معامله ایران» میان آمریکا و روسیه بر سر اوکراین تاکید کرد:
- نوذر شفیعی، استاد روابط بینالملل دانشگاه تهران و سخنگوی سابق کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نهم: در ارتباط با بحران اوکراین ممکن است که آمریکا و روسیه بر سر اوکراین، ایران را نیز به معامله بگذارند. یعنی آمریکا در بحران اوکراین انعطافهایی را به نفع روسیه از خود نشان دهد و در طرف مقابل نیز روسیه به اشکال مختلف حمایت خود را از ایران قطع کند و یا کاهش دهد
- پیروزی دکتر پزشکیان در انتخابات ریاست جمهوری اخیر فرصت مناسبی را برای حل مسائل ایران و آمریکا محیا کرده است. با توجه به اظهارات رئیس جمهور و معاونان ایشان بنظر میرسد دولت ایران تمایل دارد با رئیس جمهور جدید آمریکا وارد مذاکره شود
- با توجه به اینکه ترامپ فردی تاجر است، به بازار ایران بسیار علاقهمند بوده و میخواهد فرصتهایی برای سرمایهگذاری آمریکا در ایران فراهم کند
- ایران باید با بازسازی و تغییر چهره خود در دید بازیگران نظام بینالملل، تصویر ایرانِ ضعیف را از بین ببرد. ایده وفاق ملی که از سوی دکتر پزشکیان مطرح شده میتواند در ترمیم چهره ایران کمک کند
پدرام کمالی/ یکی از چالشهای جدی بینالمللی ایران در دو دهه اخیر، مسئله هستهای و تحریمهای ناشی از آن بوده است. سال 92 حسن روحانی با شعار حل معضل هستهای ایران و رفع تحریمها در یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری موفق به کسب اکثریت آراء مردمی شد و در سال 94 ایران توانست با به ثمر رساندن مذاکرات با گروه موسوم به 5+1 یا به قول اروپاییها 3+3 توافقی را به امضاء برساند که تحت عنوان برجام شناخته میشود. توافق هستهای ایران با غربیها و شرقیها عمری کوتاه داشت و رئیس جمهور سابق آمریکا که حالا چند روزی است از وضعیت سابق درآمده و مجدداً در کاخ سفید نشسته است، از برجام خارج شد و سیاست فشار حداکثری بر ایران را در دستور کار خود قرار داد. اما این مسئله به همینجا ختم نشد و ایران نیز متقابلاً از یکسری تعهدات خود در برجام عقبنشینی کرد تا مجموع این اتفاقات دست به دست هم دهند و روح و متن برجام را بیاثر نمایند.
در اواخر دولت روحانی نیز تلاشهایی برای آغاز مذاکرات هستهای شد که مجلس یازدهم با تصویب قانون اقدام راهبردی مانعی بزرگ بر سر راه دولت وقت قرار داد و تیرگی روابط ایران و ایالات متحده همچنان به عنوان معمای حل نشده باقی ماند. پیروزی دکتر پزشکیان در انتخابات با شعار تعامل با دنیا و حضور مرد شماره یک برجام یعنی دکتر ظریف در کمپین انتخاباتی پزشکیان، بار دیگر امیدها برای احیای مذاکرات هستهای زنده شد. اخیراً نیز عبدالعلی زاده، نماینده ویژه رئیس جمهور نیز در گفتگو با انصاف نیوز از آمادگی دولت جدید برای مذاکره با آمریکاییها سخن گفته بود. آیا میتوان به احیای دیپلماسی به جای تخاصم در روابط ایران و آمریکا امید بست؟ آیا کاراکتر ترامپ نسبت به دوران پیشین ریاست جمهوریاش تغییر یافته است؟ واکنش همپیمانان شرقی ایران به توافق احتمالی ایران و آمریکا چه خواهد بود؟ اینها پرسشهایی بود که سعی شد در گفتگو با یک کارشناس مسائل بینالمللی به آن پاسخ دهد.
نوذر شفیعی، دکترای روابط بینالملل و استاد دانشگاه تهران است. از جمله سوابق شفیعی میتوان به نمایندگی مردم ممسنی و رستم در دوره نهم مجلس شورای اسلامی و سخنگویی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نهم اشاره کرد.
شفیعی با بیان اینکه پیروزی دکتر پزشکیان در انتخابات ریاست جمهوری اخیر فرصت مناسبی را برای حل مسائل ایران و آمریکا محیا کرده است، اظهار داشت: با توجه به اظهارات رئیس جمهور و معاونان ایشان بنظر میرسد دولت ایران تمایل دارد با رئیس جمهور جدید آمریکا وارد مذاکره شود. طرف آمریکایی نیز صراحتاً تمایل خود را برای گفتگو با دولت ایران ابراز کرده است. دولتمردان جدید آمریکا حتی در مواردی هم که نسبت به ایران مواضع تهدیدآمیز داشتهاند، تلاش کردهاند مسیرهای گفتگو با ایران را همچنان باز نگه دارند.
ترامپ به بازار ایران علاقهمند است
استاد روابط بینالملل دانشگاه تهران ادامه داد: دلایل مختلفی را میتوان برای ابراز تمایل دولت جدید آمریکا برای توافق با ایران برشمرد؛ باتوجه به اینکه دوره ریاست جمهوری ترامپ چهارساله است، تمایل دارد که یک پیروزی و موفقیت را در کارنامه سیاست خارجیاش به ثبت برساند. همچنین با توجه به اینکه ترامپ فردی تاجر است، به بازار ایران بسیار علاقهمند بوده و میخواهد فرصتهایی برای سرمایهگذاری آمریکا در ایران فراهم کند.
این کارشناس مسائل بینالمللی افزود: صرف نظر از مواضع ظاهراً افراطی تیم امنیتی و سیاست خارجی ترامپ علیه ایران، تمرکز رئیس جمهور جدید آمریکا در این دوره بر روی کشور چین است. آمریکاییها سعی میکنند چالشهای حاشیهای را از سر راهشان بردارند که مسئله ایران نیز یکی از این چالشهاست. لذا آنها در درجه اول تمایل دارند از طریق مسالمتآمیز و مذاکره ایران را جذب کنند. در درجه دوم دیپلماسی اجبار و فشار حداکثری را در دستور کار خود قرار میدهند و در درجه سوم ممکن است با واسطه یعنی از طریق اسرائیل اقداماتی را علیه ایران انجام دهند. بنابراین با درک این شرایط به نظر میآید که اگر ایران و آمریکا بتوانند وارد یکسری گفتگوها شوند، شاید زمینه برای حل چالشهای موجود فراهم گردد. چنانچه ایران به تمایلات ترامپ برای توافق و مذاکره پاسخ منفی بدهد، ممکن است آمریکا راههای دیگری را در پیش بگیرد.
شفیعی با اشاره به تفاوتهای جدی در وضعیت ایران در حال حاضر نسبت به سال 94، بیان کرد: به هرحال ایران یک دورهای از اغتشاشات را پشت سر گذاشته و هنوز نگرانی نسبت به شروع مجدد آن وجود دارد و آمریکاییها هم از طریق هوش مصنوعی کاملاً تمایلات مردم ایران را رصد و بر اساس آن برنامه ریزی میکنند. علاوه بر آن با تحولاتی که در روابط ایران و اسرائیل و همچنین محور مقاومت و اسرائیل به وجود آمده، این تصور عمومی وجود دارد که ایران به لحاظ امنیتی و نظامی تضعیف شده است. بنابراین بنظر میرسد شرایط کشور نسبت به سال 94 تغییراتی کرده که از دید آمریکاییها این تغییرات چهره ضعیفی از ایران را به نمایش میگذارد. همین عامل یکی از پارامترهای بسیار مهم در نوع رفتار آمریکا با ایران خواهد بود.
ایده وفاق ملی پزشکیان چهره ایران را در جهان ترمیم خواهد کرد
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در مجلس نهم با تاکید بر اینکه ایران باید با بازسازی و تغییر چهره خود در دید بازیگران نظام بینالملل، تصویر ایرانِ ضعیف را از بین ببرد، اظهار کرد: ایده وفاق ملی که از سوی دکتر پزشکیان مطرح شده میتواند در ترمیم چهره ایران کمک کند. دولت باید یکسری گشایشهای اقتصادی را با هدف افزایش رضایتمندی مردم در دستور کار خود قرار دهد و رابطه خود با کشورهای منطقه را بهبود بخشد. البته این توسعه روابط به درک کشورهای منطقه از روند حل چالش ایران و آمریکا نیز بستگی دارد. کمترین نشانهای از بهبود روابط ایران و آمریکا بر تمام کشورهای منطقه تاثیر مثبتی خواهد داشت و آنها را به سمت همکاری با ایران سوق خواهد داد.
روسها حساسیت جدی نسبت به ایران در مذاکره با آمریکاییها نخواهند داشت
شفیعی با اشاره به تاثیر جنگ اوکراین و روسیه بر مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا، تاکید کرد: در ارتباط با بحران اوکراین ممکن است که آمریکا و روسیه بر سر اوکراین، ایران را نیز به معامله بگذارند. یعنی آمریکا در بحران اوکراین انعطافهایی را به نفع روسیه از خود نشان دهد و در طرف مقابل نیز روسیه به اشکال مختلف حمایت خود را از ایران قطع کند و یا کاهش دهد. به هرحال روسها حساسیت جدی نسبت به ایران در مذاکره با آمریکاییها نخواهند داشت. اساساً در تصمیمگیریهای یک کشور همیشه اینکه متحدین چه موضعی نسبت به یکدیگر خواهند داشت و چگونه از یکدیگر حمایت خواهند کرد، یکی از معیارهای تصمیمگیری برای کشور ثالث است. بنابراین آمریکا درباره اینکه روسیه تا چه اندازه از ایران حمایت میکند، در تصمیمگیری خود در نظر خواهد گرفت و تلاش میکند حمایت روسیه از ایران را با هدف تضعیف ایران کاهش دهد.
وی در پایان با اشاره به مواضع دوگانه روسیه و چین در قبال روابط ایران و آمریکا، خاطرنشان کرد: روسها و چینیها از یک طرف وقتی با ایران مذاکره میکنند، تحریمهای آمریکا را مانعی برای همکاری خود با ایران میدانند و از طرف دیگر نیز از روابط ایران با غرب احساس نگرانی و خطر میکنند. بنابراین ایران باید به گونهای رفتار کند که رابطهاش با چین و روسیه دچار مشکل نشود و در عین حال تنشهای خود را با آمریکا کاهش دهد. این سیاست که در علم روابط بینالملل به آن “استراتژی مصون سازی” هم میگویند، ایران نیز میتواند چنین استراتژی را در دستور کار قرار دهد.
