داروی قطعی ترک اعتیاد، «اراده  و صبوری» است

کارشناسان در گفتگو با بشارت یزد نسبت به جایگزینی قرص متادون با مواد مخدر هشدار می دهند:

• چندی پیش اخباری مبنی بر اینکه، «مصرف متادون در ایران بیش تر از نصف دنیا است» در فضای مجازی منتشر شد. در واقع در خبرها چنین تأکید شده بود که  کلینیک‌های ترک اعتیاد به جای درمان تخصصی، درگیر فروش متادون هستند. این در حالی است که در مسیر ترک اعتیاد باید بر روان درمانی، مشاوره و تغییر سبک زندگی تمرکز شود و بسنده کردن به توزیع دارو، سبب تکرار چرخه اعتیاد خواهد شد. همچنین این سوال مطرح می‌شود که آیا اساساً بدون ریاضت و رنج ناشی از ترک مواد، ترک امکان پذیر خواهد بود؟ چنانچه پاسخ به سوال فوق منفی است، چرا روزانه شاهد تکرار عبارت «ترک بدون درد وخماری» در برخی آگهی‌ها در فضای مجازی هستیم؟
• علاوه بر ترک اعتیاد حتی در بسیاری از موارد داروی متادون برای درمان ناتوانی‌های جنسی نیز تجویز می‌شود؟ گویا این داروی معجزه‌آسا در درمان بسیاری از مشکلات راهگشا است. اما آیا مصرف این دارو اساساً بدون عوارض است؟ مصرف مداوم و طولانی مدت متادون و داروهایی نظیر آن چه پیامدهایی را به دنبال دارد؟ بشارت یزد در گفتگو با کارشناسان به بررسی این موضوع پرداخته است

ناهید عنصری/ چندی پیش اخباری مبنی بر اینکه، «مصرف متادون در ایران بیش تر از نصف دنیا است» در فضای مجازی منتشر شد. در واقع در خبرها چنین تأکید شده بود که  کلینیک‌های ترک اعتیاد به جای درمان تخصصی، درگیر فروش متادون هستند. این در حالی است که در مسیر ترک اعتیاد باید بر روان درمانی، مشاوره و تغییر سبک زندگی تمرکز شود و بسنده کردن به توزیع دارو، سبب تکرار چرخه اعتیاد خواهد شد. همچنین این سوال مطرح می‌شود که آیا اساساً بدون ریاضت و رنج ناشی از ترک مواد، ترک امکان پذیر خواهد بود؟ چنانچه پاسخ به سوال فوق منفی است، چرا روزانه شاهد تکرار عبارت «ترک بدون درد وخماری» در برخی آگهی‌ها در فضای مجازی هستیم؟

علاوه بر ترک اعتیاد حتی در بسیاری از موارد داروی متادون برای درمان ناتوانی‌های جنسی نیز تجویز می‌شود؟ گویا این داروی معجزه‌آسا در درمان بسیاری از مشکلات راهگشا است. اما آیا مصرف این دارو اساساً بدون عوارض است؟ مصرف مداوم و طولانی مدت متادون و داروهایی نظیر آن چه پیامدهایی را به دنبال دارد؟ 

گزارش حاضر به تشریح راهکارهای اساسی ترک اعتیاد و پیامدهای مصرف متادون پرداخته است.

وحید رنگی، روان‌درمانگر و مشاور در گفتگو با بشارت یزد با تأکید بر نقش مکمل داروها در فرآیند درمان، به تشریح ابعاد مختلف اعتیاد پرداخت. 

داروها: کنترل علائم، نه درمان ریشه

 این روانشناس با بیان این که بسیاری از داروهای اعصاب و روان و ترک اعتیاد، عمدتاً نقش کنترل‌کننده دارند، اظهار کرد: این داروها لزوماً خاصیت درمان قطعی ندارند، بلکه با کاهش علائم ناخوشایند و کنترل شرایط، فرصتی ایجاد می‌کنند تا فرد بتواند فرآیند اصلی درمان را به‌طور مؤثرتری سپری کند. 

 وی هشدار داد: اگر این داروها در بلندمدت و به عنوان جایگزین کامل مواد مصرف شوند، در واقع اعتیاد ادامه می‌یابد و تنها شکل آن تغییر می‌کند. 

اعتیاد: اختلال در مدیریت میل

این متخصص، اعتیاد را نوعی اختلال در میل دانست و توضیح داد: در واقع فرد برای تجربه مجدد حالت خوشایند ناشی از مصرف، تعداد و دفعات مصرف را افزایش می‌دهد. این چرخه از مصرف تفننی آغاز می‌شود، اما زمانی که فرد برای فرار از حال بد به مصرف پناه می‌برد، هر رفتاری می‌تواند جنبه اعتیادآور پیدا کند. 

رنگی با رد این تصور که پس از ترک، میل مصرف نباید بازگردد، تصریح کرد: میل، یک ویژگی طبیعی و ضروری برای بقا و انگیزش انسان است. مشکل در سرکوب یا پاسخ نادرست به این میل است، فرد معتاد میل را یک مشکل می‌پندارد که باید حذف شود، در حالی که باید مدیریت آن را بیاموزد.

 راه درمان: پذیرش درد تغییر

وی بر این نکته کلیدی تأکید کرد که ترک واقعی بدون تحمل درد و رنج تغییر، امکان‌پذیر نیست. در واقع هر روشی که وعده ترک بدون درد می‌دهد، به احتمال زیاد ماده یا رفتاری را جایگزین می‌کند تا میل را موقتاً مهار کند. در حالی که این راه حل نیست، بلکه ادامه اعتیاد در قالبی دیگر است. اعتیاد زمانی تشدید می‌شود که فرد می‌خواهد میل را کنترل و نابود کند. در حالی که پذیرش وجود میل و یادگیری مهارت‌های مقابله‌ای سالم، در کنار روان‌درمانی، اساس درمان پایدار است. 

رنگی در پایان تأکید کرد: درمان اعتیاد نیازمند یک فرآیند جامع است که در آن دارو صرفاً به عنوان ابزاری کمکی برای تسهیل روان‌درمانی و تغییر سبک زندگی به کار می‌رود.

سوء استفاده از متادون برای درمان اعتیاد

فاطمه اعتباری، روانشناس بالینی و درمانگر اعتیاد نیز در گفتگو با بشارت یزد با بیان این مطلب که هم اکنون برای درمان اعتیاد از متادون به نوعی سوءاستفاده می‌شود، اظهار کرد: بسیاری از افراد درگیر اعتیاد به منظور کاهش خماری یا افزایش انرژی، متادون را جایگزین موادمخدر می‌کنند. به عنوان مثال هم اکنون به دلیل افزایش قیمت تریاک، بسیاری از افراد معتاد، متادون را جایگزین تریاک کرده‌اند و هدف این گونه افراد ترک مصرف نیست، در واقع هرچیزی که از آن سوءاستفاده شود، عوارضی به دنبال خواهد داشت. در کلینیک‎های ترک اعتیاد به این دلیل متادون تجویز می‌شود که به مرور دوز مصرف کاهش یافته و فرد با درد کمتری بتواند اعتیاد را ترک کند. اما زمانی که از مراجعان شرح حال و علت تمایل به ترک سوال می‌شود اکثراً افزایش قیمت تریاک را عنوان می‌کنند و حتی به وضوح اعلام می‌کنند که اگر تریاک با هزینه کم موجود بود، مصرف می‌کردند و دلیلی برای مصرف متادون وجود نداشت.

وی ادامه داد: مسلماً زمانی که متادون جایگزین مصرف تریاک باشد، فرد به مصرف متادون حتی تا پایان عمر هم ادامه خواهد داد و به آن وابسته می‌شود. اما بازهم اعتیاد به متادون قابل قبول‌تر از مواد مخدر دیگر است زیرا در این صورت فرد به سمت رفیق بازی و پهن کردن بساط تریاک نخواهد رفت. همچنین زمان کمتری از فرد برای مصرف تریاک و … تلف خواهد شد. همچنین درمصرف داروهای ترک اعتیاد مانند متادون و اوپتیوم میزان مصرف معمولاً افزایش نمی‌یابد و معمولا روی یک میزان مشخص از مصرف دارو ثابت خواهند ماند. مگراینکه در دوران ترک مشکلی برای فرد به وجود بیاید و سبب افسردگی یا اضطراب شود که افزایش دوز مصرف داروی ترک اعتیاد ضرورت یابد. در غیر این صورت ممکن است فرد حتی برای مدت 10 سال هم در مصرف میزان مشخصی از دارو ثابت بماند. 

این روان درمانگر با تأکید براینکه بسیاری از مراجعان معتقدند که ترک متادون دشوارتر از تریاک است، گفت: این موضوع صحت ندارد و فقط کافی است، فرد اراده کند تا طبق اصول برنامه‌ریزی شده به تدریج ترک کند. البته در زمینه ترک اعتیاد محدودیت روانشناسان بیشتر بوده و تا زمانی که فرد تمایل به ترک نداشته باشد، نمی‌توان او را مجبور به ترک کرد، در صورتی که فرد تمایل داشته باشد حتماً به وی کمک خواهد شد. 

وی درخصوص عوارض متادون با اشاره به اینکه تریاکی که اکنون در بازار موجوداست به دلیل داشتن مقادیر قابل توجه سرب بسیار خطرناک تر است، تصریح کرد: سرب موجود در تریاک سبب یبوست‌های شدید، دردشکمی، کم خونی وبی حالی می‌شود، لذا تریاک به شدت آسیب زننده است. همچنین میزان دوزی که برای مصرف متادون از سوی وزارت بهداشت برای کلینیک‌های ترک اعتیاد، تجویز شده میزان معقولی است. در واقع این میزان از مصرف دارو آسیب‌زا نیست. 

اعتباری، در مورد مصرف متادون برای جبران ناتوانی‌های جنسی نیز گفت: در ابتدای مصرف تریاک فرد می‌تواند رابطه جنسی بهتری را تجربه کند اما بعد از مصرف مکرر این مصرف بر میل جنسی آقایان تأثیر گذاشته و میزان میل را به شدت کاهش می‌دهد. اما در مورد متادون و اوپیوم نیز تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف کنندگان رابطه جنسی بهتری را تجربه می‌کنند. 

وی با اشاره به اینکه افرادی که وارد کنگره شصت می شوند، می توانند به راحتی دوران ترک را سپری کنند، اظهار کرد: در کلینیک‌های ترک اعتیاد، برنامه ترک اجباری وجود ندارد اما در کنگره شصت باید حتما به مرور فرد دوز مصرف داروی ترک را کاهش دهد. همچنین مسئله مهم دیگری که در ترک اعتیاد وجود دارد، مسئله کاهش آسیب است. در واقع صرفاً مسئله این نیست که فرد به صورت کامل اعتیاد را کنار بگذارد، حتی اگر برای مدت شش ماه مصرف نکند و باز به سوی اعتیاد بازگردد، آن مدت شش ماه غنیمت شمرده می‌شود. زیرا عارضه کمتری دارد و اگر مجدداً برای ترک اقدام کند مجدداً به وی کمک می‌شود. در فرایند ترک اعتیاد اولویت با کاهش مصرف است تا ترک. 

این درمانگر اعتیاد با اشاره به اینکه در بین مراجعان کلینیک‌های ترک اعتیاد تعداد بانوان روز به روز در حال افزایش است، گفت: در جامعه‌ای که من شاهد آن بودم درخصوص اعتیاد بانوان حتماً فرد مصرف کننده دیگری مانند همسر یا پدر یا برادر نیز درگیر بوده که پیشنهاد مصرف را به وی داده است. در واقع زنان کمتر با پیشنهاد دوستان به سمت اعتیاد کشیده می‌شوند. همچنین مصرف خانم‌ها بعد از یک سری از مسائل زناشویی یا خشونت‌های خانگی شروع شده و در واقع ماده مخدر برای آنها به صورت مسکن عمل کرده است. لذا تا زمانی که شرایط متشنج و خشونت‌های خانگی ادامه داشته باشد، عملاً ترک امکان‌پذیر نیست. همچنین افسردگی و اختلالات شخصیتی به شدت در تداوم مصرف مواد موثراست. اما همین افراد درصورت مراجعه به متخصصان روان پزشک و استعمال داروهای اعصاب و روان، نیازی به مصرف داروی ترک نخواهند داشت. 

وی درادامه افزود: در خصوص ترک موادی مانند شیشه حتماً باید از طریق درمان روانپزشکی اقدام شود، زیرا افراد معمولاً بعد از ترک شیشه دچار افسردگی شدید می‌شوند. البته افرادی که شیشه مصرف می‌کنند، علاوه بر مصرف شیشه ماده مخدر دیگری مانند تریاک را نیز مصرف می‌کنند که برای ترک تریاک، متادون یا اوپتیوم تجویز می‌شود و فرآیند ترک ممکن است دوسال زمان ببرد و ترک در کوتاه مدت اتفاق نخواهند افتاد.

در ترک اعتیاد اولویت با کاهش آسیب‌های اجتماعی است

اعتباری در پایان با تأکید بر اینکه در کلینیک‌های ترک اعتیاد اقدامات ویژه‌ای از جمله زوج درمانی یا خانواده درمانی و …. صورت می‌گیرد، تصریح کرد: در هر شرایطی افرادی را که تمایل به ترک دارند، پذیرا هستیم، حتی اگر تمایل به مصرف مادام‌العمر متادون داشته باشد. زیرا فرد در هنگام مصرف متادون اولاً از هر گونه پرخاشگری به دور است و ثانیاً حالت‌های خماری بعد از مصرف تریاک را نیز تجربه نمی‌کند. همچنین از لحاظ اجتماعی و فرزندپروری نیز، فرزندان شاهد مصرف مواد از سوی والد خود نیستند و صرفاً فرزندان والد را به عنوان یک فرد مصرف کننده دارو می‌شناسند، لذا احتمال تمایل به مصرف مواد در فرزندان کمتر خواهد بود.

وی با اشاره به اینکه میل به لغزش همواره در فرد باقی خواهند ماند، گفت: چنانچه در 5 سال اول ترک، بازگشت به سوی مواد صورت نگیرد، می‌توان گفت فرد واقعاً مواد مخدر را ترک کرده است. البته باز احتمال اینکه فرد مصرف کننده باشد، وجود دارد. البته چنانچه پیشتر اشاره شد اگر فرد حتی برای یکسال مواد مخدر را مصرف نکند، بدین معناست که یکسال کمتر آسیب دیده است. همچنین سبب می‌شود فرد به این باور برسد که توانایی ترک کردن را دارد، زیرا تجربه ترک را داشته است.