گروهی از تشکلهای محیط زیستی استان یزد در نامه ای خطاب به معاون اول رییس جمهور از وی خواستند با توجه به آسیب های بسیار جدی و مخرب بهره برداری از معدن مس دره زرشک یزد همانند آلوده ساختن منابع آبی استان و منطقه شیرکوه، دستور دهد برای همیشه موضوع بهره برداری از این معدن که هر چند وقت یکبار مطرح می شود، بایگانی شود. آنها با اشاره به اینکه شعار اصلی دولت تدبیر و امید حفظ محیط زیست است، از دولت دوازدهم خواستند بجای شعار دست به عمل زند و با مختومه کردن ماجرای بهره برداری از معدن مس دره زرشک، سبب شوند در هیچ مقطع زمانی دیگر، اشخاص حقیقی و حقوقی نتوانند به حیات این مردم و بخش مرکزی کشور هجمه وارد آورند.
این نامه در شرایطی انتشار یافت که شایعاتی مبنی بر تلاش یک شرکت خصوصی از طریق شرکت ایمیدرو (سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران) و همچنین معاون اول رییس جمهور برای شروع مجدد بهره برداری از معدن مس دره زرشک یزد شنیده شد.
در این نامه که به امضای جمعیت زنان دوستدار بهار سبز، جمعیت حامیان شیرکوه یزد، انجمن حامیان گونه های گیاهی و جانوری نادر استان یزد، جمعیت محبان و همیاران محیط زیست یزد، جمعیت واقفین سبز و کانون حامیان تثبیت شن و پیشگیری از ریزگردهای استان یزد رسیده، خطاب به اسحاق جهانگیری آمده است: «به استحضار می رساند شیرکوه نزد مردم فهیم و متدین و سختکوش یزدی و همه اهل خرد و آگاه به نه تنها وضعیت سخت و شکننده کویر یزد بلکه کل دشتهای متأثر از این حوزه اعم از یزد – اردکان و دهشير – ابرکوه به حفاظت از آن و پاسداشت این داشته مهم ذی قیمت به عنوان عمود خیمه، برج آب، تنفسگاه منطقه و محل رویش گیاهان و حیات جانوران نادر استان بلکه کشور می باشد و مدتهاست بحث استخراج معدن مس دره زرشک – علی آباد مطرح و با اتفاق نظر تمام دستگاه های اجرائی ذی ربط و مسئولین استان و دانشگاهیان و مردم و تشکلهای محیط زیستی به عنوان يد واحد مخالف سرسخت صدور مجوز و بهره برداری از این معدن کم ارزش در مقابل تبعات ناگوار و خسرانهای غیرقابل جبران آن می باشند و مکرر اعلام کرده و طی مکاتبات و جلسات نظرات کارشناسی و دقیق در پیامدهای این فاجعه ناگوار منعکس داشته اند و در دولت نهم و دهم نیز عوامل سود جو و بی تعهد نسبت به توسعه پایدار منطقه و حیات یزد اصرار بهره برداری آن داشته اند که به لطف خدا و تلاشهای صورت گرفته، موفق نشدند.
بنابراین انتظار است در دولت تدبیر و امید که شعار اصلی آن حفظ محیط زیست است و قطعا با شعار محض کار درست نمی شود و باید عملا در این راستا اقدام نمود که امید است بطور جدی و اساسی با این خواسته به حق مردم و مسئولان و کارشناسان با همت عالی و هدایت و دستور قاطع جنابعالی پرونده این معدن برای همیشه مختومه گردد تا در هیچ مقطع زمانی دیگر، اشخاص حقیقی و حقوقی نتوانند به حیات این مردم و بخش مرکزی کشور هجمه وارد آورند.
قابل ذکر است استاندار سابق یزد در جلسه ایی عنوان داشت و تاکید نمود اگر معدن مس مذکور عیار ۲۴ هم داشته باشد باید با توجه به تبعات آن مورد بهره برداری قرار گیرد که متاسفانه مجرمان مهاجم قبل از اخذ مجوز، تخریبهای زیادی هم صورت داده اند که باید جبران و منصفانه محاکمه و مجازات کردند تا درس عبرتی باند برای همه فرصت طلبان سود جو که بعضاً ریشه در این آب و خاک ندارند و گاه با برخی عوامل پنهان حاکمیتي حتی مردی و سازمانهای مردم نهاد و ساختگی صنایع آلاینده (برای توجیه فساد و هجمه ها) فکر تجاوز به حق و حقوق یک ملت نیفتد. در حالی که بعضاً تحت عناوین بهره برداری از معدن و کارخانه به امکانات و منابعی از حاکمیت اخذ و سود های کلان آن بدون حساب به خارج هدایت می کند و اشتغال اندک آنها برای مهاجرین و آلودگی محیط زیست و تخریب آن و تبعات گسترده مادی و معنوی و جانی از جمله افسردگی و بیماری های روحی و جسمی و افزایش سرطان و سکته و مرگ و میرش در یزد برای مردم شریف آن بوده است.
امید است با دستور قاطع و سریع جنابعالی، خبر خوش بایگانی شدن پروژه بهره برداری از معدن دره زرشک به مردم یزد و دوستدار محیط زیست استان و کشور اعلام گردد.»
ماجرای معدن مس دره زرشک یزد
موضوع بهره برداری از معدن مس دره زرشک یزد به سال 1391 بر می گردد که یک شرکت خصوصی فعال در بخش معادن مس با عنوان ملی، سعی داشت مجوز بهره برداری از آن را بگیرد. این شرکت تلاش کرد با ترفندهای مختلف علاوه بر مجاب ساختن سازمان محیط زیست استان و نهادهای مربوطه، مردم و حامیان محیط زیست یزد را هم کنار زده و عملا منابع آبی استان و محیط زیست یزد را با خطر نابودی مواجه سازد اما در دولت گذشته موفق به این کار نشد.
این شرکت در تلاشی دوباره در سال 96 با دور زدن سازمان آب منطقه ای یزد به عنوان مخالف بهره برداری از این معدن و همچنین ده ها سازمان مردم نهاد طرفدار محیط زیست این استان و علیرغم اعتراضات مردمی بسیار، جلسه ای در دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت مدیریت منابع ایران در تهران برگزار کرد و سعی کرد در جاییکه به خیال خود مسئولین کشوری از اعتراض یکپارچه مردم یزد بی اطلاع هستند، پایه های مخالفت با این معضل را سست کرده و زمینه را برای اخذ مجوز بهره برداری از معدن مس دره زرشک آماده کند. هرچند شرکت آب منطقه ای یزد که در این جلسه حاضر بود، طی نامه ای خطاب به این دفتر با ذکر ادله و نظرات کارشناسی، بر مخالفت خود با بهره برداری از این معدن تاکید نمود و در نهایت همراهی مسئولان، تشکل های محیط زیستی و رسانه های استان باعث شد خروجی جلسه در دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت مدیریت منابع ایران به نفع مردم یزد باشد و مجوزی برای بهره برداری از معدن مس دره زرشک صادر نگردد.
اواخر سال 96 و در حالی که به نظر می رسید با وجود مسلم شدن تهدیدات هولناک بهره برداری از معدن دره زرشک برای محیط زیست استان یزد، این موضوع به بایگانی سپرده شده است، شایعاتی مبنی بر تلاش یک شرکت فعال در زمینه های معدنی و مس برای اعمال نفوذ از طریق شرکت ایمیدرو و شخص معاون اول رییس جمهور منتشر شد تا شاید با اهرم فشار اسحاق جهانگیری بتوانند معدن مس دره زرشک را به بهره برداری برسانند. انتشار این شایعه بار دیگر موجب نگرانی فعالان محیط زیست و مردم استان شد و جمعی از تشکل ها محیط زیستی استان را بر آن داشت تا طی نامه ای به معاون اول رییس جمهور، وی را در جریان اثرات مخرب این معدن بر محیط زیست استان بگذارند و از او بخواهند پرونده معدن مس دره زرشک را برای همیشه بایگانی کند.
مضرات معدن مس برای محیط زیست یزد
یکی از مهمترین آثار تخریبی بهره برداری از معدن مس دره زرشک، نابودی و آلودگی منابع آبی استان وتاثیرات مخرب آن بر دشتها وقناتهای حوزه آبریز استان است که گفته می شود در مجموع حدود دوهزار قنات وچشمه در طرفین آن درمعرض تهدید جدی قرار می گیرند. منطقه علی آباد و دره زرشک یزد جزو مناطق ممنوعه استان از نظر برداشت آب های زیرزمینی است و سالانه با 5/1 میلیون متر مکعب بیلان منفی آب روبروست.
از طرفی استان یزد با کمبود شدید منابع آبی روبروست بطوریکه مقام معظم رهبری در سفر به یزد مهمترین مسئله این استان را «آب» دانستند. این درحالی است که این معدن قرار است در جوار مهمترین منابع آبی استان به بهره برداری برسد و بنا بر نظر هیات علمی دانشکده قنات و نیز شرکت آب منطقه ای استان یزد اثرات مخرب زیادی بر آن خواهد داشت. فرسایش خاک، تاثیر بر حوزه آبخوان و آبریز یزد به لحاظ حفاری های گسترده و نیز باطله های مخرب و آلوده ای که در نهایت اثرات بسیار طولانی مدت ویرانگری دارند، ازجمله اثرات مخرب دیگری است که توسط کارشناسان متعدد واساتید دانشگاه بارها گوشزد شده است.
علاوه بر تخریب منابع آبی یزد، اجرای طرح بهره برداری از معادن مس علی آباد و دره زرشک تبعات منفی همچون ریزش قناتها، نزدیکی معدن به گسل دهشیر و افزایش خطر زلزله به واسطه انفجارهای معدنی، افزایش زمین لغزش در گردنه علی آباد، نابودی مراتع، تخریب روستاهای پایین دست و از بین رفتن کشاورزی و باغداری خواهد داشت.
