تجارت با کودکی و نشاط فرزندانمان، همچنان ادامه دارد

افسانه طاهرنژاد/ کمتر متخصصی از شاخه های مختلف علوم اجتماعی و تربیتی بوده است که از سیستم آموزشی کشور و خصوصا فشار روانی و رقابتی آن در مقاطع پیش دبستانی و دبستان انتقاد نکرده باشد. چشم همچشمی سهمگینی که میان خانواده های ایرانی بر سر قبولی کودکان و نونهالان خود در مدارس خاص خصوصا تیزهوشان وجود دارد و در کنار تبلیغات مافیای کمک آموزشی و فشار معلمان و پرسنل دبستان ها برای بالا بردن آمار قبولی موسسه خود، کودکی را برای فرزندان این سرزمین به جهنمی از استرس و نگرانی بدل ساخته است. آنچه که به اذعان بسیاری از جامعه شناسان و روانشناسان باعث اختلالات بسیاری در نسل های مختلف شده است.

در این فضای ضد تربیتی موجود در نظام آموزشی، خبری منتشر شد که امیدها را برای تغییر جهت در آموزش و پرورش و رهایی کودکان از فشار رقابت و امتحان و مقایسه زنده کرد. وزیر و مسئولان وزارتخانه آموزش و پرورش در سال گذشته خبر از حذف امتحانات ورودی پایه هفتم را دادند و به عنوان پیش درآمدی بر جدیت خود برای نجات کودکان این سرزمین پیک نوروزی را قدغن کردند. وزیر آموزش و پرورش گفته بود: «مدارس مذکور در سال تحصیلی آینده مانند مدارس عادی دانش آموزان را ثبت نام می کنند، بنابراین دانش آموزان ورودی پایه هفتم در هیچ آزمونی شرکت نخواهند کرد».

خبر با استقبال رسانه ها و بسیاری از کارشناسان علوم تربیتی و آموزشی مواجه شد و مسئولان آموزش و پرورش بارها بر جدیت خود در اجرایی کردن این تصمیم تاکید کردند و حتی از رسانه ها و خانواده ها خواستند تا در برابر فشار مافیای کمک آموزشی و برخی مدارس خاص بایستند اما به نظر می رسد این تصمیم هم پشتوانه چندانی نداشت و در حد حرف و یک مانور تبلیغاتی باقی ماند چرا که آزمون مدارس تیزهوشان به عنوان مهمترین امتحات اضطراب آور برای کودکان این سرزمین همچنان پابرجاست و تنها جهت راضی کردن مسئولان آموزش و پرورش که حرفشان زمین نماند، شکل برگزاری این امتحات تغییر کرده است. 

همانند کنکور بسیاری به مسئولان آموزش و پرورش هشدار داده بودند که مافیای پرسود کمک آموزشی و برخی مدارس خاص از ناآگاهی خانواده ها نسبت به اثرات مخرب این آزمون ها برای کودکانشان سوء استفاده کرده و باید در اجرای این تصمیم ضمن آموزش به خانواده ها قاطع عمل کنند و حتی دوره هفتم تا نهم تیزهوشان را حذف و به ظرفیت دوره دهم تا دوازدهم آن اضافه کنند، اما شواهد حاکی است رقابت و هیولای امتحان دست از سر کودکان این سرزمین بر نمی دارد و قرار نیست دکان هایی که با کودکی بچه ها تجارت می کنند به این زودی ها تعطیل شوند. 

برگزاری امتحان تیزهوشان با تغییرات جدید!

رئيس اداره استعدادهاي درخشان و دانش پژوهان يزد با اعلام این خبر که آزمون تیزهوشان برای دوره اول با تغییرات جدیدی برگزار می شود، گفت: آزمون سنجش استعداد و هوش داوطلبان پايه هفتم همزمان در سراسر کشور در تاریخ 5 مرداد انجام می‌شود و اسامی پذیرفته شدگان در نیمه دوم شهریور اعلام خواهد شد.  

سنجش هوش باعث افزایش هوش نمی شود

شهناز هاتفی در گفتگو با بشارت یزد در خصوص کلاس ها و منابع کمک آموزشی برای شرکت در این آزمون اظهارداشت: با اعلام این خبر که آزمون ورودی پایه هفتم مدارس سمپاد به صورت سنجش هوش است، برخی از مراکز از این راه برای خود دکان باز کرده و با فریب خانواده ها پول زیادی به جیب می زنند. همان گونه که قبلاً نیز به اطلاع رسیده است برای موفقیت در این فرایند نیازی به مطالعه منابع غیردرسی و یا شرکت در کلاس های تقویتی و مؤسسات آمادگی آزمون نیست و خانواده‌ها از هزینه کردن منابع خود در این مسیر اجتناب نمایند. وی در ادامه افزود: آزمون تیزهوشان در سال جاری با شیوه متفاوتی برگزار می شود، هیچ کلاس آموزشی و یا کتابی نمی تواند برای دانش آموزان موثر واقع شود، آزمون امسال به سنجش حفظیات نمی پردازد بلکه ملاک قبولی هوش بیشتر فرد است و این هوش بیشتر در درون خود فرد است نه در کتاب های متنوع کمک آموزشی. آزمون ورودی پایه هفتم مدارس سمپاد با سال های گذشته فرق دارد. وقتی فقط پیشرفت تحصیلی دانش آموز را اندازه‌گیری می‌کنیم یا در واقع دانش آموز را از روی پیشرفت تحصیلی می‌سنجیم، مسلما  دانش آموزانی که صرفا سخت‌کوش هستند بهتر می‌توانند به این حوزه ورود پیدا کنند، ولی وقتی با روش سنجش هوش پیش می‌رویم این قضیه فرق دارد، در این آزمون نمی خواهیم صرفا به پیشرفت تحصیلی بپردازیم.

رئيس اداره استعدادهاي درخشان  در  تشریح جزییات «سنجش هوش» برای ورود پايه هفتم به مدارس سمپاد گفت: روند برگزاری سنجش هوش به این صورت است که یک آزمون که زیر نظرمتخصصان طراحی شده از دانش‌آموزان گرفته می‌شود، طبیعتا هدف استعدادیابی نیست، بلکه هدف سنجش هوش و توانایی حل مسئله دانش آموزان است، هنوز ما نمیدانیم که سوالات چگونه است و امسال برای اولین بار با این شیوه آزمون را برگزار می کنیم.

ظرفیت مدارس سمپاد دوره اول تا اعلام نتایج مشخص نیست

هاتفی با بیان اینکه امسال بیش از 3هزار نفر در آزمون تیزهوشان دوره اول مدارس سمپاد ثبت نام کرده اند گفت: در سال های گذشته  ظرفیت مدارس سمپاد دوره اول در شهر یزد 112 نفر بود اما امسال هیچ ظرفیتی اعلام نشده بلکه ظرفیت ها پس از اعلام نتایج بر اساس میزان نمره ای که دانش آموزان کسب کرده اند مشخص می شود و سهم هر استان براساس تعداد نمرات بالاتر مشخص می شود.

رئيس اداره استعدادهاي درخشان یزد در پاسخ به این سوال که آیا این شیوه کار و سنجش هوش می‌تواند همه ظرفیت دانش آموزان  را کشف کند، گفت: هیچ تستی نیست که بگوییم در یک زمان می‌تواند همه ظرفیت‌های بچه‌ها را اندازه‌گیری کند، ولی گاهی می‌گوییم این روند بهترین است و یا این روش بهینه است. سنجش هوش نیز برای ما روش بهینه‌ای است، ولی نمی‌توانیم بگوییم بهتر است. وی در ادامه افزود: شیوه جدید برای ورود به مدارس سمپاد می تواند بسیاری از خطاهای شیوه های پیشین را کاهش دهد اما باز هم جای اشتباه وجود دارد بر این اساس منتظر هستیم بچه‌هایی که ظرفیت‌های ذهنی بالاتری دارند، از این سنجش موفق بیرون بیایند.

مدارس سمپاد تنها راه پیروزی نیستند

هاتفی با بیان اینکه والدین مدارس سمپاد را تنها راه موفقیت فرزندان خود می دانند گفت: متاسفانه هنوز در بین والدین این موضوع نهادینه شده است که هر فردی در زمینه خاصی تیزهوش است و هوش تنها به مسائل ریاضی و شناختی خلاصه نمی شود. والدین بدانند که اصلا اینگونه نیست که اگر فرزندشان وارد مدرسه سمپاد نشد، موفقیت آن‌ها تحت تاثیر قرار می گیرد و دیگر نمی توانند موفق شوند، راه‌های رسیدن به موفقیت بسیار متفاوت است و «سمپاد مساوی با موفقیت نیست»، موفقیت یک موضوع فردی است  و هر کسی باید مسیر خودش را متناسب با شخصیت منحصر به فرد خود پیدا کند.

این مقام مسئول با اشاره به گلایه های والدین مبنی بر اطلاع رسانی نامناسب زمان و نحوه ثبت نام آزمون تیزهوشان اظهارداشت: اطلاعیه های لازم از طریق سایتها، برنامه های خبری، صدا و سیمای مرکز یزد و همچنین خود مدارس در اختیار خانواده ها قرار داده شده بود و والدین باید خودشان پیگیری بیشتری می کردند ضمن اینکه نحوه ثبت نام در آزمون از طریق سایت مربوطه بوده و آموزش و پرورش هیچ نقشی در ثبت نام افراد نداشته است.

معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش یزد:

حذف رقابت های فردی، ایجاد روحیه تیمی

معاون آموزش ابتدایی اداره کل آموزش و پرورش استان یزد با اشاره به سیاست های وزارت آموزش و پرورش در دوره دبستان اظهارداشت: مدرسه محوری و حذف رقابت های ناسالم از جمله مهمترین برنامه های آموزش و پرورش کشور است. سیاست مدرسه محوری با تکیه برتوانمند سازی و بهسازی مدیران، برنامه ویژه ای برای هر مدرسه در نظر دارد که این برنامه از پیش تعیین شده نیست و برخاسته از خلاقیت و نیاز خاص هر مدرسه است، در طرح مدرسه محوری مدیر مدرسه با انتخاب تیمی مجرب نیازها را شناسایی کرده و با توجه به شرایط منحصر به فرد مدرسه، برنامه ویژه ای را طراحی می کند.

سعیده بهادرزاده ضمن انتقاد از آزمون ها و برنامه هایی که به رقابت های فردی جهت می دهند اذعان داشت: اقدام مهم و بسیار خوبی که از سوی  وزارت آموزش و پرورش در مدارس اجرا شد، طرح ارزشیابی توصیفی بود، این طرح استرس و فشار را از دوش دانش آموزان و والدین آنها برداشت و براین اساس فرآیند کار دانش آموز مهم است نه نتیجه ای که به دست آورده است، ارزشیابی توصیفی فرآیند محور است، دانش آموزی که شب امتحان دچار مشکلی شده است نمی تواند از آزمون با موفقیت بیرون بیاید، با ارزشیابی توصیفی فعالیت طول ترم دانش آموز ملاک ارزیابی قرار می گیرد نه صرفا نتیجه آزمون نهایی!

بهادرزاده با اشاره به ضرورت تربیت دانش آموزانی پرسشگر و خلاق اظهارداشت: ایجاد رقابت های فردی دانش آموز را به رقابت های علمی بسیار سخت وا داشته است از این رو کتاب های درسی به حاشیه رفته و با تکیه برکتابهای کمک آموزشی تنها به حفظ مطالب بسنده می کنند در این صورت دیگر درک و فهم دانش آموز رشد پیدا نمی کند و نمی توان نسل آینده را پرسشگر و خلاق بار آورد. وی در ادامه  افزود: در جلسه ای که اخیرا با حضور وزیر و معاونین آموزش ابتدایی کشور برگزار شد،  بر این موضوع  تاکید شد که اصلا رقابت های فردی وجود نداشته باشد و اگر هم رقابتی باشد باید در قالب یک تیم و گروه صورت بگیرد تا از این طریق روحیه کار جمعی در دانش آموزان نهادینه شود.

فقر مهارت های حرکتی در دانش آموزان

این مقام مسئول عدم توجه به مهارت های حرکتی و تحرک دانش آموزان را یکی دیگر از مشکلات حوزه آموزش و پرورش دانست و بیان داشت: متاسفانه کاری که در بسیاری از مراکز آموزشی صورت می گیرد، شکل دادن به دانش آموزان است در صورتی که باید اجازه دهیم خود دانش آموزان با انتخاب خودشان شکل گرفته و برای آینده خود تصمیم بگیرند، نمونه های  زیادی داریم که رتبه های بسیار خوبی درکنکورکسب کردند اما در ادامه راه به علت فقر مهارتهای اجتماعی و کم تحرکی دچار شکست شدند.

بهادرزاده بازی را یکی از مهمترین روش های تربیتی برای دوران اولیه مدرسه اعلام کرد و گفت: در دنیا بازی بهترین ابزار برای آموزش کودکان دردوره دبستان است اما متاسفانه ما حتی در خانه نیز کودک را از بازی منع می کنیم و می گوییم که باید درس بخواند این اعمال باعث خمودگی و عدم فعالیت های جسمانی در کودکان می شود که نتیجه منفی آن در آیندهای نه چندان دور مشاهده خواهد شد.

آزمون ها در دوره دبستان کودکی بچه ها را از بین می برد

این کارشناس امور آموزشی وجود آزمون هایی که تنها به یک جنبه از هوش و شخصیت فرد می پردازند را برای سنجش بهتر یا بدتر بودن افراد، شیوه ای غلط دانست و افزود: آزمون هایی وجود دارد که کودکی بچه ها را می گیرد، کودک از پیش دبستان درگیر یکسری فشارها می شود و در صورت شکست اعتماد به نفس خود را در همان کودکی از دست می دهد. برای کاهش فشار و نگرانی دانش آموزان دبستانی طرح ارزشیابی کیفی مطرح شد اما آزمون های تیز هوشان نقطه مقابل این طرح قراردارند و باز بسیاری از دانش آموزان و والدین را درگیر خود کرده اند، ما باور داریم که دانش آموزان در دوره دبستان باید با بازی و نشاط مطلبی را یاد بگیرند نه با اجبار و کلاس های کسل کننده آموزشی! وی در ادامه بیان داشت: برنامه کلی وزارت حذف آزمون های تیزهوشان بود ولی امسال این آزمون با اعمال یکسری تغییرات برگزار خواهد شد ولی انتظار می رود که این آزمون ها برای دوره اول به طورکلی حذف شوند.

جامعه فقط پزشک نمی خواهد

بهادرزاده گفت: در دنیای امروز همه به این نتیجه رسیده اند که تنها هوش ریاضی و شناختی مهم نیست، جامعه فقط پزشک نمی خواهد، اگر دانش آموزی بیان بسیار خوبی دارد چرا او را به سمتی هدایت نمی کنیم که  یک مجری توانمند شود و یا اگر دانش آموزی هوش موسیقیایی خوبی دارد در همین حوزه تلاش نکند!؟ این ها مواردی است که باید بیشتر به آن توجه شود، متاسفانه والدین فرزندان را با دیگران مقایسه می کنند و به آنها فشار می آورند که حتما باید در فلان مدرسه پذیرفته شوی، این ها باعث رشد تک بعدی کودک می شود که این افراد در آینده بیشتر دچار شکست و یا توهم تیزهوش بودن می شوند.

این مقام مسئول ضمن تشریح طرح«شهاب» اظهارداشت: طرح شهاب برای شناسایی استعدادهای ناب دانش آموزان اجرا می شود، معلم با پرکردن چک لیست هایی که وجود دارد رفتارهایی که فراوانی بیشتری دارند را ثبت می کند و ازین طریق به توصیف دانش آموز می پردازد و بر این اساس شخصیت و توانمندی های دانش آموزان بهتر مشخص می شود. وی در ادامه افزود: ما به دنبال این هستیم که آموزش هایمان به سمتی برود که فرد در تمام ابعاد رشد کند و فرزندانی پرسشگر و خلاق به جامعه آینده تحویل دهیم، متاسفانه با این سبک های آموزشی پرسشگری را از بین برده ایم  ولی با حذف آزمون ها توانمندی های واقعی کودکان بهتر از قبل مشخص می شود. در دوره متوسطه دوم فرد به این نتیجه رسیده است که دوران کودکی به پایان رسیده است و باید برای آینده برنامه های ویژه ای داشته باشند، اما دوره اول باید به نشاط و شادی کودکان بیشتر از هرچیزی توجه کرد

بیشتر دانش آموزان «تیزکوش» هستند نه «تیزهوش»

معاون آموزش ابتدایی استان یزد با بیان اینکه تنها 2 الی3 درصد افراد تیزهوش هستند گفت: در سال های گذشته ظرفیت مدارس تیزهوشان افزایش پیدا کرد و این درحالی است که تعداد بسیار محدودی از یک جامعه تیزهوش هستند و می توانند در مدارسی تحت عنوان تیزهوشان حضور یابند، این حجمی که در مدارس وارد شدند تیزکوش بودند در واقع بسیاری از دانش آموزانی که وارد مدارس تیزهوشان می شوند در واقع تیزهوش نیستند بلکه تیزکوشند، این دانش آموزان به زور والدین و کلاس های آموزشی وارد مدارس تیزهوشان می شوند اما بعد از مدتی نمی توانند هم سطح بقیه فعال باشند و این موضوع باعث شکست آن ها می شود.