تفاوت نقد و تخریب در فضای رسانه ای یزد
محمدرضا شهبازی/ سال گذشته بود که حمیدرضا قمی، عضو شورای شهر یزد در صحن علنی شورا از فضای رسانه ای حاکم بر فضای مجازی در استان یزد گلایه کرد و هشدار داد که هجمه ها باعث می شود اعضای شورا به جای فکرکردن به کارهای بزرگ، محافظه کاری در پیش گیرند و اصلا کاری نکنند. اشاره وی به مطالبی بود که هر هفته و شاید هر روز در یکی از کانال های تلگرامی علیه شورای شهر منتشر شد، مطالبی که هر بار یکی از اعضای شورا را هدف قرار می گرفت. اما اعضای شورای پنجم شهر یزد اولین افرادی نبودند که مورد حمله های مجازی قرار می گرفتند، اعضای پیشین شورا، شهردار پیشین یزد، استاندار اسبق و بسیاری دیگر هم این روند را تجربه کرده بودند. اما اگر مطالب درخصوص عظیمی زاده شهردار اسبق یزد پس از مدتی از مطالب منفی به مثبت تغییر کرد، جایگزین وی تا زمانی که در یزد بود، همراهی مجازی ها را بدست نیاورد، هرچند شاید نخواست.
میرمحمدی، استاندار اسبق هم تا روز آخری که بر مسند بود همواره به پروازی بودن متهم می شد و تکذیب های مکرر هم فایده ای نداشت، در این میان کمتر انتقاداتی از عملکرد وی و تیم تحت مدیریتش دیده میشد. اگر به جمالی نژاد به دلیل اصفهانی بودن می تاختند و به میرمحمدی به خاطر سکونت خانواده اش در یزد، مورد هجمه قرار می گرفت، اعضای فعلی شورای شهر به خاطر هر کاری می توانند پذیرای هجمه ها یا انتقادات باشند. این روند سال گذشته صدای سیدحسینی، معاون عمرانی سابق استانداری را هم درآورد که در گفتگو با بشارت یزد فضای رسانه ای استان را مسموم خواند، فضایی که گاه نه تنها اشخاص را که اعتبار استان یزد را به خطر می اندازد، شبیه زمانی که به خاطر میوه های پذیرایی در یک جلسه اداری در یک مجتمع صنعتی متعلق به بخش خصوصی، هجمه های زیادی علیه مدیران استان حتی در روزنامه های سراسری انجام شد. اما در این میان سوالی که پیش می آید این است که مطالب عنوان شده چقدر به توسعه استان کمک می کنند؟ آیا این مسائل اصلا کمک حال توسعه است یا به قول رییس فعلی شورای شهر یزد به سدی در مقابل توسعه بدل می شود؟ آیا مطالبی که تحت عنوان انتقاد بیان می شوند، واقعا نقد به شمار می آیند یا تخریب افراد را هدف گرفته اند؟
سرمایه گذاران را فراری می دهند
غلامعلی سفید، رییس شورای شهر یزد که خود یکی از بزرگترین اهداف کانال های مجازی برای مورد هجمه قرار گرفتن است، در گفتگو با یزدانه می گوید: بعضی از رفتارهایی که در برخی رسانه ها دیده می شود، اگر با نیت خیانت هم نباشد، نتیجه آن خیانت به استان است. این رفتارها از طرفی نیروهایی را که می توانند منشا خیر در استان باشند را می کوبند و هر کسی را به نحوی متهم می کنند، چهره آنها را بین مردم زشت می سازند و از رشد آنها در استان جلوگیری می کنند. در نتیجه بسیاری از افراد می بینند امکان رشد در داخل استان را ندارند و نتیجه آن شده که کم کم اکثر مدیران استان از خارج استان می آیند.
در زمانی که این فضا وجود نداشت، استاندار و اکثر مدیران استان، یزدی بودند اما الان اینگونه نیست. از طرف دیگر اگر سرمایه گذاری قصد سرمایه گذاری در استان را داشته باشد، شروع به تخریب وی می کنند. شهرهای دیگر همه به دنبال سرمایه گذاران هستند، به آنها احترام می گذارند و منتشان را می کشند اما در یزد به محض اینکه فردی برای سرمایه گذاری پیدا می شود، اتهام زنی ها علیه وی شروع می شود، به همین دلیل معتقدم باید جلوی این فضا گرفته شود.
وی به موارد فرار سرمایه گذاران از استان اشاره می کند و می گوید: زمانی که آقای جمالی نژاد به شهرداری یزد آمد، به سراغ یکی از سرمایه گذارانی که در شهر اصفهان مجتمع های تفریحی تجاری و فرهنگی بزرگی احداث کرده و در ساخت بیمارستان و پژوهشگاه در این شهر سرمایه گذاری کرده، رفتیم تا برای سرمایه گذاری در یزد از وی دعوت کنیم اما در همان زمان، آنقدر علیه وی مطالبی نوشته شد که سرمایه گذار موردنظر به کل از حضور در یزد منصرف شد.
سفید ادامه می دهد: مورد دیگر مربوط به زمین های سیمرغ است که اتهام زده اند اینجانب در این زمین ها شریک هستم. این درحالی است که پس از چندین سال شهردار قبلی با همراهی بعضی اعضای شورا زمینه شروع کار در این زمین ها را فراهم کردند اما زمانی که سرمایه گذار برای شروع کار آمد، دروغ پراکنی های بی اساس علیه وی شروع شد. به هرحال این فضاسازی ها جلوی سرمایه گذاری را می گیرد و در مقابل توسعه استان می ایستد.
وی انتقاد را متفاوت از تخریب می داند و می گوید: اولا دلیلی ندارد که یک رسانه فقط تخریب کند ضمن اینکه نقد با تخریب متفاوت است. ثانیا رسانه ها در کمک به توسعه استان و تقویت نیروهای بومی کاردان هم باید وارد عمل شوند.
برای مثال اینجانب اخیرا در جهت شفاف سازی اقدام به انتشار لیست اموال خود کردم، در مقابل فردی نوشته بود باید لیست اموال خارج از استان را هم منتشر کنم. گویا این افراد فقط به دنبال تهمت زدن و تخریب هستند و البته من شخصا دلیلی نمی بینم پاسخ این افراد را بدهم. اما اگر ادعایشان درست است هر اموالی از من در هرکجا می شناسند، لیست آن را منتشر کنند.
رییس شورای شهر یزد در خصوص راه حل مقابله با این فضا می گوید: از یک طرف لازم است مدعی العموم وارد شود، برای مثال فردی در یزد مدعی شد در انتخابات شورای شهر ۹ هزار رای یک کاندیدا باطل شد و به کاندیدای دیگر اضافه شد، این ادعا را مقایسه کنید با اتفاقات سال ۸۸، در سال ۸۸ چگونه با ادعای تقلب برخورد شد؟ آیا همان برخورد با ادعایی که الان در یزد می شود یکسان است؟
از طرف دیگر خود رسانه ها باید در مقابل این فضا بایستند، من مدیر قصد کار کردن دارم و نباید وقت خود را صرف پاسخ گویی به اتهامات بی اساس و یا شکایت در دادگاه کنم اما رسانه ها باید از فضای سالم و اخلاق مدارانه رسانه ای محافظت کنند و در مقابل فضای اتهام زنی و تخریب بایستند. سفید همچنین تاکید می کند: یزد مستحق این فضا نیست، مستحق فضایی است که مدیران بتوانند کار کنند و رشد یابند، سرمایه گذاران بتوانند در یزد فعالیت کنند و کمبودهای شهری یزد را با سرمایه گذاری پر کنند.
فضای اقتصاد رسانه ها سالم نیست
رضا هاشمی زاده، استاد علوم ارتباطات در گفتگو با یزدانه معتقد است مرز مشخصی میان نقد و تخریب وجود دارد. وی می گوید: نقد برپایه آگاهی بخشی و اصلاح بنا می شود اما تخریب بر پایه سیاه نمایی شکل میگیرد، نقد از اخلاق جدا نمی شود اما در تخریب می تواند انواع توهین ها و تهمت ها با هدف کوبیدن طرف مقابل شکل گیرد. نقد معمولا به روند ها تمرکز دارد اما تخریب بر روی افراد متمرکز می شود و کار به فعالیت ها و روندها ندارد. مرز باریکی میان این دو وجود دارد که بر اساس رعایت اخلاق حرفه ای رسانه شکل می گیرد، به کار بردن الفاظ تند و توهین آمیز در نقد جایی ندارد بلکه این رفتار وارونه نمایی و سیاه نمایی به حساب می آید.
وی در خصوص انگیزه های مالی تخریب مدیران و مسئولین می گوید: در کشور ما مخصوصا در شهرستانها، رسانه ها بسیار به هزینه های دولت وابسته هستند که این باعث می شود زبان رسانه، زبانی الکن شده و به تعریف و تمجید از مسئولین دولتی بپردازد، از سوی دیگر هم اگر وارد فضای نقد شوند، ممکن است به دنبال تامین اهداف دیگر از جمله باجگیری رسانه ای و حاشیه سازی بروند، در کل سازوکار امروز فضای رسانه ای کشور مبتنی بر اقتصاد و اخلاق رسانه ای نیست و بیشتر بر اساس روابط فراسازمانی و یا بین فردی افراد شکل می گیرد که می توان گفت خیلی هم اخلاقی نیست.
هاشمی زاده ادامه می دهد: در چنین فضایی معمولا رسانه ها به دنبال گرفتن پول از ادارات در قالب پوشش اخبار یا گرفتن تبلیغات و رپورتاژ هستند اما آسیبی که این فضا به دنبال دارد این است که اگر مدیری به رسانه پول بدهد، ضعف هایش از طرف رسانه ها دیده نمی شود و اگر پول ندهد، آنگاه با شمشیر تیز نقد رسانه ها مواجه می شود. در این میان مسئولیت اجتماعی و اخلاقی رسانه ها نادیده گرفته می شود.
این استاد علوم ارتباطات در مورد راه حل برخورد با این فضا می گوید: برخورد با تخریب البته راه حل قانونی دارد ولی ممکن است زمانبر باشد، اما در فضای رسانه ای نیاز به یک نقد درون گفتمانی احساس می شود، چه رسانه های مکتوب و چه رسانه های مجازی. به هرحال رسانه ها خود باید مراقب فضای اخلاقی رسانه باشند و اگر کسی خواست این فضا را آلوده کند، باید دست به افشاگری بزنند و با ابزار نقد آن را برملا سازند.
از سوی دیگر روابط عمومی ادارات هم باید ارتباط خود را با رسانه ها شفاف سازند، ضمن اینکه ارتباطاتشان را بدون تبعیض با رسانه ها برقرار سازند.
وی ادامه می دهد: اگر خود رسانه ها در مقابل فضای مسموم کوتاه بیایند، سواستفاده کنندگان از رسانه ها بیشتر جسارت پیدا می کنند و در واقع ضرر آن اول به خود رسانه ها می رسد، چرا که به مرور اعتماد مخاطب به رسانه از بین می رود.
از سوی دیگر سواستفاده کنندگان عادت می کنند که هر خبر یا اطلاعاتی را می توان با قیمتی خرید و فروش کرد، این موضوع آسیب اجتماعی شدیدی ایجاد می کند. برای مثال تصور کنید که دارویی ناسالم قرار است به بازار عرضه شود، اگر عرضه کنندگان با خریدن رسانه ها بتوانند بر مشکلات محصول خود سرپوش بگذارند، تصور کنید در این حالت چه آسیب هایی ممکن است به جامعه وارد شود؟ قطعا شکل گیری چنین فضایی نه تنها به رونق رسانه ها کمک نمی کند بلکه موجب از هم پاشیدن فضای رسانه ای می شود. در نتیجه این خود رسانه ها هستند که نباید بگذارند حیثیت یک عمر فعالیت رسانه از طریق عده ای دلال صفت بر باد رود.
هاشمی زاده تاکید می کند: البته ضرورت دارد گفته شود این فضا قابل تسری به همه اصحاب رسانه نیست، در همین اوضاع بسیاری از افراد هستند که با سختی و مشقت، فعالیت رسانه ای می کنند، صورت خود را با سیلی سرخ نگه می دارند اما در دام رفتارهای غیراخلاقی نمی افتند
مدیران هم در شکل گیری فضای مسموم رسانه ای نقش دارند
اما علی صالحی، مدیر روابط عمومی استانداری یزد معتقد است: مرز مشخصی میان نقد و تخریب وجود ندارد چرا که روحیات و سلایق انسانها متفاوت است و این باعث می شود برداشت آنها از عبارات و جملات متفاوت باشد، اما اگر سه نکته را در نظر بگیریم می توانیم تفاوت هایی بین نقد و تخریب قائل شویم، یکی اینکه اخلاق را در نقد رعایت کنیم، دیگر اینکه صداقت داشته باشیم و نکته آخر آنکه جانب انصاف را رعایت کرده و شرایط فردی که مورد انتقاد قرار می گیرد را در نظر داشته باشیم.
وی در مورد وجود باج خواهی در فضای رسانه ای استان می گوید: همه آنچه در این مورد مطرح می شود بر اساس شنیده هاست اما شنیده هایی که از افراد موثق نقل می شود، با این حال شخصا به مدرک مشخصی در خصوص وجود چنین مسئله بر نخورده ام.
وی ادامه می دهد: اگر فرض را بر وجود فضای باج خواهی بگذاریم، بنظرم مشکل از دو جنبه قابل بررسی است، یکی از طرف مدیران است و دیگری از طرف رسانه ها. در این جهت اولین قدم اصلاح مدیران است، چرا باید مدیران در مقابل انتقاد یا تخریب اقدام به باج دادن کنند؟ شخصا فکر میکنم علت آن این است که شایسته سالاری در برخی انتصابات رعایت نشده و مدیر مربوطه به خاطر آنکه می خواهد ضعف هایش در رسانه ها مطرح نشود اقدام به باج دهی می کند. از سوی دیگر برخی مدیران هم از طرف مدیران بالادستیشان حمایت نمی شوند در نتیجه همواره ترس دارند که موقعیت خود را از دست بدهند. البته نقدپذیری هم در برخی مدیران کم رنگ است که اصلا دوست ندارند موضوعی خلاف خواست آنها در رسانه ها مطرح شود.
جنبه دیگر موضوع، خود رسانه ها هستند، در واقع این خود رسانه ها هستند که باید برای اصلاح فضای رسانه ای استان تلاش کنند، اگر روزی مدیران و مسئولان بخواهند فضای رسانه ای را اصلاح کنند، آسیب های جدی و بزرگتری در پی خواهد داشت اما خود رسانه ها مهم ترین نقش را در اصلاح این فضا دارند.
وی در خصوص نحوه تامین مالی رسانه ها می گوید: این را قبول دارم که رسانه های صادق و اثرگذار استان حمایت نمی شوند، در نتیجه این رسانه ها ضعیف می شوند و به جای آنها رسانه هایی که صادق و اخلاق مدار نیستند، قدرت می گیرند. در این بین عدم توجه لازم برخی مدیران به روابط عمومی ادارات که باعث شده برخی روابط عمومی ها بودجه و امکانات لازم را نداشته باشند که این هم اثر خود را بر حمایت نشدن رسانه ها می گذارد.
مدیر روابط عمومی استانداری یزد به نبود انسجام و همدلی در بین اهالی رسانه استان هم اشاره می کند و می گوید: در مواردی که قصد حمایت از رسانه ها را داشته ایم معمولا با تلاش برخی رسانه ای ها برای جلوگیری از کمک به دیگر رسانه ها بودیم.
صالحی ادامه می دهد: معتقدم حمایت روابط عمومی ادارات از رسانه ها به خودی خود ایرادی ندارد اما اگر در ازای این کمک انتظاری از رسانه ایجاد شود، آسیب بوجود می آید. بنظرم روابط عمومی وظیفه دارد از رسانه های شناسنامه دار حمایت کند آن هم بدون مرزبندی و خط کشی.
وی به ضعف رسانه ها هم اشاره می کند و می گوید: متاسفانه در فضای حملات ناجوانمردانه ای که بعضا دیده می شود، رسانه ای نداریم که با این حملات مقابله کند، شخصا در مواجهه با این حملات خودم را تنها دیدم و هیچ رسانه ای به کمک نیامد. بنظرم خود رسانه ای ها هم باید تاثیرگذاری خود را ارتقا داده و به عنوان یک رسانه قدرتمند مطرح شوند. باید این واقعیت را پذیرفت که رسانه های شناسنامه دار در مقابله با این فضا ضعف دارند، با وجود اعتقادی که به لزوم حمایت از رسانه ها دارم اما می گویم رسانه ها هم باید قدرت اثرگذاری کافی را بدست آورند تا موردقبول واقع شوند. در این راه باید از طریق گزینش افراد نخبه به عنوان خبرنگار و همچنین توجه به بحث های حمایتی مثل بیمه خبرنگاری و… فضای کار را برای رسانه های شناسنامه دار بهبود بخشید.
