دادستان تهران از این شکوه دارد که طلا فروشی پانزده سال فعالیت محرمانه داشته و به نام "سکه ثامن" کلاه مردم را از ته برداشته است. خبر دیگری هم چند وقت پیش شنیده شد که یک کارمند میانی شرکت ملی نفت کش در بوشهر، اول زن و بچه را به گرجستان فرستاده و بعد خودش با اختلاس چند ده میلیاردی گریخته است.
در تمامی این موارد و نمونه های مشابه که به تضییع حقوق بیت المال، مردم و اموال عمومی انجامیده است یک موضوع توی چشم می زند و آنهم غفلت و بی توجهی سیستمی دست اندرکاران در برابر هر تخلف جزیی و نبود حساسیت دربرابر هرگونه مورد شک برانگیز است. وقتی علائمی در بدن پدیدار می شود که حاکی از آشفتگی و بهم ریختگی متابولیسم آن است کم اعتنایی و بی محلی به آن نشانه ها می تواند گاه عوارض مرگباری را به دنبال داشته باشد. چطور است کشوری که دهها و شاید صدها دستگاه حراستی، مراقبتی، حفاظتی، امنیتی، محاسباتی، نظارتی و پایشگر دارد دچار غفلت و خواب سیستمی می شود و نمادها و نشانه های تخلف، پشت هم اندازی، زد و بند و… را نادیده انگاشته می شود. از دو حال خارج نیست، یا این ندیدنها و چشم فروبستن ها تعمدی است، به عبارت روشن تر عده ای بنابر منافع و عواید گروهی، فردی و انتفاع شخصی و حلقه ای خود از کنار تخلف ها و تخطی ها می گذرند و به مصداق رفیق قافله و شریک دزدند که به قطع در اختلاس، برد و خورد و چپاول اموال مردم و بیت المال شریکند و می بایست جواب پس دهند.
حالت بعدی می تواند شکل یافته از ناتوانی، ضعف، علیلی و…سیستم (مجموعه انسانی، قوانین، نظام نظارت و…) باشد. گزیدگی و جراحتی که از ناحیه ساختار معیوب و کند کار متوجه جامعه و پیرامون می شود گاه خسارتی زیانبارتر از اقدامات آگاهانه و با نقشه قبلی دارد. شکنندگی و سستی چنین ساختاری بیش از همه به عوامل کلیدی و گرداننده بالادستی ساختارها برمی گردد که توان و قدرت لازم را در اداره و تولیت زیر مجموعه خود ندارند و به همان اندازه در هر خلاف و ناروایی شریک و سهیمند. موضوعی که بارها مورد تذکر مقام معظم رهبری نیز قرار گرفته است و ایشان بر نظارت دقیق و موشکافانه بر عملکرد سیستم ها تاکید داشته اند.
برکنار از این مسائل، ساختارهای مدرن به سمت هوشمند سازی نظارت و پایشگری خیز برداشته اند. دنیای فناورانه ای که در قالب طیف متنوعی از سامانه های روزآمد، دقیق و حساس و سنجنده هویت گرفته است به نیکی و درستی بر نقاط تردید آمیز تمرکز می کند. بسیاری از تخلف ها و زدو بندهای لو رفته همین چند ماهه حاصل "دقت های نرم افزاری "است که جعل ها، سند سازی ها، تسامح های تعمدی، همسازی ها و…را برملا کرده است.
بی تردید هرچه که سیطره فناوری های هوشمند در متن و بطن اداره کشور قوی تر و کارآمدتر شود به همان میزان میدان بروز و ترکتازی متخلفان و همدستان هم تنگ تر و بسته تر خواهد شد و همچنین سرعت کشف و برخورد هم شتاب خواهدیافت. در جهان معاصر و در کشورهای پیشرفته در قالب برنامه های شفاف، مگر در موارد امنیتی و خاص، همه امور پیش چشم همگان گشوده و عیان است و سنگربندی در پشت پرده ها و اختفای خود درمیان مه و غبار امکانپذیر نیست. لاپوشانی و درزگیری مسائل جرم بزرگی است که هم مردم، هم رسانه ها و هم جامعه اجتماعی و سیاسی نسبت به آن حساس و گوش به زنگند و هم از این روست که متخلفان آن کشورها برای عرض اندام به کشورهای جهان سوم هجوم می برند. کشور ما نیز ناگزیر است برای کاستن از دامنه هزینه های متفاوت اجتماعی، فرهنگی و حتی ایدئولوژیک غفلت های سیستمی رو به هوشمند سازی گسترده معابر و گلوگاههای متنوع اقتصادی و تجاری و ….بیاورد. به یقین مقاومت زیادی از جانب آنان که نانشان در گرد و غبارهای غلیظ اوضاع است و شاید در قامت نماینده، مسئول و دست اندرکار و….منتفع وضع موجودند صورت گیرد اما برای به حداقل رساندن نارسایی ها و تبانی ها و ….چاره دیگری نیست.
سیدرضا هاشمی زاده
