نشست شورای عالی حفاظت محیط زیست که با ریاست رئیس جمهور تشکیل شد، خبرهای خوشی برای محیط زیست خسته استان از تعدی ها و تخریب ها داشت و آنطور که مدیرکل حفاظت از محیط زیست استان به بشارت یزد گفت، با تصویب این شورا، کوهستان شیرکوه و منطقه «کم کی بهاباد» که پیش از این مناطق شکار ممنوع بودند، با دو پله ارتقاء، به "پناهگاه حیات وحش" تبدیل شدند.
ارتقاء دو پله ای مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست، اتفاقی کم نظیر در کشور است که نشان می دهد کوهستان شیرکوه و منطقه «کم کی بهاباد» از اهمیت بسیار بالایی برای محیط زیست استان برخوردار بوده و خطراتی که بواسطه تخریبهای ناشی از فعالیتهای انسانی یا خشکسالی، منابع آبی، پوشش گیاهی و حیات وحش این مناطق را تهدید می کند شورای عالی حفاظت محیط زیست را به این نتیجه رسانده که کوهستان شیرکوه و منطقه «کم کی بهاباد» نیازمند حفاظت ویژه تری هستند.
کوهستان شیرکوه و مناطق خوش آب و هوای مجاور آن، تامین کننده بخش مهمی از منابع آبی استان و همچنین فضاهای تفریحی و ییلاقی مردم یزد بوده و هست و سالهاست که فعالان محیط زیست و روستاییان منطقه نسبت به فعالیتهای معدنی و صنعتی و تخریب باغات و کوه خواری در این مناطق فریادشان به آسمان بلند است. خصوصا خطری که بواسطه تلاش عده ای در بهره برداری از معدن مس دره زرشک و علی آباد این منطقه را تهدید می کند و حال به نظر می رسد ارتقاء دو پله ای کوهستان شیرکوه در سازمان حفاظت از محیط زیست، گام موثری است تا این سازمان مانع از تخریب بیشتر ناحیه شیرکوه و مقابله با طرح های معدنی و صنعتی ویران کننده شود، موضوعی که نیره پورملایی بر آن تاکید کرد و گفت: «با استناد به بند "الف" ذیل ماده 3 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست؛ صدور هرگونه پروانه اكتشاف و بهره برداري از مواد معدني براي مناطقي كه تحت عنوان "پناهگاه حيات وحش" تعيين گرديده اند، موكول به موافقت شوراي عالي حفاظت محيط زيست مي باشد.»
مناطق چهارگانه محیط زیست یزد به 10 منطقه رسید
مدیر کل حفاظت از محیط زیست استان یزد درخصوص ارتقاء «منطقه شکار ممنوع شیرکوه تفت» و «منطقه شکار ممنوع کمکی بهاباد» به «پناهگاه حیات وحش» در گفت وگو با بشارت یزد گفت: این دو منطقه مجموعا 116 هزار هکتار وسعت دارند و با اضافه شدن این دو منطقه به شبکه مناطق چهارگانه تحت مدیریت محیط زیست کشور، تعداد مناطق چهارگانه محیط زیست استان یزد به 10 منطقه (3/10 درصد از خاک استان) رسید.
«کَم کی بهاباد»، زیستگاه یوزپلنگ آسیایی
نیره پورملایی در خصوص منطقه شکار ممنوع «کم کی بهاباد» اظهار داشت: این منطقه با مساحت حدود 65 هزار هکتار، اراضي بکر و دست نخورده شمال شهرستان بهاباد و جنوب غربی شهرستان اردکان را شامل می شود كه به دليل وضعيت خاص توپوگرافي، بكر بودن منطقه و عدم تغيير و تحول اساسي در رويشگاهها و چشم اندازهاي طبیعی حائز اهمیت می باشد.
پور ملایی در ادامه افزود: وجود غذا، آب و پناه مناسب در منطقه شکار ممنوع «کمکی بهاباد» درکنار حداقل تعارضات در منطقه، امکان زیست گونه های شاخص و ارزشمندی نظیر قوچ و میش، کل و بز، یوزپلنگ آسیایی، پلنگ، جبیر و انواعی از پرندگان و خزندگان را فراهم آورده است.
وی با اشاره به گونه های گیاهی این منطقه عنوان کرد: پوشش گیاهی منطقه مزبور با توجه به میزان بارش، وضعیت خاک و ناهمواریها در تنوع و تراكم متغير مي باشد. اين منطقه، طبق تقسيم بندي جوامع گياهي ايران و بر اساس تقسيمات آب و هوايي جزء منطقه ايراني توراني محسوب می شود. از گياهان عمده منطقه مي توان به درمنه، قيچ، تاغ، اسکمبیل، پدن، رندوک، بنه، کاروانکش، علیجون و…. اشاره كرد.
پور ملایی با توجه به شرایط جغرافیای منطقه شکارممنوع کمکی بهاباد و همچنین وجود یوزپلنگ در منطقه و مناطق حفاظت شده عنوان کرد: زیستگاههای یوزپلنگ در حوزه منطقه حفاظت شده کوه بافق، شکار ممنوع آریز و پناهگاه حیات وحش دره انجیر به صورت نواری با امتداد شمالی – جنوبی واقع شده است و در جهت شرق زیستگاههای آزاد گسترده و مساعدی برای این گونه وجود دارد و پس از این زیستگاههای آزاد، پناهگاه حیات وحش نایبندان که خود از بهترین زیستگاههای یوزپلنگ می باشد قرار گرفته است. به طور قطع ارتباط جمعیت های کوه بافق تا دره انجیر با زیستگاه بزرگ نایبندان می تواند از طریق منطقه کمکی برقرار شود. شایان ذکر است در چند سال اخیر چند مورد حضور یوزپلنگ در این منطقه به ثبت رسیده است.
شیرکوه، تنها منبع پایدار آب یزد- اردکان و مهریز است
مدیر کل حفاظت از محیط زیست یزد در ادامه به اهمیت منطقه «شکار ممنوع شیرکوه» پرداخت و اظهار داشت: منطقه شیرکوه مساحتی در حدود 51 هزار هکتار دارد و این کوهستان تنها منبع پایدار تأمین بخشی از آب حوزه یزد- اردکان و مهریز است. کوهستان شیرکوه به عنوان یکی از مهم ترین ارتفاعات مرکزی ایران، حائز ارزشهای فراوانی در زمینه های مختلف زیست محیطی و گردشگری است و از مهم ترین دلایل تداوم حیات در دشتهای پیرامونی به ویژه دشت یزد- اردکان، تاثیرات شگرف این کوهستان و تعدیل شرایط سخت کویری پیرامونی به حساب می آید. سازندهای آهکی شیرکوه به لحاظ جذب بارش در تغذیه سفره های آب زیرزمینی و نمود و تداوم چشمه های کارستیک و ارزشمندی همچون غربالبیز، تامهر و….نقش مهمی ایفا می کنند.
70% پوشش گیاهی يزد، در شيركوه قرار دارد
وی با اشاره به گونه های گیاهی و طبیعی این منطقه بیان داشت: طبق آخرين مطالعه در خصوص فلور يزد در اين استان تعداد 875گونه شناسايي شده است و با شناسايي 610 گونه در شيركوه به عبارتي نزديك به 70% فلور يزد در كوهستان شيركوه مشاهده مي شود. اين نسبت بالا در سطحي بسيار محدود نسبت به كل سطح استان، نشان از غناي بالاي گونه اي در اين منطقه دارد. اين اعداد و ارقام به خوبي اهميت كوهستان شيركوه را به لحاظ پوشش گياهي طبيعي و داراي ارزش حفاظتي بيان مي كند و جاي هيچ گونه شك و شبهه اي بر ضرورت حفاظت جدي از اين كانون تنوع زيستي و بوم زادي ايران باقي نمي گذارد.
شيركوه از گذشته مامن انواع حيوانات وحشي بوده است
پورملایی در خصوص گونه های جانوری منطقه شکار ممنوع شیرکوه تصریح کرد: سلسله جبال شيركوه از قديم تاكنون محل امن و مناسبي براي انواع حيوانات وحشي بوده است. عوارض محدود كننده طبيعي مانند پرتگاهها، نقاط بسيار صعب العبور، مراتع انبوه، وجود دهها چشمه و رودخانه فصلي، مناطق پوشيده از برف در اغلب ماههاي سال، عدم دسترسي آسان به بعضي مناطق و عوامل ديگر باعث گرديد تا محل بسيار مناسبي براي زاد و ولد حيوانات وحشي خصوصاً كل و بز و قوچ و ميش وحشي فراهم گردد. علاوه بر گونه های معمول اکوسیستم های کوهستانی نظیر کل و بز، قوچ و میش، پلنگ و… دارای گونه های جانوری با خاستگاه ارتفاعات البرز و زاگرس است که حفظ آنها به دلیل ارزش تفسیری از دوره های مختلف زمین شناسی الزامی است. بررسی های انجام شده توسط گروه پژوهشی جونده شناسی دانشگاه فردوسی مشهد بر روی جوندگان، خرگوش سانان و حشره خواران معرف اهمیت جغرافیای زیستی، فیلوجغرافیایی، فیلوژنتیک و باستان جانورشناسی منطقه است.
تخریب های انسانی گسترده در کوهستان شیرکوه
وی در ادامه افزود: بديهي است كه ايجاد تغييرات، تجاوز و افراط در بهره برداري غير اصولي از اكوسيستم هاي طبيعي در گذشته، تعدد جاده هاي آسفالته و قطع كريدورهاي وحوش، زمينه هاي انقراض و تهديد نسل برخي از گونه هاي جانوري و گياهي را فراهم آورده است و در حال حاضر تنها با حفاظت اصولي از اين منابع خدادادي و اعمال مديريت صحيح مي توان به نجات برخي گونه ها دست يافت.
حفاظت بیشتر از «شیرکوه» و «کمکی بهاباد»
پور ملایی در پاسخ به این سوال که « با تبدیل منطقه "شیرکوه" و "کمکی بهاباد" به پناهگاه حیات وحش چه معذورات و محدودیت های جدیدی در زمینه شکار، فعالیت های معدنی و صنعتی، کوه خواری، توسعه ویلاهای روستایی و… ایجاد می شود؟» با اشاره به ماده 4 آئين نامه اجرائي قانون حفاظت و بهسازي محیط زیست کشور گفت: پناهگاه حيات وحش به محدوده اي از منابع طبيعي كشور اعم از جنگل، مرتع، بيشه هاي طبیعي، اراضي جنگلي، دشت، آب و كوهستان اطلاق مي شود كه داراي زيستگاه طبيعي نمونه و شرايط اقليمي خاصي براي جانوران وحشي بوده و به همین منظور حفظ يا احياي اين زيستگاه ها تحت حفاظت قرار مي گيرد.
وی با اشاره به ماده11 آئين نامه اجرائي قانون حفاظت و بهسازي محیط زیست در خصوص تجاوز و تخریب محیط زیست بیان داشت: قطع اشجار و بوته كني و تجاوز و تخريب محيط زيست و خارزني و ذغال گيري و به طور كلي هر عملي كه موجب از بين رفتن رُستني ها و تغيير اكوسيستم شود در پناهگاه هاي حيات وحش كه اراضي آن متعلق به دولت باشد بدون اجازه ممنوع است.
وی در ادامه گفت: تبصره 3 ذیل ماده 11 آئين نامه اجرائي قانون حفاظت و بهسازي محیط زیست اذعان دارد ورود و تعليف احشام بدون پروانه يا زايد بر پروانه در پناهگاه هاي حيات وحش بر خلاف مقررات موضوع اين ماده ممنوع مي باشد. اينگونه احشام توسط ماموران سازمان محیط زیست از منطقه اخراج و با متخلف يا متخلفان مربوط طبق مقررات عمل خواهد شد. ضمنا به استناد تبصره 4 ذیل همین ماده مبادرت به شكار و صيد در پناهگاه هاي حيات وحش موكول به تحصيل پروانه ويژه از سازمان محیط زیست مي باشد.
سخت گیری بیشتر نسبت به فعالیتهای معدنی در منطقه شیرکوه
پورملایی درخصوص فعالیت های معدنی موجود در منطقه شیرکوه و تلاشها برای بهره برداری از معادن جدید در این منطقه تاکید کرد: با استناد به بند "الف" ذیل ماده 3 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست؛ صدور هرگونه پروانه اكتشاف و بهره برداري از مواد معدني براي مناطقي كه تحت عنوان "پناهگاه حيات وحش" تعيين گرديده اند، موكول به موافقت شوراي عالي حفاظت محيط زيست مي باشد.
تخصیص نیرو و اعتبار به "پناهگاه حيات وحش"
مدیر کل محیط زیست استان در پاسخ به این سوال که «آیا با ارتقاء این مناطق از شکار ممنوع به "پناهگاه حيات وحش" بودجه یا امکانات خاصی برای حراست بیشتر از این منطق به اداره کل محیط زیست استان داده می شود؟» گفت: نظر به اینکه پناهگاه حیات وحش یکی از مناطق چهارگانه محیط زیست به حساب می آید، دارای چارت تشکیلاتی بوده و پس از ارتقاء سطح، از جایگاه ویژه تری در خصوص نیرو و تخصیص اعتبار قرار خواهد گرفت./بشارت یزد
