«اعتیاد به الکل» معضلی که زیر «سایه انکار» جان می گیرد

گفتگوی بشارت یزد با اعضای «انجمن الکلی های گمنام» در استان پیرامون علل «الکی شدن» و راهکارهای رهایی:

• روند صعودی مصرف الکل در سالهای اخیر در کنار کاهش بازه سنی مصرف کنندگان و عدم ارائه آمار شفاف از این آسیب اجتماعی، برنامه ریزی در این امر و روند آگاهی بخشی به جامعه را دچار مشکل کرده است. در حالی که پذیرش مسئله، می تواند منجر به تدوین راهکارهای موثر و پایدار برای کاهش یا پیشگیری از الکلیسم باشد؛ حذف داده های اطلاعاتی و انکار موضوع، در سالهای آینده، فاجعه به بار خواهد آورد
• حسین-ط از بنیان گذاران انجمن الکلی های گمنام در یزد: هرکسی به انجمن بیاید اولین کاری که می کنیم، بدون قضاوت و بی موعظه، او را در آغوش می گیریم. داستان زندگی خودمان را برایش می گوییم و با زبان خودش با او حرف می زنیم. درباره 12 قدم بهبودی صحبت می کنیم و تجربه ها و احساسات خود را با هم به اشتراک می گذاریم
• آخرین نفری بودم که فهمیدم یک معتاد به الکلم، اضافه می کند: خانواده و مردم می دانستند، اما خودم نمی پذیرفتم. بعد از اعتیاد به الکل، همیشه به دنبال تنهایی و جای تاریک می رفتم تا نور توی چشمم نیفتد و شب ها توی تاریکی مطلق، توی جوی آب می خوابیدم با اینکه زن و بچه ام بودند، اما دوست نداشتم به خانه بروم

مریم دره شیری/ هیچ آمار قطعی درباره تعداد افرادی که در یزد مشروبات الکلی مصرف می کنند، در دست نیست و گزارش ها تنها مستند به مراجعات الکلی ها به مراکز درمانی است. در حالی که بسیاری به دلیل ترس از عواقب قضایی نوشیدن الکل، حتی به این مراکز هم مراجعه نمی کنند و محدودیت های قانونی و تابوهای فرهنگی، باعث شده بسیاری از مصرف کنندگان در خلوت و پنهانی،  الکل مصرف کنند.

روند صعودی مصرف الکل در سالهای اخیر در کنار کاهش بازه سنی مصرف کنندگان و عدم ارائه آمار شفاف از این آسیب اجتماعی، برنامه ریزی در این امر و روند آگاهی بخشی به جامعه را دچار مشکل کرده است. در حالی که پذیرش مسئله، می تواند منجر به تدوین راهکارهای موثر و پایدار برای کاهش یا پیشگیری از الکلیسم باشد؛ حذف داده های اطلاعاتی و انکار موضوع، در سالهای آینده، فاجعه به بار خواهد آورد.

اعتیاد به الکل در جامعه، درمان مشخصی ندارد و گفتگو با بهبودیافتگان الکل، نشان می دهد هر الکلی با روشی متفاوت از دیگری ترک می کند. اما در سال های گذشته، انجمن الکلی های گمنام در کشور و بالتبع در یزد، برای کمک به الکلی ها در پایداری و دوام ترک تشکیل شده است که با برگزاری جلسات AA  تلاش می کند در مسیر هوشیاری آن ها قدم بردارد و تا به حال نتایج رضایت بخشی از فعالیت این انجمن از سوی بهبود یافتگان الکل، گزارش شده است.

انجمن الکلی های گمنام در یزد، در 20 تیرماه 1384 در کتابخانه شرکت یزدباف، فعالیت خود را آغاز کرده است و هم اکنون به عنوان ناحیه 6 الکلی های گمنام ایران، فعالیت می کند. 

تاکنون 20 گروه الکلی گمنام در یزد تشکیل شده است

حسین-ط که از اولین های انجمن الکلی های گمنام در یزد است، درخصوص نحوه شروع فعالیت انجمن در گفتگو با بشارت یزد می گوید: در ابتدای کار، تعداد کمی از الکلی های بهبودیافته و کسانی که مصرف افراطی داشتند، کنارهم جمع می شدند و تجربه و احساسشان را به اشتراک می گذاشتند. آن زمان به دلیل محدودیت فضای اطلاع رسانی، الکلی های بهبود یافته در استان های دیگر که این فعالیت را زودتر از یزد شروع کرده بودند، به اینجا می آمدند و تجربیاتشان را در اختیار انجمن می گذاشتند یا ما به شهرهای دیگر می رفتیم. تا اینکه اعضاء کم کم زیاد و انجمن مجبور به ناحیه بندی شد. 

وی با اشاره به اینکه عضویت در انجمن الکلی های گمنام، داوطلبانه و تنها لازمه عضویت در آن، تمایل به ترک الکل است، عنوان می کند: در حال حاضر 20 گروه الکلی گمنام در یزد تشکیل شده است که هر هفته 160 ساعت جلسه در تمام نقاط استان، برگزار می کنند و در هرجلسه 10 تا 100 نفر عضو، از هر قشر و تحصیلاتی حضور دارند.

حسین در خصوص چگونگی برگزاری این جلسات می گوید: هرکسی به انجمن بیاید اولین کاری که می کنیم، بدون قضاوت و بی موعظه، او را در آغوش می گیریم. داستان زندگی خودمان را برایش می گوییم و با زبان خودش با او حرف می زنیم. درباره 12 قدم بهبودی صحبت می کنیم و تجربه ها و احساسات خود را با هم به اشتراک می گذاریم. در انجمن، به صحبت های همدیگر گوش می کنیم، با هم همراهی و همدلی داریم و رفیق هستیم. گاهی در این مسیر از ما سوءاستفاده هم می شود، اما جنس بیماری الکلیسم را می شناسیم و آن را بخشی از کار می دانیم.

وی ادامه می دهد: انجمن نه به جایی وابسته است نه بودجه ای برایش تعیین شده و هزینه مکان، پذیرایی، اطلاع رسانی و…. از طریق سبد خودگردان در هر گروهی تامین می شود. مشخصات هویتی افراد برایمان مهم نیست. در مسائل پزشکی و سم زدایی، دخالتی نداریم و کار انجمن بعد از سم زدایی و ترک شروع می شود.

حسین با تایید کاهش بازه سنی مصرف کنندگان در سال های اخیر، اظهار می کند: در دهه های گذشته، بازه سنی اعضا در جلسات AA،  30 سال و بالاتر بود و ما جوان های گروه بودیم اما در چند سال اخیر ما اعضایی داریم که وقتی برای ترک می آیند، 16 یا 17 ساله هستند.

 وی که خودش نیز سابقه مصرف الکل دارد، با بیان اینکه به دنبال تجربه متفاوتی در زندگی بودم، بیان می کند: از 10 سالگی به صورت جسته گریخته، الکل و مخدر گل مصرف می کردم و بعدها که بزرگتر شدم، مخدرهای دیگری هم در کنار الکل مصرف می کردم و کم کم مصرف تفننی، جایش را به اعتیاد و اجبار در مصرف داد.

دلیل اعتیاد فرار از مسئولیت و عدم پذیرش مشکلات است

حسین دلیل اعتیاد را فرار از مسئولیت و عدم پذیرش مشکلات و موضوعات حل نشده، می داند: الکل، برای یک معتاد به عنوان مسکن عمل می کند و مشکل به طور موقت حل می شود. در دوران لوکس مصرف هم لذت دارد اما بعد از مدتی، لذتش را از دست می دهد و بعد از آن، راهی جز مصرف نیست.

وی در پاسخ به پرسشی در خصوص چگونگی درمان و ترک الکل، عنوان می کند: من از همان سال های ابتدایی مصرف، درمان را شروع کردم. یک روز با قسم و آیه می گفتم لب به الکل نمی زنم. یک روز با داروهای طب سنتی که مادرم می گفت، به دنبال درمان بودم. حتی طب سوزنی را هم امتحان کردم. دوبار به بیمارستان رفتم تا خونم را عوض کنم که مبلغ 850 هزار تومان را بیست و دوسال پیش از من گرفتند که هزینه دو سال مواد مصرفی ام بود. هزینه می کردم چون دنبال راهی می گشتم تا پاک شوم اما هیچ کدام فایده ای نداشت. پزشک و روانپزشک نمی توانند مشکلی از الکلی ها حل کنند چون دردی که ما کشیده ایم، را نکشیده اند. شاید در بحث علمی از ما جلوتر باشند و اجزای تشکیل دهنده این بیماری را بشناسند، اما باز هم درک درستی از این موضوع ندارند.

اعتیاد بیشتر از اینکه فیزیکی باشد، ذهنی است

حسین معتقد است اعتیاد بیشتر از اینکه فیزیکی باشد، ذهنی است: یک بار دوستانم آمده بودند تا مرا در خانه ترک بدهند. شب سوم بود. سردرد، بدن درد و لرز، من را عاجز کرده بود. هرچه التماس می کردم که به من دارویی بدهند، قبول نمی کردند. به یکی از آن ها گفتم فقط به من یک قرص بده تا بخوابم، سه شبانه روز نخوابیده ام. او رفت و با یک قرص برگشت و آن را در دهانم گذاشت وگفت میخواهم قسمم راست باشد که چیزی دستت نداده ام. من تا صبح خوابیدم. بعد که از او تشکر کردم، گفت من فقط نصف لپه به تو دادم! اما همان برای من نئشه گی داشت.

وی با عنوان اینکه خودم آخرین نفری بودم که فهمیدم یک معتاد به الکلم، اضافه می کند: خانواده و مردم می دانستند، اما خودم نمی پذیرفتم. بعد از اعتیاد به الکل، همیشه به دنبال تنهایی و جای تاریک می رفتم تا نور توی چشمم نیفتد و شب ها توی تاریکی مطلق، توی جوی آب می خوابیدم با اینکه زن و بچه ام بودند، اما دوست نداشتم به خانه بروم. 

حسین در خصوص عوارض جسمی الکل بر بدنش می گوید: بدنم به خاطر مصرف افراطی الکل، دچار آلرژی شد و این حساسیت هرگز از بین نمی رود. من آخرین باری که به مرکز ترک اعتیاد رفتم، 80 درصد ریه ام از بین رفته و بدنم به شدت عفونی بود. وزنم را از دست داده بودم و جسمم از لاغری شدید فقط به درد کارآموزان پزشکی می خورد. مرا بر روی تخت گذاشته بودند و هیچکس امیدی به زنده بودنم نداشت. اینجا برای من آخر خط بود. همه چیز را به خدا واگذار کردم چون چاره ای جز تسلیم شدن یا مرگ نداشتم.

وی با اشاره به اینکه آن موقع مثل الان شبکه های مجازی و اطلاع رسانی نبود که با یک جستجوی ساده با بقیه الکلی ها و گروه ها آشنا بشوی، عنوان می کند: برای نجات خودم دست به هرچیزی زده بودم. هرجایی که باید توهین و تحقیر می شنیدم، رفته بودم اما نتیجه نداده بود. دوستی داشتم که آن زمان در تهران در جلسات AA، شرکت می کرد. من را یک جلسه با خودش برد. یادم نمی رود حتی پول سیگار نداشتم و از سبد خودگردان گروه، پول برداشتم و هیچ کس نگفت چرا. با خودم گفت همه درمانی را امتحان کردم، این راه را هم بروم و خدا را شکر توانستم 15 سال پاک بمانم.

حسین در پایان اظهار می کند: هیچ درمانی برای ترک الکل وجود ندارد. بیماری الکلیسم مثل بیماری دیابت است. شما هیچ وقت خوب نمی شوید و فقط با پرهیز می توانید آن را کنترل کنید.

الکل، دروازه ورد به انواع اعتیادهاست

حسین –ف، یکی دیگر از الکلی های یزد است که 23 سال مصرف داشته و الان به گفته خودش، هوشیاری اش 15 سال و 9 ماه و 14 روز است. او مصرف الکل را از 15 سالگی شروع کرده است و دلیلش را اینطور توضیح می دهد: خلآ روحانی و درونی داشتم. همیشه دوست داشتم خودم را نشان بدم و در راس باشم. اوایل با مصرف الکل، بهتر درس می خواندم، بهتر ورزش می کردم و بیشتر دیده می شدم. بعدها الکل برایم کافی نبود و مواد مخدری مثل هروئین و گل هم می کشیدم. روزی 12 گرم تریاک و شیره به صورت خوراکی مصرف می کردم و سال های آخر، در کنار الکل زیاد، مصرف قرص هم داشتم. تا اینکه این مصرف به قدری زیاد شد که خانه نشینم کرد. روزهای اول پنهانی مصرف می کردم. ولی بعدها دیگر نمی شد پنهانش کرد. وقتی برای بار آخر، قطع مصرف کردم، وزنم 46 کیلو و ریه ام کاملا دچار مشکل بود حتی الان هم نمی توانم ورزش کنم و تنفسم مشکل دارد.

حسین – ف ادامه می دهد: ازدواج را یکی از راه های فرار از الکل می دیدم. می گفتم من داماد شوم، خوب می شوم اما نمی توانستم خانواده را راضی کنم که برایم به خواستگاری بروند. دخترعمویی داشتم که از ترس اینکه ازدواج کند، خودم دوبار تنها به خواستگاریش رفتم. بالاخره ازدواج کردیم اما باز هم مصرفم قطع نشد و کار به جایی رسید که قطع مصرف و کمپ رفتن های متعدد، باعث شد همسرم مرا ترک کند. خانواده ام ابتدا به من کمک می کردند اما آن ها هم خسته شدند. مرا رها کردند و برای من، همین طرد شدن از طرف خانواده و همسرم انگیزه ای شد که بخواهم درمان شوم. 

از همه جا ناامید شدم تا به جلسات الکلی ها آمدم

وی اضافه می کند: سال 81 بیمارستان تفت خوابیدم و 480 هزار تومان که آن زمان پول یک ماشین صفر بود، از من گرفتند تا خونم را عوض کنند. فایده ای نداشت. مدتی به مرکز تی سی می رفتم و هر روز به من متادون وصل می کردند، به مدت 6 ماه تحت درمان دارویی بودم اما جوابی نگرفتم. به حالت دعوا، پیش روانپزشک مرکز رفتم که چرا خوب نمی شوم و او به من گفت تا حالا جلسه الکلی ها رفتی؟ حرفش روی من تاثیر داشت و جلسات را شروع کردم. 

حسین –ف می افزاید: 21 سال است که با انجمن آشنا هستم اما پاکی من برای 15 سال است. 6 سال اول، چند جلسه می رفتم و تا پولی دستم می آمد، می توانستم کار کنم یا رابطه هایم خوب شده بود، جلسه را رها می کردم و دوباره به الکل برمی گشتم. تا جایی که قبول کردم بیماری الکلیسم دارم. الان حداقل هفته ای 4 جلسه می روم و تا زمانی که جلسه رفتن را ادامه می دهم و کمک می کنم تا الکلی های دیگر هم ترک کنند، هوشیاریم ادامه دارد.

مصرف کنندگان الکل، پیش از ورود به جلسات انجمن الکلی های گمنام، یک راه نرفته دیگر هم دارند و آن قطع مصرف الکل است. یکی از وجه تمایز اعتیاد به الکل با دیگر مخدرها این است که الکلی ها نمی توانند در مراکز و کمپ های ترک اعتیاد، قطع مصرف کنند.

مصرف الکل، تخریب فکری و تشنج های جسمانی به همراه دارد

مسئول کمپ تولد سبز؛ یکی از مراکز اقامتی کوتاه مدت معتادان در یزد، در خصوص دلیل این موضوع به بشارت یزد می گوید: مصرف الکل، تخریب فکری و تشنج های جسمانی به همراه دارد. برای همین الکلی ها، باید ابتدا با دارو درمان شوند و چون مراکز ترک اعتیاد، فاقد هرگونه خدمات دارویی هستند، نمی توانند الکلی ها و کسانی که روان گردان و آرامش بخش مصرف می کنند را پذیرش کنند و آن ها را به بیمارستان هایی مثل گودرز، بهمن، اعصاب و روان تفت و… ارجاع می دهند.

الکل یکی از قوی ترین و سنگین ترین مواد مخدرهاست

امیر- ک ادامه می دهد: جامعه، الکل را ماده مخدر نمی داند در حالی که یکی از قوی ترین و سنگین ترین مواد مخدر است. ترک الکل هم با مخدرهای دیگر تفاوت دارد. روز دوم سم زدایی، فرد الکلی دچار اسپاسم های عضلانی وحشتناک می شود که گاهی منجر به ایست مغزی و قلبی می شود. برای همین الکلی باید در یک مرکز تحت مراقبت ویژه و دارویی قطع مصرف کند. او یک فضای مالیخولیایی را تجربه می کند که با معتاد مواد مخدر، از نظر روانی خیلی متفاوت است.

وی، سخت ترین بخش فعالیت کمپ ها را نگه داری معتادان در روزهای ابتدایی ترک می داند و بیان می کند: فرد در این جا قطع وابستگی به مواد را انجام می دهد که از قوی ترین وابستگی هاست و جسم و روان را درگیر کرده است و ما باید او را  تا 21 روز، فقط با کلام، غذا و شرایط سرویس دهی نگه داریم. اینجا نه دارو داریم، نه مسکن و نه میتوانیم تنبیه فیزیکی یا تهدید داشته باشیم. ما می گوییم درد اعتیاد، درد بی خدایی است و درمانگر اصلی خداست و با تجربه، آموزش و توسط خدا، این شخص را نگه می داریم. الکلی ها با معتادان مواد مخدر، در این زمینه هم متفاوتند. در مواد مخدر تو می توانی با خدا رفیق باشی، اما در الکل، با خدا رفیق نیستی و حتی گاهی به مرحله ای می رسی که منکر وجود خدا می شوی.

امیر، دلیل اعتیاد به الکل را پناه بردن به یک مسکن درد برای سرکوب جسم، فکر و روان اظهار می کند: تا به حال بیماری الکلیسم در هیچکدام از حوزه های روانشناسی، پزشکی و روانپزشکی موفقیتی در قطع مصرف نداشته است زیرا درد اعتیاد را یک دردکشیده می فهمد و یک پزشک از وسوسه، انکار و فرایند لغزش نمی داند. در حال حاضر تنها جلسات AA در این حوزه موفق عمل کرده است آن هم به دلیل کمک کردن یک الکلی به الکلی دیگر و عشق بلاعوضی است که او به یک الکلی در حال عذاب می دهد.

وی، با اشاره به اینکه تقریبا بیشترکسانی که به کمپ می آیند، مصرف الکل داشته اند، عنوان می کند: سومین کشوری که در دنیا رشد قابل توجهی در آمار AA وNA  دنیا دارد، ایران است که توانسته 33 درصد از آمار AA وNA دنیا را به خودش اختصاص دهد. اما تفاوتی که این جلسات با کمپ ها دارند این است که آن ها می گویند هرطور دوست داری قطع مصرف کن، ممکن است در جلسات شرکت کنی و اعتیاد داشته باشی، اما این جرقه در ذهن معتاد برای ترک زده می شود و جای دیگری ترک مصرف می کند که در هر صورت نتیجه بخش است. اما پروسه درمان کمپ، یک بازتوانی کوتاه مدت تخصصی و شامل پزشک، روانشناس، مددیار، مددیارخانواده و عضو بهبود یافته است که 7 روز ابتدایی برای سم زدایی و 14 روز برای گذراندن درمان روحی- روانی معتاد توسط روانشناس و مددیار است. و این پروسه می تواند بین 21 تا 90 روز طول بکشد.

شیوع اعتیاد به الکل در جوانان

امیر با اشاره به اینکه در این مراکز، افراد زیر 18 سال نیز پذیرش نمی شوند و به بیمارستان ارجاع می شوند، بیان می کند: در حال حاضر بازه سنی مصرف کنندگان از 13 تا 25 سال هستند.شروع مصرف بر اساس مشاهدات و تقاضای ورود به کمپ 13 سالگی است و متاسفانه جوان های 22-23 ساله زیادی داریم که در این سن، از مصرف مواد خسته شده اند که این یک فاجعه است.

وی میزان دوام ترک در بین معتادان این کمپ را بین 25 تا 30 درصد بیان می کند و می گوید: تداوم این ترک، بستگی به خود شخص دارد و همه آنها پاک نمی مانند. بعد از اینکه معتاد از این کمپ جدا شد، مددیار خانواده هر 3 ماه یک بار با تماس تلفنی، تداوم قطع مصرف را پیگیری می کند. 

امیر، در پایان با بیان اینکه بازار مصرف قرص، در بین جوان ها بسیار داغ است، اظهار می کند: به دلیل گرانی مواد مخدر، آنها به مصرف قرص متادون، B2 و آرام بخش روی آورده اند که از لحاظ تخریب مغزی و جسمی، به شدت مخرب تر از مواد مخدر سنتی، مثل شیره یا تریاک است.  مصرف گل، کمیکال و شیشه نیز در بین خانم ها رایج شده است و آن ها زمانی برای ترک مصرف می آیند که امنیت خانوادگی، اجتماعی و مالی خود را از دست بدهند و دچار سوء استفاده های روانی و جسمی قرار بگیرند.