صالح مستوفیان/ هرچند بنا به مصوبه کارگروه تخصصی اشتغال استان در دهم اسفند 96 قرار بوده حداقل 70 درصد مجوزهای مشاغل خانگی استان الزاماً برای بیکاران فارغالتحصیل دانشگاهی، جوانان و زنان صادر شود اما به گفته مسئولان امر تاکنون تنها 43 درصد مجوزهای صادره به بانوان اختصاص داشته و حضور زنان تحصیلکرده استان در این بخش نیز همچنان ناچیز است.
بیکاری در استان یزد بالای میانگین کشوری است و در این میان سهم زنان خصوصا بانوان تحصیل کرده رقم بالایی را شامل می شود. بنا بر سرشماری سال 1395، میزان 9 درصد مردان و 27 درصد زنان استان بیکار بوده اند و این ارقام در 2 سال اخیر با توجه به شرایط اقتصادی افزایش نیز داشته است. هزینه بر بودن ایجاد صنایع مادر و بزرگ، رشد کم ایجاد صنایع کوچک در کنار رکود گسترده و همچنین کم آبی و مشکلات محیط زیستی باعث شده تا "توسعه مشاغل خانگی" به عنوان نسخه ای موثر در تقویت اقتصاد خانوارها و کاهش بیکاری در دستور کار دولت قرار بگیرد اما به نظر می رسد گسترش آن در استان هنوز با موانع بسیاری روبروست و نیاز به عزمی همگانی دارد.
مشاغل خانگی، کلید اشتغالزایی در جهان
توسعه مشاغل خانگی یکی از مهمترین راهکارهای جهانی برای کاهش بیکاری و توانمندسازی اقشار ضعیف و متوسط جوامع است. بر این اساس در اغلب کشورها همانند تایوان، چین و حتی ایتالیا از مدتها پیش برای کاهش بیکاری در مناطق کمترتوسعه یافته شان، سیاست توسعه و حمایت از صنایع کوچک، بهویژه تولیدات خانگی در پیش گرفته شد. موضوعی که در ایران و با تصویب قانونی با عنوان "ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی" در سال 89 در مجلس مورد توجه قرار گرفته هرچند آمارها نشان می دهد راه درازی تا تحقق آن در پیش است.
این در حالی است که در کشوری چون ایتالیا با اجرای سیاستهای حمایتی از مشاغل خانگی، نرخ بیکاری تا ١٠ درصد کاهش یافته است یا در چین تایپه، ٨٠ درصد از فعالیتهای اقتصادی به طور مستقیم یا غیرمستقیم با مشاغل خانگی در ارتباط است. اما آنطور که پروانه مافی، نایبرئیس فراکسیون تولید و اشتغال مجلس می گوید در ایران هنوز مشاغل خانگی نتوانستهاند جایگاه خود را در اقتصاد کشور تثبیت کنند و متقاضیان کار در این بخش با موانع بسیاری روبهرو هستند و در تعریف مشاغل خانگی، اعطای مجوز، شناسایی و طبقهبندی و چگونگی حمایت از آنها، شفافیت در عملکرد وجود ندارد. او همچنین معتقد است "نقش زنان در رونقدادن به مشاغل خانگی و افزایش سهم آنها از تولید ناخالص داخلی، در کشورهایی مانند ایران که هنوز در حال گذار از جامعه سنتی به مدرن هستند و شکاف جنسیتی و اقتصادی در آنها بالاست، نقشی اساسی است."
هرچند با همه مشکلاتی که سد راه توسعه همه جانبه مشاغل خانگی شده، زنان ایرانی نقش موثری در آن دارند چنانکه به گفته معصومه ابتکار، معاون رئیس جمهوری در امور زنان و خانواده "مشاغل خانگی زنان سهم مهمی در تولید کالای ایرانی و ایجاد اشتغال و کارآفرینی دارد به طوری که اکنون 22 درصد تولید ناخالص ملی مربوط به کار خانگی زنان است."
کسب و کار و مشاغل خانگی یکی از زمینههای افزایش مشارکت مردم در اقتصاد و از جمله راهکارهای مناسب برای توسعه اشتغال های خرد و متوسط به ویژه برای بیکارانی است که دارای مهارت کافی در انجام برخی از کارها هستند، اما به دلیل بازار نامناسب اشتغال نمی توانند جذب بازار شوند. فعالیت اقتصادی در محیط خانگی موجب امکان مشارکت اعضای خانوار برای انجام یک فعالیت اقتصادی مشترک بوده و جلوگیری از رفت و آمدهای شهری، صرفه جویی در هزینه های اجتماعی و در کنار خانواده بودن از مزایای مشاغل خانگی است.
اتخاذ راهکارها و راهبردهایی در حوزه آموزش، توسعه صادرات تولیدات خانگی، حمایت در بازاریابی، بازارشناسی و تبلیغات در سطح جهانی، گسترش توانمندیهای فنی و فناوری، تشویق و ترغیب کارآفرینان خانگی به استفاده از تکنیکهای نوآوری و خلاقیتهای تولید محصولات ویژه و منحصربهفرد، تأمین نیازهای مالی و اعتباری و بازنگری در سیاستهای مالیاتی بخشی از سیاستهای کشورهای پیشرو در حمایت از مشاغل خانگی و کاهش نرخ بیکاری بوده است.
نبود شبکه ای فراگیر برای بازاریابی محصولات خانگی
اما مهمترین معضلی که فعالان در این بخش بیان می دارند نبود بازارچه های عرضه محصولات در نقاط مختلف شهر و شبکه ای فراگیر برای بازاریابی داخلی و خارجی جهت فروش محصولات است. فهیمه بانوی 45 ساله یزدی که چند سالی است به همراه دو دخترش محصولات تزیینی تولید می کند در خصوص مشکلاتش به بشارت یزد گفت: شبکه های اجتماعی تنها راه تبلیغ محصولاتمان است و در نقاطی که مشتری ها اغلب در آنجا زندگی می کنند بازارچه ای برای فروش محصول برپا نمی شود.
وی با بیان اینکه اغلب محصولات تولیدیش به مراتب کیفیتی بالاتر از نمونه های چینی و خارجی دارد از نبود شرایطی برای صادرات برون استانی و کشوری گلایه کرد و گفت: میزان سواد و بنیه مالی مان درحدی نیست که بتوانیم شخصا چنین بازاریابی را انجام دهیم. این در حالی است که شنیده ام در کشورهای دیگر سازمان هایی وجود دارند که حتی زمینه حضور تولیدکنندگان خانگی را در نمایشگاه های بین المللی فراهم می کنند.
این بانوی کارآفرین یزدی از نبود ارتباط میان خود و دیگر مشاغل خانگی یزد با گردشگران خارجی گلایه کرد و افزود: بصورت موردی و اتفاقی محصولاتم را به چند توریست عرضه داشتم که با خرید خوب آنها روبرو شد و بسیار از کیفیت محصولاتم تعریف کردند. اگر مسئولان استان فضایی برای عرضه محصولات خانگی یزد به گردشگران خارجی فراهم سازند به اقتصاد کارمان کمک شایانی می کند.
جای خالی تحصیلکرده ها در مشاغل خانگی استان
مدیر کارآفرینی و اشتغال اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی یزد گفت: در حالی که الزام دستگاههای اجرایی برای صدور مجوز مشاغل خانگی ویژه بانوان و جوانان 70 درصد است، تنها 43 درصد آن به بانوان اختصاص دارد.
فریبا آیتاللهی در گفتوگو با ایرنا اظهار داشت: در اجرای طرح الگوی توسعه مشاغل خانگی و با عنایت به وضعیت بیکاران استان، در کارگروه تخصصی اشتغال دهم اسفند پارسال استان مصوب شد حداقل 70 درصد مجوزهای مشاغل خانگی الزاماً برای بیکاران فارغالتحصیل دانشگاهی، جوانان و زنان صادر شود.
به گفته آیتاللهی، این مصوبه از ابتدای سال جاری در دستور کار دستگاههای اجرایی صادرکننده مجوز مشاغل خانگی قرار گرفت و در حال اجراست که 43 درصد مجوزها برای جوانان و همین تعداد مجوز ویژه زنان است.
وی اضافه کرد: همچنین میانگین 84 درصد اشتغال ایجادشده دستگاهها در بخش مشاغل خانگی برای افراد بدون تحصیلات دانشگاهی بود و 16 درصد نیز برای افراد دارای تحصیلات دانشگاهی در نظر گرفته شد.
این مسئول یادآور شد: بیشترین فراوانی صدور مجوز مشاغل خانگی مربوط به پرورش گوسفند و بز، تولید زعفران، قالیبافی، پرورش مرغ بومی، دوخت لباس، گلیمبافی، پرورش قارچ خوراکی، پرورش زنبورعسل، طراحی پارچه و لباس و پرورش گاو شیری است.
آیتاللهی درباره این رشتهها میگوید: متأسفانه این مجوزها منجر به ایجاد اشتغال برای دانشآموختگان دانشگاهی نمیشود به همین دلیل باید با نظارت بیشتر، مجوز رشتهها به سمت اشتغال این قشر تغییر یابد.
وی تأکید کرد: با توجه به بالا بودن آمار بیکاری زنان تحصیلکرده و نیز نوع و ماهیت رشتههای مشاغل خانگی و متناسب بودن آنها برای اشتغال این قشر، مشاغل خانگی ظرفیت مناسبی برای افزایش اشتغال زنان است، امیدواریم بهخوبی این ظرفیت، هدایت و از آن استفاده شود.
صالح مستوفیان/ هرچند بنا به مصوبه کارگروه تخصصی اشتغال استان در دهم اسفند 96 قرار بوده حداقل 70 درصد مجوزهای مشاغل خانگی استان الزاماً برای بیکاران فارغالتحصیل دانشگاهی، جوانان و زنان صادر شود اما به گفته مسئولان امر تاکنون تنها 43 درصد مجوزهای صادره به بانوان اختصاص داشته و حضور زنان تحصیلکرده استان در این بخش نیز همچنان ناچیز است.
بیکاری در استان یزد بالای میانگین کشوری است و در این میان سهم زنان خصوصا بانوان تحصیل کرده رقم بالایی را شامل می شود. بنا بر سرشماری سال 1395، میزان 9 درصد مردان و 27 درصد زنان استان بیکار بوده اند و این ارقام در 2 سال اخیر با توجه به شرایط اقتصادی افزایش نیز داشته است. هزینه بر بودن ایجاد صنایع مادر و بزرگ، رشد کم ایجاد صنایع کوچک در کنار رکود گسترده و همچنین کم آبی و مشکلات محیط زیستی باعث شده تا "توسعه مشاغل خانگی" به عنوان نسخه ای موثر در تقویت اقتصاد خانوارها و کاهش بیکاری در دستور کار دولت قرار بگیرد اما به نظر می رسد گسترش آن در استان هنوز با موانع بسیاری روبروست و نیاز به عزمی همگانی دارد.
مشاغل خانگی، کلید اشتغالزایی در جهان
توسعه مشاغل خانگی یکی از مهمترین راهکارهای جهانی برای کاهش بیکاری و توانمندسازی اقشار ضعیف و متوسط جوامع است. بر این اساس در اغلب کشورها همانند تایوان، چین و حتی ایتالیا از مدتها پیش برای کاهش بیکاری در مناطق کمترتوسعه یافته شان، سیاست توسعه و حمایت از صنایع کوچک، بهویژه تولیدات خانگی در پیش گرفته شد. موضوعی که در ایران و با تصویب قانونی با عنوان "ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی" در سال 89 در مجلس مورد توجه قرار گرفته هرچند آمارها نشان می دهد راه درازی تا تحقق آن در پیش است.
این در حالی است که در کشوری چون ایتالیا با اجرای سیاستهای حمایتی از مشاغل خانگی، نرخ بیکاری تا ١٠ درصد کاهش یافته است یا در چین تایپه، ٨٠ درصد از فعالیتهای اقتصادی به طور مستقیم یا غیرمستقیم با مشاغل خانگی در ارتباط است. اما آنطور که پروانه مافی، نایبرئیس فراکسیون تولید و اشتغال مجلس می گوید در ایران هنوز مشاغل خانگی نتوانستهاند جایگاه خود را در اقتصاد کشور تثبیت کنند و متقاضیان کار در این بخش با موانع بسیاری روبهرو هستند و در تعریف مشاغل خانگی، اعطای مجوز، شناسایی و طبقهبندی و چگونگی حمایت از آنها، شفافیت در عملکرد وجود ندارد. او همچنین معتقد است "نقش زنان در رونقدادن به مشاغل خانگی و افزایش سهم آنها از تولید ناخالص داخلی، در کشورهایی مانند ایران که هنوز در حال گذار از جامعه سنتی به مدرن هستند و شکاف جنسیتی و اقتصادی در آنها بالاست، نقشی اساسی است."
هرچند با همه مشکلاتی که سد راه توسعه همه جانبه مشاغل خانگی شده، زنان ایرانی نقش موثری در آن دارند چنانکه به گفته معصومه ابتکار، معاون رئیس جمهوری در امور زنان و خانواده "مشاغل خانگی زنان سهم مهمی در تولید کالای ایرانی و ایجاد اشتغال و کارآفرینی دارد به طوری که اکنون 22 درصد تولید ناخالص ملی مربوط به کار خانگی زنان است."
کسب و کار و مشاغل خانگی یکی از زمینههای افزایش مشارکت مردم در اقتصاد و از جمله راهکارهای مناسب برای توسعه اشتغال های خرد و متوسط به ویژه برای بیکارانی است که دارای مهارت کافی در انجام برخی از کارها هستند، اما به دلیل بازار نامناسب اشتغال نمی توانند جذب بازار شوند. فعالیت اقتصادی در محیط خانگی موجب امکان مشارکت اعضای خانوار برای انجام یک فعالیت اقتصادی مشترک بوده و جلوگیری از رفت و آمدهای شهری، صرفه جویی در هزینه های اجتماعی و در کنار خانواده بودن از مزایای مشاغل خانگی است.
اتخاذ راهکارها و راهبردهایی در حوزه آموزش، توسعه صادرات تولیدات خانگی، حمایت در بازاریابی، بازارشناسی و تبلیغات در سطح جهانی، گسترش توانمندیهای فنی و فناوری، تشویق و ترغیب کارآفرینان خانگی به استفاده از تکنیکهای نوآوری و خلاقیتهای تولید محصولات ویژه و منحصربهفرد، تأمین نیازهای مالی و اعتباری و بازنگری در سیاستهای مالیاتی بخشی از سیاستهای کشورهای پیشرو در حمایت از مشاغل خانگی و کاهش نرخ بیکاری بوده است.
نبود شبکه ای فراگیر برای بازاریابی محصولات خانگی
اما مهمترین معضلی که فعالان در این بخش بیان می دارند نبود بازارچه های عرضه محصولات در نقاط مختلف شهر و شبکه ای فراگیر برای بازاریابی داخلی و خارجی جهت فروش محصولات است. فهیمه بانوی 45 ساله یزدی که چند سالی است به همراه دو دخترش محصولات تزیینی تولید می کند در خصوص مشکلاتش به بشارت یزد گفت: شبکه های اجتماعی تنها راه تبلیغ محصولاتمان است و در نقاطی که مشتری ها اغلب در آنجا زندگی می کنند بازارچه ای برای فروش محصول برپا نمی شود.
وی با بیان اینکه اغلب محصولات تولیدیش به مراتب کیفیتی بالاتر از نمونه های چینی و خارجی دارد از نبود شرایطی برای صادرات برون استانی و کشوری گلایه کرد و گفت: میزان سواد و بنیه مالی مان درحدی نیست که بتوانیم شخصا چنین بازاریابی را انجام دهیم. این در حالی است که شنیده ام در کشورهای دیگر سازمان هایی وجود دارند که حتی زمینه حضور تولیدکنندگان خانگی را در نمایشگاه های بین المللی فراهم می کنند.
این بانوی کارآفرین یزدی از نبود ارتباط میان خود و دیگر مشاغل خانگی یزد با گردشگران خارجی گلایه کرد و افزود: بصورت موردی و اتفاقی محصولاتم را به چند توریست عرضه داشتم که با خرید خوب آنها روبرو شد و بسیار از کیفیت محصولاتم تعریف کردند. اگر مسئولان استان فضایی برای عرضه محصولات خانگی یزد به گردشگران خارجی فراهم سازند به اقتصاد کارمان کمک شایانی می کند.
جای خالی تحصیلکرده ها در مشاغل خانگی استان
مدیر کارآفرینی و اشتغال اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی یزد گفت: در حالی که الزام دستگاههای اجرایی برای صدور مجوز مشاغل خانگی ویژه بانوان و جوانان 70 درصد است، تنها 43 درصد آن به بانوان اختصاص دارد.
فریبا آیتاللهی در گفتوگو با ایرنا اظهار داشت: در اجرای طرح الگوی توسعه مشاغل خانگی و با عنایت به وضعیت بیکاران استان، در کارگروه تخصصی اشتغال دهم اسفند پارسال استان مصوب شد حداقل 70 درصد مجوزهای مشاغل خانگی الزاماً برای بیکاران فارغالتحصیل دانشگاهی، جوانان و زنان صادر شود.
به گفته آیتاللهی، این مصوبه از ابتدای سال جاری در دستور کار دستگاههای اجرایی صادرکننده مجوز مشاغل خانگی قرار گرفت و در حال اجراست که 43 درصد مجوزها برای جوانان و همین تعداد مجوز ویژه زنان است.
وی اضافه کرد: همچنین میانگین 84 درصد اشتغال ایجادشده دستگاهها در بخش مشاغل خانگی برای افراد بدون تحصیلات دانشگاهی بود و 16 درصد نیز برای افراد دارای تحصیلات دانشگاهی در نظر گرفته شد.
این مسئول یادآور شد: بیشترین فراوانی صدور مجوز مشاغل خانگی مربوط به پرورش گوسفند و بز، تولید زعفران، قالیبافی، پرورش مرغ بومی، دوخت لباس، گلیمبافی، پرورش قارچ خوراکی، پرورش زنبورعسل، طراحی پارچه و لباس و پرورش گاو شیری است.
آیتاللهی درباره این رشتهها میگوید: متأسفانه این مجوزها منجر به ایجاد اشتغال برای دانشآموختگان دانشگاهی نمیشود به همین دلیل باید با نظارت بیشتر، مجوز رشتهها به سمت اشتغال این قشر تغییر یابد.
وی تأکید کرد: با توجه به بالا بودن آمار بیکاری زنان تحصیلکرده و نیز نوع و ماهیت رشتههای مشاغل خانگی و متناسب بودن آنها برای اشتغال این قشر، مشاغل خانگی ظرفیت مناسبی برای افزایش اشتغال زنان است، امیدواریم بهخوبی این ظرفیت، هدایت و از آن استفاده شود.
