آسیب های اجتماعی مهاجرت ها به یزد
به گفته متخصصان حوزه جامعه، مهاجرت بی رویه به استان و توجه صرف به توسعه اقتصادی-صنعتی در یزد به فرهنگ آسیب زده، آسیب های اجتماعی متعددی ایجاد کرده و به طورکلی در حال تغییر ترکیب جمعیتی در یزد است به نحوی که با نگاهی کوتاه به سطح شهر، تصویری مبرهن از این تغییر به راحتی قابل مشاهده است. این حجم از مهاجرت به استان یزد همواره مورد انتقاد مردم قرار گرفته و باعث نگرانی آنان شده است زیرا خرده آسیب های اجتماعی در یزد حتی نسبت به 5 سال قبل افزایش چشم گیری داشته است. به طوریکه رئیس پزشکی قانونی استان یزد در دیداری که با خبرنگاران روزنامه بشارت یزد داشت، اظهار کرد: «آسیب های اجتماعی40 تا 50 درصد در استان افزایش یافته که یکی از دلایل آن را می توان مهاجرت ها به استان دانست زیرا مهاجران با فرهنگ یزد رشد نیافته اند و توجه به توسعه اقتصادی در چندسال اخیر باعث مشکلاتی شده است که اکنون تاوان آن را می پردازیم.»
البته چندی پیش بود که خبری مبنی بر درگیری چند مهاجر افغان با عده ای از اوباش در خیابان شهید صدوقی یزد منتشر شده بود که با وجود دستگیری مجرمان اما نگرانی از این دست خطرات را برای خانواده ها تشدید و ضرورت مدیریت مهاجران کنونی استان و همچنین مدیریت ورود مهاجران جدید به استان یزد را نمایان کرد. این رخداد صرفا نمونه از آسیب هایی بود که از مهاجرت های بی رویه به استان به گوش می رسید و با جست وجویی ساده می توان نمونه های متعددی از این دست اخبار را مانند کشتن جوان 18 ساله ای در پارک آزادگان، سرقت، جیب بری و غیره یافت.
ترکیب جمعیتی زندانیان استان یزد خود نشان از جدی بودن این آسیب -که کم کم به یک بیماری اجتماعی تبدیل می شود- را نشان می دهد، طبق آمار اعلامی به وسیله مدیرکل زندان های استان یزد: «حدود ۶۰ درصد مددجویان زیرپوشش زندان ها غیربومی و بقیه بومی استان هستند.» این در حالی است که در سال 1399 به گزارش یزدی نیوز، 60 درصد زندانیان یزد، بومی و 40 درصد غیر بومی بوده اند.
زباله گردی، روایت تلخ فقر پنهان در شهر جهانی
زباله گردی نیز از دیگر آسیب های اجتماعی است که امروز به وفور در سطح شهر یزد قابل مشاهده است به طوریکه هر جا را که چشم می گردانیم یک کودک تا کمر توی سطل زباله خم شده و مشغول زبالهگردی است. مهمترین پیامدهای افزایش آمار زبالهگردی را میتوان بالا رفتن نرخ فقر پنهان در جامعه دانست که این خود میتواند زمینهساز بروز آسیبها و مشکلات اجتماعی شود، چراکه بسیاری از جامعه شناسان بر این باور هستند که افزایش فقر پنهان زنگ خطری جدی برای به خطر افتادن سلامت جامعه است.
در شهر یزد اما این پدیده در منطقه ثبت شده بافت تاریخی به دلیل برخورداری از بافت جمعیتی خاص قابل مشاهده است. بر اساس آمارهای مستند جمع آوری شده توسط شهرداری بيش از 50 درصد متکديان استان را کودکان تشکيل مي دهند و از اين تعداد بيش از 90درصد کودکان اتباع و همچنین به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان در سال 1400، بیش از ۹۵ درصد کودکان کار و متکدی، غیربومی و بیش از ۹۰ درصد آنها نیز کودکان اتباع فاقد مجوز هستند.
تغییر چهره شهر و شهروندان
اما به نظر می رسد نگرانی شهروندان یزدی علاوه بر آسیب های اجتماعی ناشی از مهاجرت، تغییر چهره شهر است به طوری که با اذعان برخی شهروندان تغییر در فرهنگ جامعه به طور جدی قابل مشاهده است به طوریکه با حرکت در شهر بخش هایی حس زندگی در بلوچستان و در برخی قسمت ها زندگی در افغانستان و عراق را می دهد و این مسئله برای مردم یزد چندان نیز خوشایند نیست.
حاشیه نشین هایی که بر امنیت متن موثرند
یکی دیگر از چالش های مهاجرت ها به استان پدیده جدایی گزینی اجتماعی و محیطی است به گونه ای که مهاجران ترجیح می دهند در مکان هایی ساکن باشند که هم نوعان خود در آنجا حضور دارند. این پدیده وضعیت بغرنجی را ایجاد کرده زیرا سکنا گزیدن مهاجران اکثرا در مراکز اصلی شهر و بافت تاریخی یزد بوده که تصویر نامناسبی از انواع آسیب ها را به دل شهر وارد ساخته که میتوان به زباله گردی، تکدی گری و روسپی گری (هر چند که سخن گفتن در خصوص آن تابو به نظر می رسد اما پدیده ای آشنا برای مردم است) و همچنین آسیب های جدی به بافت تاریخی یزد که بافت ثبت شده جهانی است، اشاره کرد.
حاشیه نشینی نیز یکی دیگر از آسیب های مهاجرت بی رویه به یزد است، یزد به عنوان یک استان صنعتی مهاجرپذیر که توسعه اقتصادی را از طریق ایجاد واحدهای تولیدی و صنعتی در دستورکار دارد پنج منطقه حاشیه نشین دارد که سه منطقه حسن آباد، اسکان و کشتارگاه در شهر یزد قرار دارد و همچنین شهرهای میبد و اردکان نیز به واسطه کارخانه های صنعتی بسیار با این معضل دست به گریبان هستند این در حالی است که حاشیه نشینی، مولد آسیب های اجتماعی بسیاری است، رواج بزه کاری هایی مانند سرقت، خرید و فروش مشروبات الکلی و مواد مخدر، مزاحمت، نزاع دسته جمعی، تکدی گری، اخلال در امنیت عمومی از آسیب هایی است که عمده کانون ایجاد آنها مناطق حاشیه ای است.
ضرورت سیاستگذاری و مدیریت پدیده مهاجرت به یزد
این در حالی است که پدیده مهاجرت در دنیا پدیده ای طبیعی است و اکثر کشورها نیز با آن درگیرند اما نکته مهم سیاستگذاری درست و مدیریت شرایط است که متاسفانه در کشور به این مهم کم توجهی شده است، چنین مهاجرت بی رویه، بدون محدودیت و قانون مشکلات جدی را ایجاد کرده است که رفع و جلوگیری از آن را مشکل ساخته است اما همچنان ضرورت انجام اقدامی موثر در این زمینه به چشم میخورد هر چند مسئولان استان همواره به اهمیت این موضوع تاکید کرده اند اما هیچ اقدام عملیاتی در این خصوص انجام نداده اند، بنابراین مهاجرت به خودی خود نمیتواند به عنوان مشکل اجتماعی مطرح باشد بلکه نحوه مدیریت و چگونگی رفتار جامعه با آن باعث پیامدها و آسیب های اجتماعی بسیاری شده است.
نوشدارویی پس از مرگ سهراب؟!
چیزی که همگی با آن موافقی هستیم لزوم مدیریت پدیده مهاجرت به استان یزد است، اما با وجود اینکه از زمان سرگیری مهاجرت ها به یزد تا کنون که این پدیده به یک مشکل اساسی تبدیل شده است، به آسیب های ناشی از مهاجرت به وفور پرداخته شده اما مسئولان استان اغلب بی توجهی پیشه کرده تا امروز به سطحی از مشکلات در جامعه برسیم که هر اقدامی برای رفع این مسائل «نوشدارویی پس از مرگ سهراب» باشد، آسیب های اجتماعی نام برده شده بر کسی پوشیده نیست و اکثریت شهروندان تجربه زیسته با این پدیده را در استان یزد دارند اما همواره و دائما این سوال مطرح می شود که چرا به این آسیب ها به صورت جدی پرداخته نمی شود؟ آیا رفع آسیب های اجتماعی و ایجاد امنیت اجتماعی و روانی برای شهروندان در دستور کار مسئولان استان قرار ندارد؟
مدیریت این شرایط نیاز به اقدام جدی مسئولان دارد اما چیزی که در برنامه های استان دیده می شود جز این است، برای مثال با نگاهی به طرح ابداعی استانداری یزد به نام «یزد نوین» محورهایی برای توسعه استان در نظر گرفته شده است که نه تنها مدیریت وضعیت مهاجران در آن دیده نمی شود بلکه برخی حتی به مهاجرت ها دامن خواهد زد، هرچند که در ذیل ماده 2 سند راهبردی آمایش استان یزد «مدیریت و کنترل روند مهاجرت در استان» آورده شده است اما هر چه بیشتر بنگریم کمتر اقدام عملی در این خصوص میبینیم و این بس جای تعجب و نگرانی دارد.
آموزش مهاجران برای تطبیق با فرهنگ یزد
اما باید در نظر داشت، بخشی از فرآیند مدیریت مهاجران مربوط برخورد قهری با مهاجرانی است که ضد قانون و ضد هنجار عمل کرده و همچنین اجرای دقیق قانون های حوزه مهاجرت در قانون اساسی کشور بوده، اما این «آموزش» است که در جامعه پذیری افراد که فرهنگ را نیز شامل می شود نقش اساسی ایفا می کند که این خود نیاز به زیرساخت هایی در استان دارد و این مهم به ویژه در خصوص اتباع موضوعیت بیشتری پیدا می کند زیرا بسیاری از اتباع به صورت غیر قانونی در یزد زندگی می کنند بنابراین نمی توانند از خدمات دولتی و قانونی استان بهره ببرند و لازم است که ساماندهی این دست از مهاجران به صورت جدی دنبال شود زیرا آموزش ارزش ها، فرهنگ و قوانین به غیربومیان می تواند درصدی از مسائل و آسیب ها را کاهش دهد.
کما اینکه بحث ثبت نام فرزاندان اتباع همواره با چالش روبه رو بوده که امید است با توجه تذکرات فراوانی که از مجاری مختلف نسبت به اهمیت این موضوع به مسئولان داده شده است، اقدامات لازم در این خصوص برای سال تحصیلی جدید صورت گیرد زیرا به گزارش خبرگزاری مهر، مدیر کل آموزش و پرورش استان یزد آمار اتباع خارجی بازمانده از تحصیل در سال تحصیلی 1401 را ۷ هزار نفر اعلام کرد. البته آموزش به تنهایی نمیتواند در این خصوص کمک کننده باشد و باید در اقدامی همه جانبه تلاش شود تا این وضعیت بهبود یابد هرچند که کاری دشوار به نظر می رسد اما با توجه به خدشه هایی که به فرهنگ، اصالت اجتماعی و امنیت یزد وارد شده لازم است مدیریت جدی چه در حوزه شهری، فرهنگی، آموزش و پرورش، امنیتی و قانونی در این حوزه اعمال شود.
گفتنی است، استان یزد همواره در حال تجربه مهاجرت نیرو کار ساده به این شهر و از دست دادن نیروی انسانی نخبه و ماهر است، این روند مهاجرت می تواند به صورت جدی یزد را با مشکل مواجه سازد زیرا این مشکل می تواند قبل از مشکل آب یزد را خالی از سکنه بومی کند، به همین دلیل است که نمی توان با نگاهی سانتی مانتال و دلسوزانه، آسیب های ناشی از پدیده مهاجرت اتباع کشورهای همسایه به یزد و حتی مهاجرت های بین استانی را ناچیز جلوه داد. بنابراین لازم است به صورت جدی بهبود این وضعیت در دستور کار مدیریت ارشد استان قرار گیرد.
