روایت تغییر اقتصاد دارالعباده و زندگی در شهری با بالاترین تورم:
- “ارزانی”هیچ‌گاه یک شاخص رسمی اقتصادی نبوده، اما در حافظه اجتماعی مردم یزد جایگاهی ویژه داشته است. بسیاری از خانواده‌ها، کارگران و بازنشستگان، این استان را به دلیل هزینه‌های پایین‌تر نسبت به شهرهای بزرگ برای زندگی انتخاب می‌کردند. یزد علاوه بر مهاجرپذیری صنعتی، به دلیل برخورداری از مراکز درمانی و خدمات تخصصی، مقصد بسیاری از بیماران استان‌های همجوار نیز بوده است اما همین مزیت‌ها به تدریج فشارهای تازه‌ای ایجاد کرده‌اند؛ افزایش جمعیت، رشد تقاضا و گسترش مصرف، در شرایطی که زیرساخت‌ها و نظام توزیع متناسب با این تغییرات توسعه نیافته‌اند. اکنون داده‌های تورمی، تصویر تازه‌ای از اقتصاد یزد ارائه می‌کنند؛ تصویری که دیگر نمی‌توان در آن به سادگی از “استان ارزان” سخن گفت
- برخی مدیران استانی معتقدند بخشی از افزایش قیمت‌ها ناشی از فشار تقاضاست. یزد در سال‌های گذشته به دلیل صنعت، امنیت، فرصت‌های شغلی و خدمات درمانی، مهاجرپذیر شده است. ورود نیروی کار، افزایش جمعیت و مراجعه بیماران غیربومی، فشار بیشتری بر بازار مسکن، خدمات و کالاهای مصرفی وارد کرده است. از این منظر، یزد با یک تناقض روبه‌روست استانی که به دلیل ظرفیت‌هایش جذاب‌تر شده، اکنون بخشی از هزینه این موفقیت را پرداخت می‌کند. با این حال، این موضوع نمی‌تواند ضعف نظارت و مشکلات نظام توزیع را توجیه کند
بشارت یزد، سیدرضا هاشمی زاده/ سال‌ها “یزد”در ذهن بسیاری از ایرانیان با یک ویژگی اقتصادی شناخته می‌شد؛ شهری آرام با هزینه زندگی پایین‌تر از کلان‌شهرها، مقصدی برای کار، زندگی و حتی درمان. قناعت تاریخی مردم، ثبات نسبی بازار و هزینه‌های قابل کنترل، تصویری از “یزد ارزان” ساخته بود؛ تصویری که امروز آمارهای رسمی و واقعیت بازار، آن را به چالش کشیده‌اند. اکنون افزایش قیمت در بخش‌هایی مانند نان و غلات، درمان، پوشاک و برخی کالاهای مصرفی، یزد را در موقعیتی متفاوت قرار داده است. پرسش اصلی این است: چه اتفاقی برای اقتصادی افتاده که روزگاری یکی از مزیت‌های آن، هزینه پایین زندگی بود؟
پایان یک تصور قدیمی
“ارزانی”هیچ‌گاه یک شاخص رسمی اقتصادی نبوده، اما در حافظه اجتماعی مردم یزد جایگاهی ویژه داشته است. بسیاری از خانواده‌ها، کارگران و بازنشستگان، این استان را به دلیل هزینه‌های پایین‌تر نسبت به شهرهای بزرگ برای زندگی انتخاب می‌کردند. یزد علاوه بر مهاجرپذیری صنعتی، به دلیل برخورداری از مراکز درمانی و خدمات تخصصی، مقصد بسیاری از بیماران استان‌های همجوار نیز بوده است. اما همین مزیت‌ها به تدریج فشارهای تازه‌ای ایجاد کرده‌اند؛ افزایش جمعیت، رشد تقاضا و گسترش مصرف، در شرایطی که زیرساخت‌ها و نظام توزیع متناسب با این تغییرات توسعه نیافته‌اند. اکنون داده‌های تورمی، تصویر تازه‌ای از اقتصاد یزد ارائه می‌کنند؛ تصویری که دیگر نمی‌توان در آن به سادگی از “استان ارزان” سخن گفت.
آمارهای نگران‌کننده؛ یزد بالاتر از میانگین کشور
بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران و تحلیل‌های کارشناسان اقتصادی، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای یزدی در دوره‌هایی به سطوح کم‌سابقه‌ای رسیده و فاصله تورم استان با میانگین کشور قابل توجه بوده است. در برخی گزارش‌های آماری، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای یزد حدود ۹۳ درصد و تورم سالانه استان حدود ۷۴ درصد اعلام شده است؛ ارقامی که نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت‌ها در این استان فراتر از روند عمومی کشور بوده است اما مسئله فقط تورم عمومی نیست؛ مهم‌تر از آن، افزایش قیمت در کالاها و خدماتی است که مستقیماً با زندگی روزمره مردم ارتباط دارد:
• خوراکی‌ها: تورم سالانه گروه خوراکی‌ها در یزد از مرز ۱۱۰ درصد عبور کرده و فشار اصلی را بر سبد مصرف خانوار وارد کرده است.
• نان و غلات: تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه حدود ۱۵۷ درصد گزارش شده؛ رقمی که اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا نان کالایی ضروری است و حذف آن از سبد خانوار امکان‌پذیر نیست.
• بهداشت و درمان: افزایش هزینه‌های این بخش به حدود ۹۸ درصد رسیده و نگرانی‌های جدی برای خانوارها ایجاد کرده است.
• پوشاک و کفش: این گروه نیز در برخی دوره‌ها رشد قیمت قابل توجهی داشته و یزد را در میان استان‌های دارای تورم بالای این بخش قرار داده است.
این اعداد نشان می‌دهند گرانی در یزد دیگر محدود به کالاهای غیرضروری نیست؛ بلکه به نیازهای اصلی زندگی مردم رسیده است.
نان؛ زنگ خطر سفره خانوار
در میان شاخص‌های اقتصادی، شاید افزایش شدید قیمت نان و غلات یکی از مهم‌ترین نشانه‌های فشار معیشتی باشد. نان برخلاف بسیاری از کالاها، انتخابی نیست که خانواده‌ها بتوانند به راحتی مصرف آن را کاهش دهند. افزایش قیمت این کالا، بیشترین فشار را بر دهک‌های پایین و متوسط جامعه وارد می‌کند. از سوی دیگر، سهم نان و غلات در سبد هزینه خانوارهای یزدی، به دلیل الگوی مصرف، اهمیت بیشتری دارد. بنابراین هر افزایش قیمت در این بخش، اثر مستقیم‌تری بر زندگی مردم و احساس عمومی نسبت به گرانی دارد.
درمان؛ هزینه‌ای که قابل حذف نیست
یزد سال‌ها یکی از قطب‌های درمانی منطقه بوده است. حضور پزشکان متخصص و مراکز درمانی مجهز، بیماران بسیاری را از استان‌های اطراف به این شهر کشانده است اما افزایش هزینه تجهیزات پزشکی، خدمات درمانی و رشد تقاضا، اکنون فشار مضاعفی بر خانواده‌های یزدی وارد کرده است. گروه‌هایی مانند “نان و غلات” و “بهداشت و درمان” نقش مهمی در افزایش فاصله تورمی یزد با میانگین کشور داشته‌اند؛ زیرا این هزینه‌ها قابل تعویق نیستند و مستقیماً زندگی مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
بازارهایی که از شفافیت فاصله گرفته‌اند
یکی از پرسش‌های مهم این است که چرا استانی با ظرفیت‌های تولیدی و صنعتی، در برخی کالاها با قیمت‌های بالا مواجه است؟ بخشی از پاسخ را باید در ساختار توزیع جست‌وجو کرد. ضعف شفافیت، تعدد واسطه‌ها و تمرکز برخی حلقه‌های توزیع، فاصله میان قیمت تولید و قیمت مصرف‌کننده را افزایش داده است. در بازارهایی مانند مرغ، تخم‌مرغ، میوه و برخی کالاهای اساسی، اگر زنجیره توزیع در اختیار گروه‌های محدود قرار گیرد، نتیجه آن افزایش هزینه برای مصرف‌کننده خواهد بود.
یزد؛ قربانی موفقیت خود؟
برخی مدیران استانی معتقدند بخشی از افزایش قیمت‌ها ناشی از فشار تقاضاست. یزد در سال‌های گذشته به دلیل صنعت، امنیت، فرصت‌های شغلی و خدمات درمانی، مهاجرپذیر شده است. ورود نیروی کار، افزایش جمعیت و مراجعه بیماران غیربومی، فشار بیشتری بر بازار مسکن، خدمات و کالاهای مصرفی وارد کرده است. از این منظر، یزد با یک تناقض روبه‌روست استانی که به دلیل ظرفیت‌هایش جذاب‌تر شده، اکنون بخشی از هزینه این موفقیت را پرداخت می‌کند. با این حال، این موضوع نمی‌تواند ضعف نظارت و مشکلات نظام توزیع را توجیه کند.
تنظیم بازار؛ از تصمیم‌های دیرهنگام تا فشار بر مردم
تنظیم بازار زمانی موفق است که پیش از تبدیل شدن افزایش قیمت‌ها به بحران، وارد عمل شود.وقتی نظارت‌ها پس از جهش قیمت‌ها انجام شود، فاصله میان سیاست‌گذاری و واقعیت بازار بیشتر خواهد شد. مردم نتیجه عملکرد دستگاه‌های مسئول را نه در جلسات و مصوبات، بلکه روی برچسب قیمت فروشگاه‌ها مشاهده می‌کنند.
راه خروج؛ شفافیت و رقابت
برای کنترل روند موجود، کارشناسان بر چند اقدام تأکید دارند:
1-افزایش شفافیت در زنجیره توزیع و الزام به ثبت معاملات قابل رهگیری.
2- مقابله با انحصار و ایجاد رقابت واقعی در بازار کالاهای ضروری.
3-توسعه عرضه مستقیم کالا از تولیدکننده به مصرف‌کننده.
4- نظارت دقیق‌تر بر قیمت نان و هزینه‌های درمانی.
یزد در نقطه تغییر
داستان تورم در یزد فقط داستان چند درصد افزایش قیمت نیست؛ داستان تغییر تصویری تاریخی از یک شهر است. “یزد ارزان” سال‌ها بخشی از هویت اقتصادی این استان بود، اما امروز افزایش هزینه‌های زندگی این تصویر را تغییر داده است. پیام آمارهای جدید روشن است دیگر نمی‌توان با تکیه بر خاطره گذشته، واقعیت‌های اقتصادی امروز را نادیده گرفت. یزد همچنان شهری با ظرفیت‌های بزرگ فرهنگی، صنعتی و انسانی است؛ اما حفظ این مزیت‌ها نیازمند سیاست‌هایی است که اجازه ندهد گرانی، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تاریخی آن یعنی امکان زندگی با هزینه قابل قبول را از میان ببرد.
