سخنگوی فرهنگ ایران

سخنگوی فرهنگ ایران، تأمّلی در آثار و آرای محمّدعلی اسلامی ندوشن: علی‌اکبر جعفری ندوشن، تهران: مروارید، 1401، رقعی، 182 ص.

دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن با نگارش نزدیک به هفتاد عنوان کتاب درزمینه‌های گوناگونِ جامعه‌شناسی، ایران‌شناسی، شعر، داستان، فرهنگ و ادب، اندیشه‌ها، جهان‌بینی و دیدگاه خود را نسبت به ایران، مردم ایران و ادب فارسی بازتابانده است. (بنگرید بخش پایانی کتاب نامبرده که فهرست آثار وی آمده است) در هر سطر و کلام او بوی خردورزی، دانایی، زیرکی، یکرنگی و مهربانی شنیده می‌شود و سخنانش چون چراغی فرا راه انسان‌های امروز و آیندۀ جهان به‌ویژه ایران است.

ازاین‌رو فردی دوستدار فرهنگ و اندیشه را چون دکتر علی‌اکبر جعفری ندوشن، استاد حقوق دانشگاه یزد را که بیش از این گفتارهای فراوانی از او دربارۀ آثار و اندیشه‌های دکتر اسلامی در نشریاتی چون: اطلاعات، بخارا، جهان کتاب، پرگار، هستی و غیره دیده بودیم، بر آن داشته تا با نگرشی ژرف و کاوشی ریز و دقیق و از سر دل‌بستگی و شور، تمامی آثار گونه‌گون او را نه یک‌بار، بل چند بار از ژرفای جان بخواند و ببینید این نادره مرد روزگار ما چه می‌گوید تا بتواند پس از چند سال راهی به کوچه‌های مقصود او بیابد.

نویسندۀ کتاب نامبرده در بهره‌هایی چون: زندگی، شاهنامه پژوهی، فرهنگ مداری، ایران‌شناسی، ادب سنجی، سفرنامه نویسی و مجله نگاری سامان داده‌شده و اندیشه‌های ناب و یگانۀ دکتر اسلامی را از خلال آثار هفتادگانه‌اش بیرون آورده و در دسترس خواننده گذاشته است که می‌توان گفت: اکنون این تنها کتابی است که تمامی آثار او را یکجا نقد و بررسی کرده است.

به یک‌سخن، «سخنگوی فرهنگ ایران» حاصل بیش از سه دهه انس و الفت نویسنده با دکتر اسلامی ندوشن است و چنانکه می‌دانم او از دورۀ دبیرستان با آثار اسلامی ندوشن آشنا می‌شود و در دوران دانشجویی با او حشرونشر می‌یابد. سپس دورۀ کاملی از آثار او را مطالعه می‌کند و در گفتگوها و مراوداتی که با استاد داشته، مشی و مبنای فکری و مرام و شخصیّت دکتر اسلامی را بازشناخته و ازاین‌رو می‌کوشد در این کتاب، خوانش روشنی از آرا و اندیشه‌های این دانشی مرد بزرگ به دست دهد تا نسل‌های جدید بتوانند با خواندن این اثر با چکیده‌ای از آثار و دیدگاه‌های اسلامی ندوشن آشنا شوند و رغبتی یابند تا آثار گوناگون استاد را بخوانند.

چنانکه همگان می‌دانند معرّفی صاحب‌نظران و اندیشه‌وران بزرگ همواره در راهنمایی جوانان و نسل‌های جدید مؤثر بوده و امیدواریم این کتاب هم دریچه‌ای بگشاید به روی آثار فاخر و ارزشمند اسلامی ندوشن تا نسل امروز نیز قدر قلم آن سرو سهی فرهنگ و ادب را بهتر بشناسد.

تاکنون دربارۀ نقد و بررسی آثار دکتر اسلامی ندوشن، چندین پایان‌نامه و گفتارهای فراوان و چندین کتاب نوشته‌شده که کتاب‌های آن عبارت‌اند از:

تک‌درخت، یادگار نامۀ دکتر اسلامی ندوشن: فرهنگ جهان‌بخش و دیگران، تهران: نشر آثار و یزدان، 1380، وزیری، 734 ص. مصوّر.

در آیینۀ روزها، درنگی بر کتاب روزها اثر دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن: حسین مسرّت و پیام شمس‌الدّینی، میبد: بنیاد میبدی، 1391، رقعی 310 ص.

دیدگاه‌ها (دربارۀ آثار دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن): حسین مسرّت و پیام شمس‌الدّینی، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1394، وزیری، 5 ج. ج 1: دربارۀ فردوسی و شاهنامه،267 ص؛ ج 2: روزها،304 ص؛ ج 3: دربارۀ جامعه و فرهنگ،183 ص؛ ج 4: نوشته‌هایی در تاریخ و ادب،173 ص؛ ج 5: کارنامۀ ادبی،237 ص.

روشن‌تر از روشن (ره‌آورد ديدار دوستانه با دكتر محمّدعلی اسلامی ندوشن): حسین مسرّت، يزد: شورای شعر و ادب استان يزد، 1384، رقعی، 240 ص، مصوّر.

رهاورد دیدار، مجموعۀ سخنرانی‌ها، مقالات، پیام‌ها و اشعار دیدار دوستانه با دکتر اسلامی ندوشن، به اهتمام: یدالله جلالی پندری، به همراه کتابشناسی دکتر اسلامی ندوشن، به کوشش: حسین مسرّت، یزد: انجمن شعر و ادب یزد، 1384، رقعی 368 ص، مصوّر.

سخنگوی وجدان ایرانی (دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن): حسین مسرّت، تهران: یزدا، 1400، وزیری، 254، مصوّر.

گذری و نظری بر احوال دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن: مهدی افشار، تهران: شهر کتاب، 1378، رقعی، 3 ج.

معرّفی چهارده کتاب: محمّد روایی، تهران: توس، 1356، رقعی، 48 ص.