بحران آب در یزد دیگر صرفاً یک چالش فنی نیست، بلکه به مسئلهای اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی تبدیل شده که نیازمند همافزایی همه بخشهای جامعه است. تخریب خط انتقال آب و قطعیهای مکرر در برخی مناطق شهر نشان داد که کمبود منابع تنها بخشی از مشکل است و مسئله مهمتر، مدیریت مصرف، فرهنگسازی و گفتوگوی اجتماعی برای حل تنشهاست.
استان یزد یکی از کمبارانترین مناطق دنیاست، اما هنوز مصرف آب متناسب با این شرایط بحرانی نهادینه نشده است. بخش عمدهای از آب شرب این استان از خارج تأمین میشود و با وجود دشواریهای فراوان در انتقال آب، هنوز احساس عمومی نسبت به بحران آب بهدرستی شکل نگرفته است. این در حالی است که ما از “کمآبی” عبور کرده و به “بیآبی” رسیدهایم، اما بسیاری از مردم همچنان این خطر را جدی نمیگیرند. در چنین شرایطی، نخستین و مهمترین گام، افزایش آگاهی عمومی است. این مسئولیت تنها بر عهده دولت نیست، بلکه سازمانهای مردمنهاد، نخبگان، کنشگران اجتماعی و رسانهها نیز باید نقش مؤثری در این مسیر ایفا کنند.
سازمانهای مردمنهاد میتوانند در زمینه فرهنگسازی مصرف صحیح آب، ایجاد حساسیت عمومی و همچنین کاهش اختلافات اجتماعی ناشی از بحران آب، فعالانهتر عمل کنند. تشکیل کارگروههای مشترک میان جوامع محلی، برگزاری رویدادهای فرهنگی و اجتماعی میان دو استان یزد و اصفهان و آموزش عمومی درباره وضعیت بحرانی منابع آب، میتواند به جایگزینی همکاری بهجای تقابل کمک کند. این سازمانها همچنین میتوانند در آموزش مدیریت مصرف آب، افزایش آگاهی درباره حقوق آبی و تشویق مردم به همزیستی و همکاری بهجای تنش و تخریب زیرساختها، تأثیرگذار باشند.
نخبگان علمی و دانشگاهیان نیز باید با ارائه راهکارهای تخصصی به تصمیمگیریهای کلان کمک کنند. مطالعات علمی درباره روشهای بهینه مصرف، بازچرخانی آب و توسعه فناوریهای جدید در این حوزه، میتواند نقش مهمی در حل بحران داشته باشد. همچنین برگزاری نشستهای مشترک میان جامعه نخبگانی و دانشگاهی دو استان و شکلگیری گروههای تخصصی برای ارائه راهکارهای عادلانه و پایدار، میتواند به تصمیمگیریهایی کمک کند که منافع هر دو طرف را در نظر بگیرد.
رسانهها در شکلدهی به افکار عمومی درباره بحران آب نقش کلیدی دارند. متأسفانه در سالهای اخیر، برخی رسانهها بهجای ترویج همدلی و ارائه راهکارهای سازنده، به دامن زدن به اختلافات پرداختهاند. در شرایط حساس کنونی، رسانهها باید رویکرد خود را تغییر داده و از انتشار اخبار تنشزا و دوقطبیسازی اجتناب کنند. بهجای آن، تمرکز بر راهکارهای مشترک، معرفی تجربیات موفق در مدیریت منابع آب و ترویج فرهنگ گفتوگو میتواند به کاهش تنشها کمک کند. رسانههای محلی و ملی باید در اطلاعرسانی صحیح و بدون جهتگیریهای سیاسی عمل کنند. پوشش خبری نشستهای تخصصی میان نخبگان، ارائه گزارشهایی درباره راهکارهای علمی و فنی، گفتوگو با متخصصان حوزه آب و تولید محتوای آموزشی برای عموم مردم از جمله اقداماتی است که رسانهها میتوانند در این زمینه انجام دهند.
برای جلوگیری از تکرار تعرضات به خط انتقال آب، لازم است ساختارهای رسمی برای گفتوگوی میان دو استان شکل بگیرد. تشکیل “شورای هماهنگی مدیریت منابع آب بین استانی” با حضور نمایندگان دولت، نخبگان علمی، نمایندگان بخش خصوصی، کنشگران اجتماعی و رسانهها، میتواند بستر مناسبی برای حل اختلافات فراهم کند. چنین شورایی بهجای برخوردهای مقطعی و امنیتی، میتواند بهصورت مستمر بر اجرای پروژههای مشترک نظارت داشته باشد و سازوکارهای قانونی و اجرایی برای کاهش تنشها تدوین کند.
همچنین، توسعه همکاریهای فرهنگی و اجتماعی میان دو استان میتواند به درک بهتر مردم از شرایط یکدیگر کمک کند. وقتی مردم دو استان در برنامههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مشترک مشارکت داشته باشند، احتمال درگیری و تضاد کاهش مییابد. حمایت از تولیدات فرهنگی و هنری که گفتمانسازی درباره این بحران را تقویت کنند، یکی دیگر از اقداماتی است که میتواند به کاهش تنشها و افزایش همکاریها کمک کند.
بحران آب تنها با تصمیمات دولتی حل نخواهد شد. این بحران، ابعاد اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی دارد که بدون مشارکت همه گروههای تأثیرگذار، نمیتوان راهحل پایداری برای آن یافت. اگر همه بخشهای جامعه، از دولت و سازمانهای مردمنهاد گرفته تا نخبگان، رسانهها و مردم، مسئولیت خود را در این مسیر بپذیرند، میتوان از این بحران عبور کرد و آیندهای پایدارتر برای یزد و نسلهای آینده رقم زد.
فخر السادات خامسی
عضو شورای شهر یزد
