تحلیل زبانشناختی گویش یزدی (فقه اللغه و ریشه شناسی، فرایندهای واجی، ساخت واژه ها و ویژگی دستوری): فخر السّادات خامسی هامانه، یزد: هومان، 1393، وزیری ، 375 ص.
گویش یزدی از جمله گویش های فلات مرکزی ایران است که بواسطۀ محاصره شهر یزد در طول سده های هجوم و غارت بوسیلۀ ریگ، کمتر دستخوش تغییر و دگرگونی شده است. هنوز هم مردم یزد، پونه را به همان شیوۀ باستانی خود پودونه می گویند که نزدیک به پودینۀ کهن است.
دربارۀ گویش یزدی به غیر از دوکتاب: «واژه نامۀ یزدی» اثر: ایرج افشار و «واژه ها و گویش یزدی» اثر: محمّد حاتمی زاده و یک پایان نامه با عنوان: بررسی گویش یزدی اثر سید علی نقیب القراء و چند مقالۀ جسته گریخته تاکنون کاری روشمند در بارۀ این گویش اصیل ایرانی نشده بود.
اخیرأ به کوشش دکتر فخرالسّادات خامسی، استاد یار زبان وادبیّات فارسی، تحلیل زبانشناختی این گویش همراه با فرهنگ لغات و ترکیبات یزدی چاپ شده است که تا اندازۀ زیادی جبران کم کاری درباره این گویش را می کند. بهره های کتاب به این قرار است:
فقه اللغه و ریشه شناسی واژگان یزدی / بررسی آوا شناختی و واج شناختی/ فرآیند های واجی/ فرآیند های واژه شناسی در گویش یزدی/ ویژگی دستوری.
نویسنده گویش یزدی را یکی از اصیلترین گویشهای ایرانی خوانده که توانسته است در مقایسه با سایر گویشهای فارسی بیشترین ویژگیهای زبان فارسی باستان را در خود حفظ کند و هدف تالیف این کتاب را نیز انتشار همین بار علمی و باستانی و جانمایهی تاریخی در گویش یزدی ذکر کرده است. هرچند نویسنده برای سامان دادن کتاب از منابع زیادی بهره برده است؛ امّا باز کتاب ها و گفتار هایی وجود دارد که نویسنده بدان برنخورده و می توانست از آن بهره ببرد. مانند مجموعه چهار جلدی کتاب شعر پلّه های سنگی سرودۀ عبدالحسین جلالیان و دیوان صادق یزدی سرودۀ محمود صادق منش که اشعار زیادی به گویش یزدی دارد.
