گزارش بشارت یزد از بازسازی روستای فهرج، یادگاری از دوران پیش از اسلام:
- دهیار روستای تاریخی فهرج در گفتگو با بشارت یزد: اهمیت این روستا به دلیل مسجد جامع واقع در روستا بوده که یکی از قدیمی ترین مساجد ایران است، اظهار کرد: بر اساس تخمین باستان شناسان و اهل فن قدمت این مسجد به قرون اولیه اسلامی و حتی پیش از اسلام باز می گردد و گویا ساختمان دیگری بوده که به مسجد تبدیل شده و یا سبک آن شبیه بناهای پیش از اسلام است. همچنین تنها مسجد جهان اسلام است که با وجود قدمت زیاد، ساختمان آن از ابتدا تا به امروز به همین شکل حفظ شده است
- دانیال سلیمانی: مجموعه بازسازی های روستای فهرج بر اساس یک سری فازبندی هایی صورت می گیرد. فاز اول مرمت مسجد جامع روستا تا حسینه صاحب الزمان را شامل می شود که مراحل آن رو به اتمام است اما این عملیات ادامه خواهد داشت و فاز دوم از حسینیه تا قلعه تاریخی روستا را شامل می شود که در حال برنامه ریزی است. بخشی از اقدامات فاز دوم نیز البته همزمان با فاز اول انجام شد و در ادامه آن اقداماتی در دستور کار قرار دارد
- با توجه به اینکه بافت تاریخی روستای فهرج وسعت قابل توجهی به نسبت مساحت روستا دارد، لذا بودجه سالیانه ای در روستا به منظور بازسازی و مرمت روستا لحاظ می گردد و مرمت روستا در سال های آتی به فراموشی سپرده نخواهد شد. همچنین علاوه بر مرمت مسجد جامع روستا مرمت بخشی از حجره های مرتبط با مسجد و نیز مرمت مسجدی با نام علاقه وندی (علاقوندی) که یکی از آثار تاریخی به جا مانده از قرن اول هجری است و نورپردازی های روستا برای بازدید در شب نیز در دستور کار قرار دارد
ناهید عنصری/ روستای فهرج در جنوب شرقی یزد در مسیر بزرگراه بافق- یزد در دهستان فهرج واقع شده است. قدمت این روستا به پیش از اسلام می رسد و برخی بر این باورند که این روستا بیش از پنج هزار سال قدمت دارد. فهرج در گذشته های دور، دروازه ایساتیس و یکی از چهار بخش مهم و اصلی شهر تاریخی یزد قدیم بوده است. نام این روستا نیز مانند پیشینه آن به دوره قبل از اسلام مربوط است ودر ابتدا با نام «فرافر» شناخته می شد اما با گذشت زمان در قرون چهارم و پنجم قمری به « پهره» یا « پهرشت» و پس از آن به «فهرج» تغییر نام یافت. خانه ها و بناهای موجود در روستا بامعماری سنتی مناطق گرمسیری و بیابانی ایران ساخته شده است و بافت قدیمی روستا در اطراف مسجد جامع و در دل روستای فهرج به شکل نیمه متمرکز و خطی قرار گرفته و بافت امروزی روستا نیز دورتا دور بافت تاریخی کشیده شده و سازه های باستانی روستا را محاصره کرده است.
اخیراً طرحی برای مرمت و بهسازی بخش های باستانی این روستا تصویب و اجرای آن آغاز گردیده که آثار تاریخی این روستا را با منظر بهتری برای علاقه مندان به اماکن تاریخی و نیز گردشگران داخلی و خارجی به نمایش می گذارد. دانیال سلیمانی، دهیار روستای تاریخی فهرج در گفتگو با بشارت یزد در این باره توضیح می دهد.
نام روستای فهرج در فهرست روستاهای گردشگری جهان
دهیار روستای تاریخی فهرج، با اشاره به اینکه اهمیت این روستا به دلیل مسجد جامع واقع در روستا بوده که یکی از قدیمی ترین مساجد ایران است، اظهار کرد: بر اساس تخمین باستان شناسان و اهل فن قدمت این مسجد به قرون اولیه اسلامی و حتی پیش از اسلام باز می گردد و گویا ساختمان دیگری بوده که به مسجد تبدیل شده و یا سبک آن شبیه بناهای پیش از اسلام است. همچنین تنها مسجد جهان اسلام است که با وجود قدمت زیاد، ساختمان آن از ابتدا تا به امروز به همین شکل حفظ شده است.
دانیال سلیمانی ادامه داد: از سوی دیگر در متون تاریخی یزد، از این روستا به عنوان محل نبرد اعراب و ایرانیان در زمان حمله اعراب به ایران یاد شده است و بقایای آن و محل تدفین کشته شدگان آن جنگ با عنوان مجموعه تاریخی شهدای فهرج پابرجاست که این مجموعه متعلق به سده ۹ هجری قمری است و در دو کیلومتری روستا واقع شده و بر طبق روایت های تاریخی، پیکرهای «عبدالله بن تمیمی»، «حویطب بن هانی » و «عمربن عاص» که از سرداران سپاه اسلام بوده اند در این مکان به خاک سپرده شده است. در واقع عمارت شهدای فهرج در گذشته یک مدرسه بزرگ بوده که در طول زمان به خانقاه تبدیل شده است.
سلیمانی گفت: علاوه بر آن روستای فهرج به عنوان یک روستای پرجمعیت شناخته می شود که قریب سه هزار و پانصد نفر جمعیت دارد و به عنوان یکی از روستاهای منتخب گردشگری ایران شناخته می شود. لذا از ابتدای سال جاری طرحی پیرامون کاندید نمودن روستای فهرج در فهرست روستاهای گردشگری دنیا مطرح شد. در واقع 1500 روستا از سراسر ایران برای این طرح کاندید شدند و هشت روستا نیز از ایران انتخاب گردیدند که روستای فهرج نیز یکی از این روستاهای منتخب بوده است. لذا از آن زمان اقداماتی برای بهسازی و ساماندهی بافت تاریخی روستا آغاز شد.
سلیمانی با بیان این مطلب که روستاها به صورت عمومی یک متولی اساسی به نام دهیاری دارند گفت: این دهیاری زیر نظر شورای اسلامی روستا فعالیت می کند و مستقیماً از سوی بخشدار حکم آن صادر می گردد. لذا بخشداری و فرمانداری در این سلسله مراتب اداره روستا نقش پر رنگی دارند و نهادهایی مانند بخشداری، فرمانداری، اداره کل امور روستای فرمانداری و معاونت هماهنگی امور عمرانی استانداری نهادهایی بودند که طرح بهسازی فهرج را تصویب و آغاز نمودند. اما معمولاً امور روستا و طرح های هادی روستا زیر نظر بنیاد مسکن انقلاب اسلامی انجام می گیرد و اقدامات عمرانی روستا در دهه 1380 از سوی بنیاد مسکن انجام گرفت. در فاز جدید اقدامات عمرانی نیز بنیاد مسکن فعالیت داشته و نهادهایی از جمله دهیاری و میراث فرهنگی نیز مجریان طرح بوده اند و بازسازی و بهسازی مسجد جامع روستا زیر نظر سازمان میراث فرهنگی صورت گرفته است.
وی با بیان اینکه شرکت همیاری تعاونی دهیاری های استان یزد، به عنوان یکی از پیمانکاران طرح بوده است، تصریح کرد: این شرکت ارگانی است که تمامی دهیاری های استان یزد در آن سهامدار بوده و به عنوان پیمان کاری که می تواند فعالیت های عمرانی روستا ها را به انجام رساند، شناخته می شود. لذا بر اساس قراردادهایی که با شرکت تعاونی داشتیم بخشی از اقدامات عمرانی روستا انجام گرفت و بخشی از کمکها نیز از سوی راهداری به منظور بهبود جاده ها و تابلوهای مسیر صورت گرفت. همچنین برای شناساندن و تبلیغ این روستا به عنوان یک روستای گردشگری از مساعدت برخی نهادها و ارگان های دیگر نیز بهره بردیم.
مرمت روستای فهرج متوقف نخواهد شد
دهیار فهرج با بیان این مطلب که مجموعه بازسازی های روستا بر اساس یک سری فازبندی هایی صورت می گیرد، گفت: فاز اول مرمت مسجد جامع روستا تا حسینه صاحب الزمان را شامل می شود که مراحل آن رو به اتمام است اما این عملیات ادامه خواهد داشت و فاز دوم از حسینیه تا قلعه تاریخی روستا را شامل می شود که در حال برنامه ریزی است. بخشی از اقدامات فاز دوم نیز البته همزمان با فاز اول انجام شد و در ادامه آن اقداماتی در دستور کار قرار دارد. با توجه به اینکه بافت تاریخی روستا وسعت قابل توجهی به نسبت مساحت روستا دارد، لذا بودجه سالیانه ای در روستا به منظور بازسازی و مرمت روستا لحاظ می گردد و لذا مرمت روستا در سال های آتی به فراموشی سپرده نخواهد شد و طرح مرمت و ساماندهی روستا تعطیل نخواهد. همچنین علاوه بر مرمت مسجد جامع روستا مرمت بخشی از حجره های مرتبط با مسجد و نیز مرمت مسجدی با نام علاقه وندی (علاقوندی) که یکی از آثار تاریخی به جا مانده از قرن اول هجری است و نورپردازی های روستا برای بازدید در شب نیز در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به اینکه بازسازی جاده ها و هچنین مرمت خود روستا هزینه های هنگفتی را در بر داشته، ادامه داد: هزینه این اقدامات با برداشت یک و نیم میلیارد تومان از محل بودجه دهیاری انجام گرفته و هر یک از ارگان ها نیز به صورت جداگانه هزینه ای اختصاص داده اند، به عنوان مثال اداره میراث فرهنگی بیش از 800 میلیون تومان در این زمینه هزینه نموده است. علاوه بر آن، کمک های مالی نیز از ارگان دیگر دریافت نمودیم و استفاده از ظرفیت های ارگان های مختلف نیز بخشی از هزینه ها را کاهش داد. همچنین بخشی از هزینه ها نیز به صورت مشارکتی و خیّری از سوی مردم روستا جمع آوری شد. لذا اهالی روستا نیز در اقداماتی مانند فعالیت های رسانه ای و برگزاری مراسمات و همچنین اقدامات عمرانی مانند جداره سازی ها و کف سازی ها مشارکت فعال داشته اند.
بخشی از روستای فهرج دارای بافت تاریخی است
دهیار روستای فهرج با بیان این مطلب که کل روستا تاریخی نیست، اظهار کرد: بافت تاریخی روستا تنها بخشی از مساحت روستا را شامل می شود و شهرک های جدیدی نیز در روستا احداث گردیده و همچنین در حاشیه خیابان امام خمینی که خیابان اصلی روستاست منازل نسبتاً نوسازی احداث گردیده که قدمت آنها به اوایل انقلاب باز می گردد. لذا بودجه ای که برای اجرای این طرح اختصاص یافته، از محل هزینه های مربوط به مرمت و بازسازی بافت تاریخی روستا می باشد و عمران و بازسازی سایر بخش های روستا بودجه های مجزایی داشته و عملیات اجرایی آن ها نیز بعضاً در دست انجام است.
