سعیده درخش
وقتی بیمارستانها و درمانگاههای دولتی یزد پذیرای بیماران استانهای دیگرند، صف درمان برای شهروندان یزدی طولانیتر میشود
یزد سالهاست به یکی از قطبهای درمانی منطقه تبدیل شده است؛ اما پرسش مهم اینجاست که در میان مراجعه گسترده بیماران از استانهای همجوار، سهم شهروندان یزدی از ظرفیتهای درمانی استان چیست؟
یزد در سالهای گذشته به مقصد درمانی بسیاری از بیماران از استانهای همجوار تبدیل شده است؛ بیمارانی که برای دریافت خدمات تخصصی و فوقتخصصی، انجام اعمال جراحی، مراجعه به کلینیکها و درمانگاهها و حتی تهیه دارو راهی این استان میشوند.
این موضوع از یک سو میتواند نشانه ظرفیت و اعتبار مراکز درمانی یزد باشد، اما از سوی دیگر، زمانی که افزایش تقاضای خارج از استان بدون توسعه متناسب زیرساختها و ظرفیتهای درمانی همراه شود، نخستین پرسش باید درباره دسترسی شهروندان خود یزد به خدمات درمانی باشد.
امروز برخی شهروندان یزدی از طولانی شدن زمان انتظار برای دریافت نوبت، مراجعه به درمانگاهها و کلینیکها، شلوغی مراکز درمانی و صفهای طولانی در برخی داروخانهها گلایه دارند. مسئلهای که اگر استمرار پیدا کند، میتواند دسترسی بهموقع مردم به خدمات درمانی را با چالش مواجه کند.
یزد؛ قطب درمانی برای دیگران، اما با چه هزینهای برای مردم خود استان؟
هیچکس مخالف ارائه خدمات درمانی به بیماران سایر استانها نیست. اتفاقاً اینکه بیماران از نقاط مختلف کشور برای درمان به یزد مراجعه میکنند، میتواند ظرفیت علمی، تخصصی و پزشکی این استان را نشان دهد.
اما میان «قطب درمانی بودن» و «تأمین نشدن نیازهای درمانی مردم بومی» نباید فاصلهای ایجاد شود.
اگر بیمار یزدی برای یک ویزیت تخصصی، آزمایش، تصویربرداری، عمل جراحی یا دریافت دارو ناچار باشد مدت طولانی در انتظار بماند، طبیعی است که این پرسش برای او شکل بگیرد که توسعه جایگاه درمانی استان تا چه اندازه با توسعه دسترسی مردم یزد به خدمات درمانی همراه شده است؟
مسئله اصلی، حضور بیماران غیربومی نیست؛ مسئله، نبودِ توازن احتمالی میان تقاضای ایجادشده و ظرفیت موجود است.
صفهای طولانی؛ نشانهای که باید جدی گرفته شود
صفهای طولانی در مراکز درمانی دولتی صرفاً یک مشکل روزمره نیستند. پشت هر صف، بیماری وجود دارد که ممکن است درد داشته باشد، نیازمند مراقبت فوری باشد یا برای ادامه درمان خود با محدودیت زمانی مواجه باشد.
انتظار طولانی برای دریافت خدمات، بهویژه برای سالمندان، کودکان، بیماران مزمن و افرادی که برای خدمات تخصصی مراجعه میکنند، میتواند فشار مضاعفی بر بیمار و خانواده او وارد کند.
در چنین شرایطی، مدیریت سلامت استان باید به جای نگاه صرفاً آماری به تعداد تختها، مراکز درمانی و پزشکان، شاخص دسترسی واقعی مردم به خدمات را نیز مورد توجه قرار دهد.
اینکه چند بیمارستان در استان فعال است، بهتنهایی پاسخگوی این پرسش نیست که یک شهروند یزدی برای دریافت یک خدمت مشخص، چه مدت باید منتظر بماند.
داروخانهها؛ حلقه دیگری از زنجیره درمان
ماجرا فقط بیمارستان و درمانگاه نیست. داروخانهها نیز بخشی از همین زنجیرهاند.
وقتی تعداد مراجعهکنندگان افزایش پیدا میکند، فشار بر شبکه توزیع دارو نیز بیشتر میشود. اگر ظرفیت داروخانهها، نیروی انسانی، تأمین دارو و فرآیندهای نسخهپیچی متناسب با حجم مراجعه نباشد، نتیجه برای بیمار چیزی جز انتظار بیشتر نخواهد بود.
از این رو، بررسی وضعیت دسترسی مردم یزد به دارو نیز باید بخشی از ارزیابی جامع وضعیت درمان استان باشد؛ نه اینکه تنها تعداد مراکز درمانی و پزشکان بهعنوان شاخص موفقیت مورد استناد قرار گیرد.
آیا ظرفیت درمان یزد متناسب با جمعیت استان توسعه یافته است؟ این پرسش، نیازمند پاسخ دقیق و عددی مسئولان است.
چه تعداد از مراجعان مراکز درمانی یزد بومی و چه تعداد غیربومی هستند؟
کدام بیمارستانها و مراکز درمانی دولتی بیشترین مراجعه بیماران استانهای همجوار را دارند؟
آیا ظرفیت تختهای بیمارستانی، کلینیکهای تخصصی، اتاقهای عمل و خدمات پاراکلینیک متناسب با رشد تقاضا افزایش یافته است؟
متوسط زمان انتظار شهروندان یزدی برای دریافت خدمات تخصصی چقدر است؟
آیا برای بیماران بومی و غیربومی، سازوکار مشخصی برای مدیریت تقاضا وجود دارد؟
و مهمتر از همه، مردم یزد در این معادله چه سهمی دارند؟
اینها پرسشهایی است که پاسخ آنها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت درمان استان ارائه کند.
توسعه درمان باید دو بال داشته باشد
تبدیل یزد به مقصد درمانی بیماران کشور میتواند یک فرصت اقتصادی و علمی مهم باشد؛ حضور پزشکان متخصص، توسعه مراکز درمانی، افزایش سرمایهگذاری و رونق گردشگری سلامت، همه میتوانند برای استان دستاورد داشته باشند.
اما این توسعه زمانی برای یزد پایدار خواهد بود که مردم استان، نخستین ذینفعان آن باشند.
قرار نیست انتخاب میان «خدمترسانی به بیماران سایر استانها» و «تأمین نیاز مردم یزد» صورت گیرد. راهحل، افزایش ظرفیت متناسب با تقاضا، مدیریت مراجعه، توسعه زیرساختهای درمانی، تقویت بخش دولتی و عمومی و ایجاد سازوکاری برای جلوگیری از فشار بیش از ظرفیت بر مراکز درمانی دولتی است.
یزد میتواند همچنان مقصد بیماران سراسر منطقه باشد؛ اما در کنار این نقش، باید اطمینان حاصل شود که شهروند یزدی برای دریافت خدمات درمانی در شهر و استان خود، پشت صفهای طولانی گرفتار نمیشود.
قطب درمانی بودن زمانی یک افتخار واقعی برای یزد است که بیمار یزدی نیز در همان نظام درمانی احساس کند خدمات باکیفیت، در دسترس و بهموقع برای او وجود دارد.
اکنون انتظار میرود مسئولان دانشگاه علوم پزشکی و دستگاههای متولی سلامت استان، با انتشار آمار شفاف درباره میزان مراجعه بیماران غیربومی، ظرفیت مراکز درمانی و میانگین زمان انتظار، به یک مطالبه روشن پاسخ دهند:
در میان همه بیمارانی که برای درمان به یزد میآیند، سهم مردم یزد از ظرفیت درمانی استان دقیقاً کجاست؟
