دفتر نظام مهندسی ساختمان شهرستان میبد یکی از موفقترین دفاتر نظام مهندسی در سطح استان است که برنامههای آموزشی و فرهنگی آن به الگویی مناسب برای دیگر شهرها تبدیل شده است. به مناسبت هفته سازمان نظام مهندسی سراغ مهندس محمدحسین صباغی رئیس دفتر این سازمان در شهرستان میبد رفتیم تا پاسخگوی سوالات ما در خصوص برنامهها و اقدامات و عملکرد نظام مهندسی شهرستان میبد باشد. همچنین از مهندس صباغی در خصوص بزرگترین چالش های ساخت و ساز، دلایل اصلی تخلفات ساختمانی، تاثیر مهاجرت بیرویه بر کیفیت ساخت و سازها و تخریب باغات شهرستان میبد پرسیدیم و او اینچنین به سوالات ما پاسخ گفت.
بسیاری از مهندسین میبد خارج از سازمان نظام مهندسی فعالیت میکنند
سازمان نظام مهندسی ساختمان شهرستان میبد چه تعداد عضو دارد و آیا همه مهندسین این شهر زیر نظر سازمان هستند؟
در سازمان نظام مهندسی شهرستان میبد حدود ۳۵۰ نفر عضو داریم. البته در شهر میبد شاید بیش از هزار مهندس وجود دارد که مشغول به کار هستند اما عضو نظام مهندسی نیستند. حدود ۱۵۰ نفر مهندس پروانهدار در ۵ رشته عمران، معماری، برق، مکانیک و نقشهبرداری داریم. در رشته شهرسازی یک نفر عضو پروانهدار داریم که فعالیت زیادی ندارد و در رشته ترافیک هم اصلاً عضوی نداریم. مهندسی رشتهای است که بازار کار گستردهای دارد و به همین دلیل است که برخی از مهندسین در شاخههای دیگر و در فضای کاری دیگری کار میکنند. از سوی دیگر شرایط صدور پروانه سازمان نظام مهندسی سخت است و توسط سازمان سنجش برگزار میشود. همچنین با گذشت زمان برای اینکه کیفیت کار مهندسی بالاتر رود آزمونها سخت تر و پذیرش هم کمتر شده است. گستره رشتههای مربوط به ساختمان به شکلی است که بسیاری از مهندسین خارج از این سیستم در ساخت و ساز کار میکنند و عضو سازمان نیستند.
نظام مهندسی ساختمان میبد در سالهای اخیر بیشترین توجه را به بحث آموزش داشته است. لطفا برنامههای آموزشی سازمان را برای خوانندگان شرح دهید؟
سازمان نظام مهندسی ساختمان شهرستان میبد در چند سال اخیر با توجه به اهمیت فرهنگسازی و آموزش در جامعه و اینکه هیچ زبانی گویا تر از زبان فرهنگ و رسانه نیست، این موضوع را در راس کار خود قرار داده و اقدامات خوبی را هم در نظر داشته است. در همین راستا سال گذشته یک برنامه جامع را با همکاری اداره فرهنگ و ارشاد، تحت عنوان «روی خط زلزله» تعریف کردیم و کارهای فرهنگی و آموزشی خود را در این چارچوب انجام دادیم. این برنامه را با یک ورکشاپ هنری در محوطه «یخچال میبد» و با حضور هنرمندان شهر آغاز کردیم که این هنرمندان به صورت زنده کار هنری خود را با موضوع زلزله انجام دادند که استقبال بسیار خوبی هم از آن شد. این برنامه در سالروز زلزله بم ادامه پیدا کرد و نمایشگاه هنری دیگری در چارچوب برنامه «روی خط زلزله» تعریف شد که به آموزش مالکین اختصاص داشت که البته این اتفاق از سه سال پیش شروع شده بود.
برای مهندسین چه آموزشهایی را در نظر گرفتهاید؟
آموزش مهندسین در قالب دورههای مختلف آموزشی و دورههای آموزش کارگاهی برگزار میشود که آنها را با وظایف و نحوه اجرای کار بیشتر آشنا میکند. همچنین دورههای آموزش نرم افزار هم برای مهندسین تعریف شده بود که متاسفانه به شیوع کرونا برخورد کردیم و فعلاً متوقف شده است.
آموزش خانوادهها را در سازمان نظام مهندسی دنبال کردیم
آموزش خانوادهها نیز در برنامههای سازمان نظام مهندسی ساختمان شهرستان میبد قرار دارد. در این خصوص هم توضیح دهید؟
یکی دیگر از برنامه هایی که داشتیم آموزش خانواده ها بود. به دلیل اینکه آقایان هنگام ساختن خانه اغلب درگیر مسائل مالی آن هستند خانمها بیشتر به مسائل رفاهی و امنیتی ساختمان حساسیت داشته و توجه میکنند. برای همین برنامهای با همکاری معاونت بانوان ادارهها و دستگاههای دولتی در نظر گرفته شد. ضمن اینکه برنامه آموزشی در دبیرستانها را هم داشتیم که چند جلسه از آن هم برگزار شد. به نظر من ما به یک مقطع آموزش عمومی در مدارس احتیاج داریم.
نگاه امروز مردم و جامعه به کیفیت ساخت و ساز چگونه است؟
مردم ما هنوز به اهمیت ساختمانها آگاه نشدهاند. شاید ساختمانها با بزرگترین سرمایه هر شخص ساخته میشوند ولی عموم مردم از این سرمایه غافل هستند. پیشینیان ما ساختمانهایی را به جای گذاشتهاند که با چند صد سال قدمت هنوز هم مردم در آن زندگی میکنند. شاید اصول مهندسی زلزله در این ساختمانها جایی نداشته و نیاز به مقاومسازی داشته باشند اما کیفیت ساختمانها به نحوی است که هنوز قابل استفاده هستند. متاسفانه جامعه امروز به سمتی رفته است که این کیفیتها را به دست فراموشی سپرده و این اهمیت را فراموش کرده است.
در فرهنگسازی و آموزش باید صبر و حوصله زیادی داشت
عدم اهمیت به کیفیت ساخت و ساز چه تبعاتی را برای شهروندان به دنبال خواهد داشت؟
امروز ساختمانهایی ساخته میشود که عموماً ۲۰ تا ۳۰ سال عمر میکنند و بعضی از ساختمانها پس از ۵ سال احساس لذت را به انسان منتقل نمیکنند. درحالیکه انسانها بیشترین زمان عمر خود را درون خانه سپری میکنند. در مجموع این اهمیت در جامعه هنوز شناخته نشده است. برنامهای که ما در نظام مهندسی میبد داشتیم این بود که آموزش عمومی و همگانی را در سطح شهر با هنرمندان و در مدارس گسترش دهیم تا تلنگری به جامعه باشد.
نتیجه این برنامهها چه زمانی مشخص خواهد شد؟
کارهای اجتماعی و فرهنگی زودبازده نیستند و باید صبر و حوصله زیادی داشت و وقت و انرژی بیشتری صرف کرد. یک جاهایی باید تلاش و کار بیشتری کرد و قطعاً به نتیجه مطلوب هم خواهد رسید و حتی میتواند برای شهرهای دیگر هم الگو شده و آنها هم همین کار را شروع کنند. قطعاً توقع ما این نیست که ظرف یک سال به نتیجه برسیم. البته در آموزش مالکین به نتیجههای خوبی رسیدیم. مالکی که یک دوره آموزشی میبیند خیلی سریع نتایج آن را احساس میکنند. آنها در این دورهها از یک سری قوانین و ضوابط و وظایف مهندسین در قبال خود و وظایف خود در قبال مهندسین آگاه میشوند. ولی در بحث کلی اجتماع قطعاً قرار نیست این اتفاق سریع بیفتد.
سطح بسیار خوبی از رعایت استانداردهای ساخت و ساز را در میبد شاهد هستیم
چند درصد از ساختمانهای شهر میبد مطابق با استانداردها ساخته میشوند؟
بحث استانداردها بسیار گسترده است و یک ضوابط و قوانین چند خطی نیست که بگوییم این ساختمان مطابق استاندارد هستند یا خیر. آییننامههای ساختمان و مقررات ملی جزئی از قانون نظام مهندسی و کنترل است که ۲۲ جلد کتاب و حدود ۵۶ هزار صفحه را شامل میشود. اگر بخواهیم بگوییم که یک ساختمان تمام این ضوابط را رعایت کرده است شاید اصلاً چنین سنجشی امکان پذیر نباشد ولی میتوانم بگویم که در میبد سطح نسبتا خوبی از اجرای استانداردها را شاهد هستیم. حتی ساختمانهای بدون پروانه ساختمانی هم تقریبا همان مقررات مدنظر سازمان نظام مهندسی مثل شناژبندی و اصول اصلی ساخت و ساز را رعایت و حتی برای خود ناظر هم تعیین میکنند.
برای مشخص شدن میزان رعایت اصول ساخت و ساز در ساختمانهای پروانهدار چه تمهیداتی را در نظر گرفتهاید؟
از سال گذشته گزارشهای مرحله به مرحله مهندسی را به شکلی تنظیم کردهایم که مشخص شود یک ساختمان دقیقاً مواد آییننامه را به چه شکلی رعایت کرده است. در همین راستا از گزارشهایی که توسط مهندسین ارائه میشود استفاده می کنیم و در نهایت یک درصد مشخص برای هر ساختمان به دست میآید. یعنی این درصد در واقع نشاندهنده میزان اجرای آییننامه است. به عبارت دیگر اجرا و رعایت بندهای مختلف آییننامه در قالب گزارش میآید و رعایت شدن و یا نشدن آن توسط مهندس ناظر تعیین میشود.
بین بافت فرسوده و بافت تاریخی میبد هنوز تفکیکی وجود ندارد
بافتهای فرسوده همواره یکی از مشکلات اصلی شهرها بودهاند. برای بهبود کیفیت ساخت و ساز در این منطقه چه اقداماتی انجام شده و بطور کلی با چه مشکلاتی روبروست؟
در میبد بین بافت های فرسوده و بافتهای میراث فرهنگی هنوز تفکیک دقیقی قائل نشدهایم. لازم است تا بافتهای میراث فرهنگی و تاریخی ضمن بهسازی، بازسازی و مقاومسازی به هر شکلی حفظ شوند اما بافتهای فرسوده ساختمانهایی هستند که از اهمیت تاریخی چندانی برخوردار نبوده و به مرور زمان نیز فرسوده شدهاند. برای این موضوع هم باید فکری اساسی شود. متاسفانه به جای اینکه یک بستر مناسبی برای تولید مسکن ایجاد شود، در سالهای گذشته دولت و شهرداری و حتی سازمان نظام مهندسی تسهیلاتی برای صدور پروانه در بافت فرسوده قرار داد. این اتفاق به این دلیل است که این مناطق شهری تقریباً تمام نیازهای یک ساختمان مثل شبکههای برق و گاز و تلفن را دارد. یعنی نیازی به تامین زیرساخت ندارد. به جای اینکه به احداث شهرکهای جدید و تامین زیرساخت مناسب برای آن روی بیاوریم در بافت فرسوده تمرکز کردیم. در مجموع باید برای مقاومسازی بافتهای فرسوده حمایت بیشتری انجام و بناهای ارزشمند تعیین شود و ساختمانهایی هم که ارزش تاریخی چندانی ندارد با تسهیلاتی که به آنها اختصاص داده میشود کار نوسازی و مقاومسازی آن را انجام دهند.
ضوابط و قوانین دست و پاگیر، دلیل اصلی تخلفات ساختمانی
سازمان نظام مهندسی چه مشوقهایی را برای تمایل شهروندان به اخذ پروانه ساختمانی در نظر گرفته است؟
در بحث تقسیط بدهیها، بدون اینکه ارباب رجوعی اصلاً نیاز به چانهزنی و سفارش داشته باشد به راحتی برای او اقساط در در نظر گرفته میشود و حتی اگر توانایی پرداخت در محدوده زمانی تعریف شده ما را نداشته باشد اقساط طولانی مدت برای او در نظر گرفته میشود. در طرح اقدام ملی مسکن نیز نظام مهندسی ساختمان تخفیفهایی را طبق مصوبه هیئت مدیره در نظر دارد و حتی قرار است سازمان نظام مهندسی تعرفههای خود را بهصفر برساند. همچنین سازمان نظام مهندسی استان هم در مناسبتهای خاصی مثل همین سالروز تاسیس سازمان نظام مهندسی و یا دهه فجر، تخفیف ۳۰ درصدی را در نظر گرفته است.
به نظر شما چرا شهروندان معمولاً مجموعه نظام مهندسی را دور میزنند؟
یکی از دلایل این موضوع مربوط به ضوابط دست و پا گیر سازمان است مثلا در همین شهر میبد یکی از مشکلات عمدهای که باعث میشود مردم از گرفتن پروانه منصرف شوند بحث ضوابط طرح تفصیلی است. هم شورای شهر و شهرداری و هم فرمانداری و بقیه ارگانهای ذیربط این موضوع را میدانند. طرح تفصیلی میبد با ۱۰ سال تاخیر به تصویب رسید و ابلاغ شد. طرحی که باید دوره اجرای آن در حال حاضر به اتمام رسیده باشد تازه ابلاغ شده و این یعنی شهر برای جمعیت امروزی آن دیده نشده است. قسمت عمده ای از مشکلات مردم مربوط به پرداخت هزینه نیست و به دست و پاگیر بودن ضوابط و طولانی شدن فرآیند صدور پروانه برمیگردد. اگر با این دید نگاه کنیم که مردم فقط به خاطر پرداخت هزینهها مجموعه ارگانهای مربوط به ساخت و ساز را دور میزنند شاید توهین به مردم باشد.
یعنی مشکل مالی دلیل اصلی تخلفات ساختمانی در میبد نیست؟
وقتی بررسی میکنیم میبینیم مردم مشکل پرداخت هزینه ندارند نه اینکه وضعیت مالی مردم میبد خوب باشد اما واقعیت این است که وقتی یک مالک میبیند که برای صدور یک پروانه باید ۶ ماه معطل شود فارغ از وقت و زمانی که از او تلف میشود بحث تورم و گرانتر شدن مصالح ساختمانی هم وجود دارد. ساختمانی که امروز با متری ۳ میلیون تومان تمام میشود اگر قیمت مصالح ۱۰ درصد تغییر داشته باشد ۳۰۰ هزار تومان در هر متر مربع تفاوت میکند. این است که مالک به جای ۶ ماه معطل کمیسیونهای شهرداری و نظام مهندسی ماندن ترجیح میدهد ساختمان خود را بسازد و بعدها جریمه ۱۰۰ هزار تومانی آن را پرداخت کند. به صراحت میتوانم بگویم در شهر میبد کمتر مالکی را داریم که قصد تخلف را داشته باشد و بخواهد شهرداری را دور بزند ولی با طولانی شدن فرآیند اخذ پروانه ساخت مجبور به این کار میشود.
کمآبی دلیل تخریب باغات میبد نیست
سازمان نظام مهندسی میبد به بحث تخریب باغات این شهر که بعضا به بهانه کمآبی استان انجام میشود، ورود کرده است؟
خارج از وظایف ما جهاد کشاورزی برنامههای بسیار خوبی برای جلوگیری از تخریب باغات میبد و ساخت و سازهای بیرویه در داخل فضای آنها را دارد تا این باغات حفظ شود. در میبد خیلی مشکل کمآبی نداریم در واقع مشکل مدیریت منابع آبی آزار دهنده است. چند منطقه از میبد مثل شاهدیه و مهرجرد هستند که در عمق ۳ تا ۴ متری، آب زیرزمینی وجود دارد. حتی دریچههای بازدیدی که برای طرح فاضلاب شهری زده شده آب زیرزمینی در فاصله نیم متری از سطح زمین وجود دارد. برای همین مردم این مناطق استقبال بسیار خوبی از طرح فاضلاب شهری دارند چرا که امکان چاه جذبی برای دفع فاضلاب آنها نیست و فاضلاب به سختی دفع میشود. پس موضوع کمبود آب دلیل اصلی تخریب باغات نیست.
با توجه به مهاجرت های بیرویه به منطقه، شهر میبد ظرفیت و زیرساختهای لازم برای اسکان این جمعیت را دارد؟
امروز بیش از ۳۰ هزار نفر مهاجر در شهرستان میبد زندگی میکنند که جدای از اتباع بیگانه است. میبد و اردکان به دلیل توسعه صنایع، مهاجرت پذیری بالایی دارند. افزایش جمعیت شهر میبد از ۳۰ هزار نفر در چهل سال پیش به صد هزار نفر رسیده که این افزایش جمعیت قطعاً نیاز به تامین مسکن و زیرساختهای لازم را دارد. لازم است تا با جایگزینی شهرکها از بافتهای میراثی و باغهای همپیوند حمایت شود. این یک کار کلان و گروهی را میطلبد.
در صورت وقوع بلایای طبیعی خسارات درمیبد زیاد خواهد بود
عدم توجه به این موضوع چه مخاطراتی را در پی دارد؟
شاید اگر اتفاق ناخوشایندی مثل بلایای طبیعی رخ دهد با توجه به اینکه میبد در مسیر سیلابهای بسیار شدید قرار دارد و رودخانههای عظیمی از زمان قدیم از مرکز شهر میگذشته و متاسفانه بسیاری از مسیرهای این سیلابهای عظیم و قدیمی که شاید ۱۵ تا ۳۰ متر عمق داشتهاند اکنون پر شده است، با یک سیلاب شدید خسارتهای زیادی به بار بیاورد. از سوی دیگر چنانچه در مواقع سیل و زلزله بافت فرسوده دچار تخریب عمده شود عملاً با وجود معابر کمعرض و حجم بالای مصرف مصالح در ساختمانها و عدم امکان امدادرسانی تلفات بالا خواهد رفت.
به اعتقاد شما در حال حاضر مهمترین چالش نظام مهندسی میبد چیست؟
مهمترین چالش نظام مهندسی چگونگی پشت سر گذاشتن دوره گذار آن است. همه نظام مهندسیها از شکلگیری و تثبیت پایههای اولیه تا رسیدن به سطح تأثیرگذاری، این دوره گذار را پشت سر گذاشتند و شاید این بزرگترین چالش برای نظام مهندسی میبد باشد. همه نظام مهندسیها پس از شکلگیری اولیه به پختگی رسیدهاند و الان زمان این است که نظام مهندسی پاسخگو باشد. نظام مهندسی باید تاثیر خود را در کیفیت ساختمانهای شهر نشان دهد و حتی به اوج این تاثیرگذاری برسد. بنابراین فکر میکنم این دوره گذار بزرگترین چالش نظام مهندسی باشد که اگر انجام نشود خواه یا ناخواه نظام مهندسی محکوم به مشکلات بیشتری خواهد شد.
حجم ساخت و سازها میبد را به قطب رفاهی و اشتغالزایی تبدیل خواهد کرد.
دورنمای عمرانی و ساختمانسازی در شهرستان میبد را چطور میبینید؟
به دلیل اینکه حجم فعالیتهای اقتصادی و صنعتی و سرمایهگذاری در میبد بسیار زیاد است، مردم به ساختمانهای خوب از نظر کاربری و رفاهی روی آوردهاند بنابراین در صنعت ساختمان این شهر دورنمای خوبی میبینم. در دوره رکود شدید صنعت ساختمانی در سالهای گذشته این رکود در میبد وجود نداشت. به راحتی میتوان گفت سالیانه بیش از ۲۰۰ هزار مترمربع ساختمان در میبد ساخته میشود و در حال حاضر ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار متر مربع ساختمان در حال ساخت داریم و این موضوع یک فرصت بسیار خوب است که باعث میشود این حجم سرمایهگذاری، به مرور زمان میبد را به قطب رفاه، بهداشت و اشتغالزایی تبدیل کند. شاید در میبد کمبود نیروی کار آزاردهندهتر از کمبود اشتغال باشد بطوریکه اگر بخواهید دو مهندس عمران استخدام کنید به هیچ عنوان وجود ندارد که البته اگر برای استفاده از این فرصت برنامهریزی درستی نشود میتواند به تهدید تبدیل شود.
