صالح مستوفیان/ توجه به نقش قومیت ها و اقلیت های دینی در دفاع از کشور و لزوم اتحاد و همدلی میان آحاد مردم از جمله موضوعاتی است که سوژه فیلم های گوناگونی شده و امسال نیز «محمدعلی باشه آهنگر» با ساخت فیلم «سرو زیر آب» که در جشنواره فیلم فجر حضور داشت، به روایت تصویری بدیع از شهدای گمنام و یک شهید زرتشتی پرداخت. فیلمی که مورد پسند بسیاری از منتقدان سینما قرار گرفت و توانست 2 سیمرغ بلورین در طراحی صحنه و فیلمبرداری به دست آورد و بهترین فیلم از نگاه ملی شود.
«سرو زیر آب» در کنار چند فیلم دیگر در جشنواره فجر استانی یزد نیز اکران شد و بواسطه پرداختنش به موضوع حضور اقلیت زرتشتیان در دفاع مقدس با استقبال اهالی سینما و زرتشتیان یزد روبرو شد. در اکران اختصاصی «سرو زیر آب» در سینما تک که با حضور کارگردان و برخی از بازیگران و عوامل این فیلم برگزار شد، نماینده زرتشتیان در مجلس، سپنتا نیکنام عضو شورای شهر یزد و جمعی از موبدان زرتشتی به همراه همکیشان خود حضور داشتند. در این اکران همچنین شهردار یزد، رئیس شورای شهر یزد، رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر یزد و تعدادی از مسئولین فرهنگی استان نیز حاضر بودند.
برخلاف فیلم «اکسیدان» که در جشنواره فجر سال گذشته مورد انتقاد شدید مسیحیان واقع شد، «سرو زیر آب» با استقبال زرتشتیان و اهالی سینما روبرو گشت.
«سرو زیر آب» فیلمی به کارگردانی و نویسندگی محمد علی باشه آهنگر و حامد باشه آهنگر، و تهیهکنندگی سید حامد حسینی با مشارکت بنیاد سینمایی فارابی، حوزه هنری و شهرداری تهران ساخته شده است. در خلاصه داستان این فیلم آمده است: «راز جهانبخش کرامت فاش می شود؟ این راز خواب چیستا، ماهرو، گودرز، بهرام، جهانگیر و سرگرد پوشیاس را آشفته خواهد کرد. جهانبخش برای اثبات بی گناهیاش و بازگشت آرامش سفر بلندی را آغاز می کند. سفری که پایانش زندگی بسیاری از آنها را تغییر میدهد.»
هموطن بودن در قالب انسان بودن
زهرا نادری، کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی و مستندساز در نقد فیلم «سرو زیر آب» گفته است: «جالبترین نکته بعد از روایت متفاوت فیلم از جنگ، پرداختن به ادیان باستانی ایران و اسطورههای متناسب با آن است؛ ما با دو خاندان متفاوت روبروییم؛ طایفهای مسلمان در لرستان و خاندانی زردشتی در یزد(تفت)، که اولی به سنتها پایبند و دومی به مراسم مذهبی (برخلاف ذهنیت عمومی ما) و این دو، در عین تفاوت، دلیلی مشترک برای درک متقابلِ همدیگه دارند و هموطن بودن در قالب انسان بودن شان است.
نادری که از پایاننامه کارشناسی ارشد خویش با عنوان «بررسی سیاوشخوانی بهرام بیضایی و سنجش آن با روایت شاهنامه» به تازگی دفاع کرده معتقد است که پرداختن به اسطوره از ویژگی های فیلم یادشده به شمار می رود؛ کافیست به اسم شهید گمشده زردشتی دقت کنیم «سیاوش» که در اسطورههای ما بیگناه جان میبازد و رویای صلح رو به گور میبرد، همینطور عنوان فیلم «سرو» که در سکانسهای پایانی فیلم از زیر آب بیرون می آید (با ابزارهای تکنولوژیک و مدرن) و بدون اینکه ریشههایش اسیر خاک باشند، سفری را در راههای پرپیچ و خم که به ابرها(ابهام) میپیوندد، آغاز میکند.
«سرو زیر آب» فیلمی شریف و شاعرانه است
یک منتقد سینما معتقد است که فیلم «سرو زیر آب» اثری شریف، ارزشمند، شاعرانه و با مخاطب خود رو راست است.
جعفر گودرزی در یادداشتی به نقد و بررسی فیلم سینمایی «سرو زیر آب» به کارگدرانی محمد باشه آهنگر پرداخت. در این یادداشت می خوانیم: «مهمترین ویژگی و خصیصه فیلم «سرو زیر آب» به کارگردانی محمد باشه آهنگر این است که از دریچه تازه ای به جنگ نگاه کرده است. چیزی که در سینما به شدت به آن نیاز داریم تا از کلیشه و تکرار رهایی یابیم. پرداختن به تبعات جنگ هم ارزشمند است و هم نیاز سینمای امروز ماست که آهنگر متعهدانه و خالصانه به آن پرداخته است.
شهدای گمنام و فضیلت گمنامی و پرداختن به حضور اقوام ایرانی و جغرافیای متعدد ایران که درگیر جنگ بوده اند و آرمانگرایی که بطن و باطنش ایثار است در تک تک سلول های فیلم حس می شود و به جرات می توان گفت «سرو زیر آب» یکی از بهترین فیلم های دفاع مقدس است. فیلمی شاعرانه و با شعور که از مفاهیم انسانی و اخلاقی سخن می گوید.
فضیلت گمنامی مساله ای است که در روزگار آشفته زندگی ما نه فضیلت است و نه ارزش و در عوض میل به دیده شدن و شهرت به هر قیمتی خریدار دارد، مهمترین و اساسی ترین تلنگر فیلم به مخاطب است و در روزگار قحطی ایثار و آرمانگرایی، این مقام و شهرت و ثروت اندوزی است که هر روز ما را از گمنامان این سرزمین بیشتر و بیشتر دور می کند. جهانگیر هم در طول فیلم گوشزد می کند که گمنام بودن فیض است و با شهادت مظلومانه و غریبانه اش این جمله را معنایی دیگر می بخشد.
مهمتر این که فیلم شعار نمی دهد و با مخاطبش رو راست است. شاید برای اولین بار هم باشد که نام کاراکترهای یک فیلم جنگی کلیشه ای نیست و نام های علی، حسن، یاسر و حسین روی کاراکترها نیست، نگاه کنید به نام های کاراکترها در فیلم: جهانگیر، بهرام، گودرز، کرامت، جهانبخش و … و این همان احترام به شعور مخاطب است که از هر طیف و خانواده و قومی در جنگ حضور داشتند و باور پذیرترشان می کند.
فیلمنامه پر از تعلیق و پیچ و تاب است از قضیه شهید گمنام خانواده زرتشتی گرفته تا شهادت برادر کرامت و دلبستگی و علاقه برادر شهید روستا به زن برادرش و … .
باشه آهنگر چقدر در «سرو زیر آب»، دوست داشتنی، منطقی و با احترام به حضور اقوام و ادیان مختلف در جنگ پرداخته و این حس هم به درستی به مخاطب منتقل می شود و به خوبی تاثیرش را می گذارد و در سوگ سیاوش های جنگ کلاه از سر بر می دارد و به احترام شان می ایستد.
