«ضعف مدیریت» عامل اصلی کمبود آب و برق در ایران است

بررسی چالش های «کم آبی» و «ناترازی برق» استان در گفتگوی اختصاصی بشارت یزد با محمد صالح جوکار:

• محمدصالح جوکار، نماینده مردم یزد، اشکذر، زارچ و ندوشن در مجلس: دلیل اصلی ناترازی، ضعف مدیریت در کشور است. بخشی از ناترازی های امروز، ریشه در گذشته دارد. زمانی که باید برای آینده فکر می شد و با توجه به زمینه های توسعه صنعتی و کشاورزی و همچنین افزایش جمعیت کشور، برنامه ریزی جهت افزایش تولید برق و پیش بینی های لازم برای ارتقای بهره وری و اصلاح الگوی مصرف صورت می گرفت، از آن غفلت شد
• واقع دولت می تواند برای بخش خصوصی انگیزه سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی ایجاد کند زیرا سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه تولید برق در نهایت موجب توانمندسازی دولت در تامین برق کشور می شود بنابراین اگر دولت بدهی های خود را به موقع به بخش خصوصی بدهد انگیزه سرمایه گذاری افزایش می یابد
• افراد زیادی تاکنون برای احداث نیروگاه خورشیدی مجوز گرفته و حتی زمین در اختیارشان قرار گرفته است اما مشکل اصلی تسهیلات بانکی برای واردات پنل های خورشیدی و تجهیزات جانبی آن است
• طرح های انتقال آب به یزد چشم راه جذب سرمایه گذار و تامین بودجه هستند

صالح مستوفیان، ناهید عنصری/ «ناترازی انرژی و قطعی طولانی مدت برق در بخش صنعت و کشاورزی استان و قطعی روزانه در بخش خانگی» در کنار «کمبود شدید آب» دو چالش مهم و زیربنایی یزد است که به گواه کارشناسان می تواند در صورت ادامه دار بودن، موتور توسعه و یا حتی زندگی در استان را خاموش کند. دولت ها در سالهای گذشته برای تامین برق یزد خصوصا با توجه به شرایط اقلیمی آن، توسعه تولید از راه انرژی خورشیدی را در دستور کار قرار داده اند اما هنوز عملکردها در این حوزه با چشم اندازها تفاوت اساسی دارد. در حوزه آب نیز انتقال از غرب کشور و خلیج فارس دو پروژه مهم تامین آب برای یزد بوده که هردوی اینها علیرغم شعارها و وعده های بسیار در سالهای گذشته، بواسطه تامین نشدن بودجه آینده ای نامعلوم دارند.

بشارت یزد به منظور بررسی دلایل ناترازی ها در استان، راهکارهای مورد نیاز و آخرین وضعیت طرح های انتقال آب به یزد با محمدصالح جوکار، نماینده مردم یزد، اشکذر، زارچ و ندوشن در مجلس به گفتگو نشست که در ادامه می خوانیم:

«ناترازی ها» ریشه در ضعف مدیریت ها دارد

محمد صالح جوکار گفت: بخشی از ناترازی های امروز کشور، ریشه در گذشته دارد. زمانی که باید برای آینده فکر می شد و با توجه به زمینه های توسعه صنعتی و کشاورزی و همچنین افزایش جمعیت کشور، برنامه ریزی جهت افزایش تولید برق و پیش بینی های لازم برای ارتقای بهره وری و اصلاح الگوی مصرف صورت می گرفت، از آن غفلت شد.

وی ادامه داد: برنامه ششم توسعه، 25 هزار مگاوات تولید برق را تکلیف کرده بود، اما تنها ۵۰۰۰ مگاوات به شبکه برق کشور اضافه شده، یعنی معادل یک پنجم میزان تکلیف و این یک دلیل ناترازی است. اما دلیل اصلی ناترازی، ضعف مدیریت در کشور است. مدیران به آینده فکر نمی کنند و فقط مشکلات زمان خود را حل می کنند. همچنین تنها 30 درصد از احکام برنامه ششم توسعه تحقق یافته و الان بخاطر عقب ماندگی ها در امر توسعه، با چالش هایی روبرو هستیم. دلیل بعدی ناترازی برق، خشکسالی های متوالی است. به دلیل کاهش بارش ها، آب پشت سدها کاهش یافته و نزدیک به ده هزار مگاوات نیروگاه های برق آبی از شبکه توزیع جدا شدند. اگر آب سدهای کشور در بهار رها می شد در تابستان هم مشکل کم آبی بود و هم مشکل برق، بنابراین مقرر شد در بهار از آب سدها برای تولید برق حداکثر استفاده شود تا در تابستان از آب سدها برای جبران کم آبی استفاده شود و از سوخت های فسیلی ذخیره شده در بهار برای تامین برق استفاده شود. همچنین افزایش درجه حرارت هوا نسبت به سال گذشته از دیگر دلایلی است که برای ناترازی برق بیان می شود زیرا دستگاه های خنک کننده نسبت به سال گذشته زودتر به راه افتاده و سبب ناترازی انرژی شده است. البته درخصوص ناترازی برق و قطع برق خانگی و صنعتی و کشاورزی استان صحبت هایی با وزیر نیرو و معاون توانیر انجام و نیز جلساتی برگزار شد.

ضروروت مدیریت هوشمندانه ناترازی ها

جوکار با تأکید بر اهمیت بحث مدیریت بر منابع موجود کشور تصریح کرد: اولویت بندی و برنامه ریزی دقیقی باید صورت گیرد زیرا در فصل گرما در هر خانوار، افرادی هستند که تحمل گرما را ندارند و ناچارند از وسایل سرمایشی طولانی مدت استفاده کنند از طرف دیگر صنایع و بخش کشاورزی هم اگر بخاطر قطعی برق از کار بیفتند، اقتصاد کشور دچار رکود و تورم می شود. بنابراین حل مدیریت موضوع ناترازی ها بسیار حساس و به نوعی مشکل است زیرا مسائل گوناگونی بر هم اثرگذارند از یک سو معیشت مردم و از سوی دیگر اقتصاد و تولید.

 نماینده مردم یزد و اشکذر در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه، یک مدیریت قوی در این حوزه لازم است، گفت: نکته دیگر اینکه در شبکه توزیع برق، اتلاف انرژی وجود دارد و این شبکه بهینه سازی نشده که باید برای آن راهکاری اندیشیده شود. همچنین استفاده غیر قانونی از انرژی صورت می گیرد به عنوان مثال حوزه تولید رمزارزها برق زیادی مصرف می کند و برای مقطعی می توانند برق آنها را قطع کنند. لذا چنانچه مشکل اصلی در حوزه جرم انگاری برای مصرف غیرقانونی برق است، باید لایحه ای از سوی دولت ارائه شود تا در مجلس تصویب شود. البته همه مشکل ناترازی ها این موضوع نیست و باید مسائل زیرساختی و اساسی حل شود.

وی ادامه داد: موضوع مهم دیگر برای رفع ناترازیها، بهینه سازی مصرف انرژی است. باید در کنار فرهنگ سازی، با افراد پرمصرف برخورد جدی شود. بسیاری از صنایع از ماشین آلات مستهلک استفاده می کنند که برق زیادی زیادی مصرف می کند و باید به روز شوند و دولت باید تسهیلاتی برای بازسازی ماشین آلات تولیدی اختصاص دهد. همچنین نیروگاه های تولید برق کشور نیاز به دو ماه تعمیرات دارند که باید برنامه ریزی دقیقی برای آنها صورت گیرد تا همواره کمترین نیروگاه از مدار خارج شود. همه این موضوعات به مسئله مدیریت مدیریت باز می گردد که نقش مهمی در برطرف کردن ناترازی ها دارد.

نقش خوش حسابی دولت در سرمایه گذاری بخش خصوصی برای نیروگاههای خورشیدی

جوکار در خصوص نیروگاه های خورشیدی اظهار کرد: یزد، بهشت نیروگاه برق خورشیدی شناخته می شود و در سال گذشته ۵۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی به ظرفیت تولید برق استان اضافه شده است. صحیح نیست بگوییم که دولت سرمایه گذاری لازم در حوزه انرژی نکرده، زیرا دولت ممکن است سرمایه کافی نداشته باشد اما دولت می تواند تدبیر کند. در واقع دولت می تواند برای بخش خصوصی انگیزه سرمایه‌گذاری ایجاد کند زیرا سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه تولید برق در نهایت موجب توانمندسازی دولت در تامین برق کشور می شود بنابراین اگر دولت بدهی های خود را به موقع به بخش خصوصی بدهد انگیزه سرمایه گذاری افزایش می یابد. لذا خوش حسابی دولت نقش مهمی در بحث سرمایه گذاری دارد.

وی ادامه داد: افراد زیادی تاکنون برای احداث نیروگاه خورشیدی مجوز گرفته و حتی زمین در اختیارشان قرار گرفته است اما مشکل اصلی تسهیلات بانکی برای واردات پنل های خورشیدی و تجهیزات جانبی آن است. اگر اکنون مشکل ناترازی انرژی داریم مشکل اصلی به حوزه زیرساخت بر می گردد. لذا باید کل تسهیلات تبصره ای به حوزه تولید انرژی اختصاص یابد زیرا در غیر این صورت بخش صنعت و تولید تعطیل خواهد شد و در بخش خانگی نیز نارضایتی شدید به وجود خواهد آمد. در واقع باید برای تخصیص تسهیلات بانکی اولویت بندی صورت گیرد.

جوکار در خصوص تعرفه برق گفت: در دهه نود پی گیری هایی انجام شد و در استان فقط شهرستان بافق جزو نقاط گرمسیری درجه 4 بود. با بررسی های انجام شده مشخص شد که شهرستان های محور دشت یزد- اردکان، تابستان ها دمایی بالاتر از ۴۰ درجه دارند و لذا شاخص های لازم برای قرار گرفتن در گروه مناطق گرمسیری برای کاهش قیمت برق را دارا هستند. به این ترتیب پی گیری های لازم در وزارت نیرو انجام شد و درخواست تغییر تعرفه برق برخی نقاط یزد از طرف وزارت نیرو به هیات وزیران ارجاع داده شد و هیات وزیران نیز تصویب کرد که شهرستان های یزد، اشکذر، میبد و اردکان جزو نقاط گرمسیری ۴ باشند. اما با توجه به افزایش دما در سال های اخیر تلاش شده که این مناطق جزو مناطق گرمسیری ۳ در نظر گرفته شوند، زیرا به ازای هر کیلو وات برقی که مصرف می گردد هزینه آن ارزان تر محاسبه می گردد.

آیا امکان واقعی کردن تعرفه های انرژی وجود دارد؟

وی در پاسخ به این سوال که برخی از کارشناسان معتقدند برای متعادل کردن مصرف انرژی نیاز به واقعی کردن نرخ وجود دارد و آیا امکان واقعی کردن قیمت ها در حوزه دستمزد و انرژی وجود دارد؟ گفت: بخشی از برق مصرفی تعرفه های خاص خود را دارد و هر ساله افزایش دارد. نمی گوییم مبلغ فعلی برق و آب و گاز واقعی است و یارانه ندارد ولی واقعیت های موجود در جامعه را باید در نظر گرفت. در واقع هزینه ای که برای یک متر مکعب آب یا گاز صرف می شود چنانچه آزاد گردد آیا برای جامعه قابلیت پذیرش دارد؟ آستانه تحمل مردم چقدر خواهد بود؟ مثال دیگر اینکه متأسفانه در کشور همه چیز براساس احساسات است و کارشناسی نیست. در یک مقطع زمانی به هر دلیل قیمت ارز خارجی افزایش می یابد و در پی آن تمامی اجناس داخلی و خارجی گران می شود. اما زمانی که در یک مقطع زمانی قیمت ارز کاهش می یابد، چرا قیمت های داخلی کاهش نمی یابند؟ اقتصاد کشور سالم نیست و بیشتر بر اساس احساسات و مسائل روانی مدیریت می شود و شرایط زیست را به گونه ای رقم می زند که شایسته نیست.

جوکار ادامه داد: با توجه به قوانین مصوب مجلس، دولت اجازه داشته که در طول سالیان گذشته قیمت های حوزه انرژی و آب را تا حدودی افزایش دهد اما متاسفانه و در سالهایی افزایش قیمت صفر بوده و در بعضی سالها یک دفعه قیمت افزایش یافته که روش صحیحی نیست و هر سال باید بر اساس تورم، قیمت ها تا حدودی افزایش یابد. در سال ۱۴۰۱ ارز ترجیحی کاملا حذف شد و هزینه بنزین یک دفعه افزایش یافت در صورتی که یارانه بنزین باید عادلانه باشد زیرا از منابع ملی است و متعلق به مردم است. لذا باید از منابع ملی که حق همه مردم است عادلانه استفاده شود.

ماشین آلات مستهلک صنعتی میزان اتلاف انرژی را افزایش می دهد

نماینده مردم یزد و اشکذر در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه هزینه های تولید در کشور بسیار بالاست، اظهار کرد: در حال حاضر بواسطه استهلاک بالای ماشین آلات، مصرف برق و گاز در صنایع بالاست و استفاده بهینه از انرژی در کشور صورت نمی گیرد و بهره وری پایین است. لذا این امر سبب می شود که هزینه ها افزایش و قیمت کالاها نیز افزایش یابد. لذا در صورتی که نرخ گاز ناگهان افزایش یابد هیچ یک از این واحدها ادامه حیات نخواهند داشت زیرا هزینه های تولیدشان بالاست. البته بحث آلایندگی جداست و اگر آلایندگی دارند یا به هرگونه ای زیست بوم را تخریب می کنند باید جبران کنند و یا اگر سلامت مردم را به خطر می اندازند به هیچ عنوان برای جامعه قابل قبول نیست، در این زمینه دستگاه های متولی محیط زیست باید ورود و نظارت کنند و کم کاری دستگاه های نظارتی و مسئول را نمی توان به پای دیگران گذاشت.

باید مسیر توسعه یزد تغییر کند

جوکار با اشاره به اینکه در گذشته صنایعی ایجاد شده که هم از لحاظ فیزیکی در شأن مردم نبوده و هم مصرف انرژی بالایی داشته، گفت: باید مسیر توسعه تغییر کند و مهندسی مجددی در حوزه توسعه صورت گیرد. باید به سمت صنایع کم آلاینده و صنایعی که از فناوری های نوین استفاده می کنند رفت. همچنین شرکت های دانش بنیان آینده سرمایه گذاری هستند و مدیریت سنتی دیگر پاسخگو نیست و حرکت بر مدار گذشته و راهبردهای تکراری بی فایده است. این موضوع اولویت اول استان است زیرا در استان شغل ایجاد می شود اما فارغ‌التحصیلان و دانش آموختگان دانشگاهی بیکار هستند و فضای کاری که ایجاد کردیم برای اتباع خارجی و کارگران ساده است که قابل قبول نیست. لذا باید برنامه ریزی دقیقی صورت گیرد تا فرصت های شغلی ایجاد شده مطابق با نیازهای استان باشد. در واقع موقعیت جغرافیایی استان و ظرفیت ها و توانمندی های استان را باید در نظر گرفت و دیگر هیچ نیازی به صنایع آبخواه و آلاینده نیست. متاسفانه صنعت پوشاک تقویت نشده، در حالیکه یزد دومین قطب نساجی کشور بوده است. زنجیره تولید محصول در صنعت نساجی قطع شده بطوریکه نخ و پارچه داریم اما از آن استفاده نمی شود. البته بخشی هم به سیاست های دولت بر می گردد در واقع زمانی که تولید نخ به اندازه کافی در کشور وجود دارد، ضرورتی برای کاهش تعرفه نخ در کشور نیست.

صنایع از منابع آب متعارف نمی توانند استفاده کنند

وی ادامه داد: منابع آبی، ذخیره استراتژیک کشور هستند. در برنامه هفتم اقداماتی آغاز شده و صنایع از آبهای متعارف نمی توانند استفاده کنند بلکه باید از پساب استفاده کنند. انتقال هر مترمکعب انتقال آب شرب از دریا ۳۰۰ هزار تومان هزینه دارد و برای اجرای طرح انتقال باید از درآمد خود صنایع استفاده شود. پساب یزد الان از لحاظ بهداشتی برای مردم زحمت ایجاد می کند در صورتیکه باید از آن در صنعت استفاده شود تا از ذخایر آب زیرزمینی در صنعت استفاده نشود و برای آیندگان هم منابع حفظ گردد.

طرح های انتقال آب به یزد چشم راه تامین اعتبار است

جوکار ادامه داد: در خصوص تامین آب مورد نیاز مردم برای شرب و بهداشت یک خط انتقال از بهشت آباد به یزد در گذشته مصوب شد و چند سال برای اجرایی شدن آن تلاش شد اما مسایل محیط زیستی و اجتماعی پیش آمد و گفته شد که عملا از بهشت آباد امکان برداشت آب نیست و باید منابع آبی جدید در نظر گرفته می شد. لذا “خرسان” مورد تایید قرار گرفت و البته از سال 1392 لوله گذاری این طرح آغاز شد و چند ده کیلومتر هم لوله گذاری صورت گرفت اما با چالش های محیط زیستی مواجه شد. اکنون محیط زیست اعلام موافقت اولیه را داشته و قرار شد طرح کامل شود. قرار است این طرح انتقال آب با ۵۰ درصد اعتبارات دولتی و ۵۰ درصد استانی انجام شود و تمام اقدامات لازم از جمله فروش اراضی کاریزلند برای تأمین منابع مالی آن انجام شده است. برای زمین های باقی مانده کاریزلند نیز مجوز صادر شده و در نهایت باید پیمانکار مجری طرح مشخص شود. برای انتقال اب خلیج فارس به یزد هم در سال ۱۴۰۱ کلنگ زنی طرح توسط شهید رئیسی انجام شد و ۳۳ کیلومتر از ۶۰۰ کیلومتر مسیر طرح، لوله گذاری شده است و قرار شده صنایع کار را انجام دهند. طی جلسه ای با مسئولان استان قرار شد یک ماهه مناقصه انجام شود و عملیات لوله گذاری خط که 50 درصد از آن آب شرب استان است، انجام شود.   

وی در پاسخ به این سوال که در خصوص خط انتقال آب از دریای عمان به یزد چرا دوباره کاری شد، گفت: برای طرح انتقال آب از دریای عمان به یزد در دهه نود ۵۰۰ میلیون متر مکعب مجوز از وزارت نیرو گرفته شد و به دلایل متعدد مجوز باطل شد. بعد از آن مجوز ۲۵۰ میلیون مترمکعب احیا شد و اقداماتی هم توسط موسسه کوثر انجام شد اما آنچه پی گیری شد تامین هزینه های این طرح از منابع ارزی بود. انتقال آب خلیج فارس به یزد برای چادرملو در قالب تسهیلات خلاصه شد. 20 میلیون متر مکعب تخصیصی آنها بوده که هنوز دارند کار می کنند. در خصوص برداشت این شرکت ها از آب های زیرزمینی،  مجاز نیستند و دستگاه های مربوطه باید رسیدگی کنند.

• جوکار: برنامه ششم توسعه، 25 هزار مگاوات تولید برق را تکلیف کرده بود، اما تنها ۵۰۰۰ مگاوات به شبکه برق کشور اضافه شده، یعنی معادل یک پنجم میزان تکلیف و این یک دلیل ناترازی است

• استفاده غیر قانونی از انرژی صورت می گیرد به عنوان مثال حوزه تولید رمزارزها برق زیادی مصرف می کند و برای مقطعی می توانند برق آنها را قطع کنند. لذا چنانچه مشکل اصلی در حوزه جرم انگاری برای مصرف غیرقانونی برق است، باید لایحه ای از سوی دولت ارائه شود تا در مجلس تصویب شود

• بسیاری از صنایع از ماشین آلات مستهلک استفاده می کنند که برق زیادی زیادی مصرف می کند و باید به روز شوند و دولت باید تسهیلاتی برای بازسازی ماشین آلات تولیدی اختصاص دهد

• افراد زیادی تاکنون برای احداث نیروگاه خورشیدی مجوز گرفته و حتی زمین در اختیارشان قرار گرفته است اما مشکل اصلی تسهیلات بانکی برای واردات پنل های خورشیدی و تجهیزات جانبی آن است

• هزینه ای که برای یک متر مکعب آب یا گاز صرف می شود چنانچه آزاد گردد آیا برای جامعه قابلیت پذیرش دارد؟ آستانه تحمل مردم چقدر خواهد بود؟ مثال دیگر اینکه متأسفانه در کشور همه چیز براساس احساسات است و کارشناسی نیست

• باید مسیر توسعه تغییر کند و مهندسی مجددی در حوزه توسعه صورت گیرد. باید به سمت صنایع کم آلاینده و صنایعی که از فناوری های نوین استفاده می کنند، رفت

• در برنامه هفتم اقداماتی آغاز شده و صنایع از آبهای متعارف نمی توانند استفاده کنند بلکه باید از پساب استفاده کنند. انتقال هر مترمکعب انتقال آب شرب از دریا ۳۰۰ هزار تومان هزینه دارد و برای اجرای طرح انتقال باید از درآمد خود صنایع استفاده شود. پساب یزد الان از لحاظ بهداشتی برای مردم زحمت ایجاد می کند در صورتیکه باید از آن در صنعت استفاده شود

• طرح انتقال آب از “خرسان” به یزد در ابتدای دهه نود مصوب شد و از سال 1392 لوله گذاری این طرح آغاز شد و چند ده کیلومتر هم لوله گذاری صورت گرفت اما با چالش های محیط زیستی مواجه شد. اکنون محیط زیست اعلام موافقت اولیه را داشته و قرار شد طرح کامل شود. قرار است این طرح انتقال آب با ۵۰ درصد اعتبارات دولتی و ۵۰ درصد استانی انجام شود

• برای انتقال اب خلیج فارس به یزد هم در سال ۱۴۰۱ کلنگ زنی طرح توسط شهید رئیسی انجام شد و ۳۳ کیلومتر از ۶۰۰ کیلومتر مسیر طرح، لوله گذاری شده است و قرار شده صنایع کار را انجام دهند. طی جلسه ای با مسئولان استان قرار شد یک ماهه مناقصه انجام شود و عملیات لوله گذاری خط که 50 درصد از آن آب شرب استان است، انجام شود 

وی در پایان تاکید کرد: آنچه نیاز استان است آب پایدار است تا ناامنی ها نتواند آن را به خطر بیندازد.