در سالی که گذشت یکی از پرحاشیه ترین و پر چالش ترین کلید واژه ها در افکار عمومی، «طرح صیانت از کاربران فضای مجازی» بود که برخی از نمایندگان مجلس با ادعای ضرورت محافظت از کاربران ایرانی در فضای مجازی آن را تدوین و جامعه را در کنار ده ها مشکل کوچک و بزرگ اقتصادی، با چالشی فراگیر مواجه ساختند و بسیاری قرن گذشته را با نگرانی عمیق از سرنوشت طرح صیانت به پایان بردند، دغدغه ای که همچنان در قرن جدید هم ادامه دارد. هرچند مخالفت گسترده مردم و رسانه ها با این طرح که به گفته کارشناسان عملا موجب فیلتر شدن فضای مجازی و اپلیکیشن محبوب اینستاگرام و کاهش دسترسی به اینترنت می شود، باعث شده نه دولت و نه مجلس چندان زیر بار برعهده گرفتن مسئولیت تصویب این طرح نروند.
آمارها نشان میدهد که اکنون حدود یک میلیون صفحه فارسی از طریق اینستاگرام کسب درآمد حداقلی دارند و همچنین حداقل ۲۰۰ هزار کسب و کار کوچک و متوسط و حدود ۵۰۰ هزار کسب و کار استانی و بومی در اینستاگرام فعالیت می کنند. اینکه طرحی بر خلاف نظر اکثریت مطلق جامعه تصویب شود و میلیون ها ایرانی را با مشکل در کسب و کار یا انجام امور روزمره مواجه سازد و عملا ایرانیان را از عرصه اینترنت جهانی دور کند تا چه اندازه با واقعیت های زندگی در روزگار پسااینترنت و واقعیت مجازی منطبق است و اساسا اجرایی شدن چنین طرح هایی چه ضربه ای به معیشت فعالین اقتصادی خصوصا در مشاغل خانگی می زند، موضوعی است که بشارت یزد در قالب دو گزارش بدان پرداخته است. گزارش اول را در شماره اول اردیبهشت و در گفتگو با فعالان بازار یزد خواندیم. در ادامه نظرات یک دکترای تخصصی کسب وکار پیرامون اثرات طرح صیانت را می خوانیم:
فضای مجازی جزئی از فرهنگ مردم شده است
محدثه زحمتکش که متخصص IT است و دکترای تخصصی کسب و کار از دانشگاه تهران دارد در گفتگو با بشارت یزد گفت: اینستاگرام از سال ۲۰۱۰ فعالیت خود را شروع کرد و تعداد یوزرهای فعال در آن با رشد زیادی افزایش یافت، به گونهای که در حال حاضر بیش از ۱۱۰۰ میلیون یوزر فعال دارد. مطابق گزارشات اعلام شده، کاربران ایرانی در میان ۱۰ کشوری که بیشترین کاربر اینستاگرام را به خود اختصاص داده اند، قرار دارند.
«زحمتکش» درباره تاثیر طرح صیانت بر کسبوکارهای اینستاگرامی اظهارکرد: مطابق اطلاعات اعلامشده توسط اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران، شیوع اپیدمی کرونا (کووید ۱۹) ضربه شدیدی به کسبوکارها وارد نمود. نتایج این پژوهش بر اساس دادههایی است که توسط بانک جهانی و موسسات همکار در 51 کشور جهان طی ماههای آوریل تا آگوست 2020 جمعآوری شده است و بیش از 100 هزار کسب و کار جهانی را در بر میگیرد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که کووید 19، شوک شدید و گستردهای را به بنگاهها در سراسر جهان وارد کرده که با اثر منفی ماندگار بر روی فروش آنها همراه بوده است، تعدیل اشتغال نیز اغلب به دلیل مرخصیها و کاهش ساعات کاری و همچنین اخراج کارکنان در تعداد کمی از بنگاهها، اتفاق افتاده است و بنگاههای کوچکتر به طور نامتناسبی، در حال رویارویی با محدودیتهای مالی بیشتری هستند. همچنین بنگاهها، برای پاسخ به بحران کووید 19 به طور فزایندهای به دنبال راه حلهای دیجیتال هستند و در نهایت عدم اطمینان زیادی نسبت به آینده نیز وجود دارد، به ویژه در میان بنگاههایی که کاهش بیشتری را در فروش خود تجربه کرده اند که می تواند با از دست دادن شغل همراه شود.
وی افزود: پس از شروع اپیدمی کرونا و تاثیرات منفی زیاد آن بخش زیادی از کسبوکارها با صرف منابعی چون منابع مالی، نیروی انسانی و زمان، ویترینهای فیزیکی خود را به ویترینهایی در شبکه اجتماعی همچون اینستاگرام تبدیل نمودند و به دنبال افزایش مهارتهای خود در فروش مجازی هستند. با یک حساب سرانگشتی میتوان دریافت که حتی بزرگترین فروشگاه حضوریای بیش از ۵۰۰۰ بازدید در طول یکروز از مغازه خود ندارد، حال در فروشگاههای اینستاگرامی میتوان بیش از این مقدار بازدید را ایجاد نمود. همچنین اینستاگرام بستری برای تبادل هنر و نبوغ کارآفرینان ایرانی و فروش خارجی به سایر کشورها ایجاد نموده است. حال سوالات اصلی که پیش میآید این است که در جهانی که به سمت توسعه فناوریهای دیجیتال، ارزهای دیجیتال، فضای متاورس، دنیای مجازی سه بعدی آنلاین، خرید، فروش و حتی زندگی در فضای آنلاین و… سیر میکند، دنیای پر مشغلهای که خدمتدهی آنلاین و سریعتر به جزئی از فرهنگ مردم تبدیل شده است، طرح صیانت و محدودسازی اینترنت داخلی ایران با چه استراتژیای صورت گرفته است؟ چه تاثیراتی بر کسبوکارهای اینستاگرامی خواهد داشت؟ پلتفرمهای جایگزین چه پلتفرمهایی هستند؟ چه اتفاقی برای درصدی از کاربران اکانت بیزینسی داشته و به هر نحوی از کاربری خود کسب درآمد میکنند، خواهد افتاد؟ اینها سوالات بی جوابی است که نیازمند روشن سازی از سوی مسئولان است که فعلا سکوت را پیشه کردند.
وی با تاکید بر اهمیت کسبوکارهای کوچک و متوسط (SME) در اقتصاد تمامی کشورها، عنوان کرد: بدون شک کسب و کارهای کوچک در اقتصاد ایران و توانمندزایی افراد نقش به سزایی ایفا میکند. پس از فیلترشدن تلگرام، بسیاری از کسبوکارهای کوچک، متوسط و خانگی مبتنی فروشهای تلگرامی (همچون کانالهای تلگرامی) به شبکههای اجتماعی جایگزین روی آوردند که با شیوع کرونا کاربرد این شبکهها گستردهتر نیز شد، رونق اینستاگرام در ایران حداقل سه سال به طول انجامید و اکنون نمیتوان انتظار داشت که مجددا این زمان پشت سر گذاشته شود، داراییهای دیجیتال مردم اکنون محتوایی است که میلیاردها ساعت زمان مردم صرف آن شده و در این پلتفرمها قرار گرفته است. با حذف این شبکههای اجتماعی تا دوباره برای ابزارهای جدید محتوا تولید شود زمان زیادی از دست خواهد رفت و با توجه به قوانینی که در بندهای طرح صیانت به منظور معرفی نماینده ایرانی از طرف پیامرسانها و شبکههای اجتماعی در ایران اعلام شده است، به نظر فعالیت برخی از این شبکهها مانند اینستاگرام در ایران محدود میگردد که به موجب آن کلیه هزینه و زمان صرفشده پیجهای اینستاگرام جهت ایجاد فضا برای مشتریان از بین خواهد رفت و زمان و هزینه بالاتری را جهت شبکهسازی در شبکههای اجتماعی داخلی مطللبد.
«زحمتکش» در پایان سخنان خود اضافه کرد: فعالیت و فروش در شبکههای اجتماعی اینستاگرام با استفاده از هزینههای کم (فارغ از هزینه زیاد برای ویترینهای مجلل و…) و با تخصص متوسط در زمینه فروش و بازاریابی انجام میشد، با این حال اجرای طرح صیانت باید در راستای عدم از دست رفتن درآمد این بخش از جامعه باید چارهای بیندیشد و پلتفرمهایی با کارآمد پلتفرمهای سابق ارائه دهد که بدون شک کنترل ترافیک اینترنت، خطمشیهای آن و زمان مورد نیاز برای تهیه این بسترها شوک مجددی بر کسبوکارهای خرد وارد خواهد شد.
