حمید دهقان
متاسفانه امروز در کشور ایران، روند صعودي رشد شهرها، توأم با استفاده بيش از حد از وسايل حمل و نقل شخصي در شهرها باعث بروز مشکلاتي از جمله معضل ترافيك، اتلاف زياد وقت شهروندان، مصرف بيش از حد انرژي، افزايش تصادفات، آلودگي هاي زيست محيطي، کاهش نشاط اجتماعي و … شده است.
اگر از یک هلندی بپرسی که چطور میتوان این مشکل ترافیک و آلودگی های زیست محیطی ناشی از آن را حل نمود، بی شک اولین پیشنهادی که مطرح خواهد کرد گسترش دوچرخه سواری و فرهنگ آن است. در این کشور تعداد دوچرخهها از جمعیت آن بیشتر است و حتی یک روز مشخص (دومین شنبه ماه مه) در تقویم ملی هلند به نام «روز دوچرخه سواری» نام گذاری شده است. همچنین وجود بیش از یک میلیارد دوچرخه در دنیا، که دو برابر تعداد اتومبیل های موجود در سراسر دنیاست؛ حکایت از محبوبیت و کارایی بالای این وسیله نقلیه ارزان قیمت در بین مردم جهان دارد. دوچرخه سواری در واقع یک فعاليت اجتماعی است كه با محيط اطراف زندگی و مهمتر از آن با طبيعت، در ارتباطی ناگسستنی است. مزایای استفاده از دوچرخه سواری به عنوان یک سیستم حمل و نقل، موضوعی است که هم اکنون همه مدیران و سیاست گذاران شهری را به چالش کشانده است.
اما متاسفانه امروز در شهر یزد که به شهر دوچرخه ها معروف است کمتر از 2 درصد از شهروندان از دوچرخه در سفرهای روزانه خود استفاده می کنند و ما باید به دلایل زیر از همین امروز دوچرخه سواری را آغاز کنیم و در راستای ترویج آن گام برداریم.
- شهر یزد از دیرباز به شهر دوچرخه ها معروف بوده و این موضوع ریشه در فرهنگ ما دارد.
- شهر یزد شهری مسطح است و بدون سربالایی و سرپایینی های زیاد، لذا برای دوچرخه سواری مناسب است.
- بیش از 50 درصد از سفرهای شهروندان یزدی مسافتی زیر 3 کیلومتر دارد و سفرهای کوتاه است.
- روحیه شهروندان را بهتر میکند.
- کاهش مصرف سوخت را بدنبال دارد و یک دوچرخه سوار به محیط زیست و اقتصاد کشور کمک می کند.
- کاهش وزن را به دنبال دارد و ورزشی است که فشار کمی به مفاصل وارد میکند.
- دوچرخهسواری، ریزهکاری یا حساسیت خاصی ندارد و برای تمام سنین مناسب و قابل استفاده است.
- قلب را قوی نگه میدارد و طول عمر را بیشتر میکند
- دوچرخه سواری سیستم ایمنی بدن را تقویت میکند و استرس را کاهش میدهد.
- تسهیل روابط اجتماعی، دوچرخه میتواند از بسیاری از تشریفات دست و پاگیر و رتبه بندیهای خود ساخته اجتماعی بکاهد. وقتی شما میبینید که استاد راهنمای پایان نامهات، پزشک خانوادگی ات، مسئولین شهرت و… در کنار تو سوار بر دوچرخه رکاب میزنند، شاید بتوان گفت که زمینه بسیاری از تفاخرها و خود بزرگ بینیها هم سست میشود.
اما وقتی تجربه ی بسیاری از کشورهای موفق از جمله هلندیها در گسترش دوچرخه سواری را بررسی میکنیم، به این نتیجه میرسیم که این امر تا حد زیادی مرهون ایجاد بسترهای مناسب و ایجاد باندهای یکپارچه دوچرخه رو در تمام شهرهای هلند و در تمام خیابانهای اصلی و فرعی این شهرهاست. به بیان دیگر، خیابانها به گونهای طراحی شدهاند که دوچرخه به عنوان یک وسیله نقلیه عمده شناخته شده است (نه وسیله ای صرفاً تفریحی) و مسیرهای ویژه دوچرخه سواری در آمستردام به مراتب بیشتر از مسیرهای خودروهاست و به همین دلیل آمد و شد خودرویی چندانی در این شهر مشاهده نمی شود. این موضوعی است که ما هم در یزد به آن نیاز داریم.
دوچرخه راه حلی برای معضل ترافیک
مدیریت شهری در یزد نیز تصمیم گرفت تا احداث یک مسیر دوچرخه ایمن و استاندارد با نگاه جدید را در شهر یزد احداث کند. و البته که این شروع مسیر است و شهرداری یزد در نظر دارد تا در سال آینده نسبت به تکمیل شبکه مسیرهای ویژه دوچرخه سواری در تمام سطح شهر یزد اقدام نماید. لذا بلوار جمهوری اسلامی شهر یزد بطول تقریبی 4200 متر به عنوان یکی از طولانی ترین و عریض ترین معابر شهر یزد مدنظر قرارگرفت که مسیر دوچرخه سواری آن در طرح جامع حمل و نقل شهر یزد که در تاریخ 11/11/96 در شورای ترافیک استان مصوب و پس از آن نیز در دفتر حمل و نقل و شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای وزارت کشور هم مصوب شد. پیش بینی شده است.
این مسیر به عنوان مبادی ورودی شهر یزد شناخته می شود و در دسته بندی راه های شهری با عملکرد راههای شریانی درجه دو مطرح می شود و یکی از خطوط شبکه اصلی راه های درون شهری می باشد.
نکته ی قابل توجه اینست که در بلوار جمهوری هیچ تغییری در تعداد خطوط و همچنین خط پارک خودروها ایجاد نشده است و صرفا استاندارسازی معبر مطابق با آیین نامه های مربوطه صورت گرفته است. اجازه دهید توضیحات بیشتری ارایه دهم. در حال حاضر عرض معابر و همچنین خط کشی معابر در سطح شهر یزد مطابق با استانداردها و آیین نامه ها نیست.
موضوع اول بحث عرض معابر است. مطابق با بند 3-4 از صفحه 37 بخش 6 آیین نامه طراحی راههای شهری حداکثر تعداد خط در راههای شریانی درجه دو (مانند بلوار جمهوری) سه خط عبور می باشد که عرض مطلوب هر خط عبور مطابق با بند 3-10 در صفحه 40 از بخش 6 آیین نامه طراحی راههای شهری 25/3 متر است. یعنی عرض استاندار و مطلوب در بلوار جمهوری با احتساب سه خط عبور و یک خط پارک برابر با 12 متر است که این موضوع در طرح آن لحاظ شده است.
موضوع بعدی اینست که فاصله بین خطوط در آزادراهها و تندراه های برون شهری 12 فوت یا 65/3 متر است. اما در بسیاری از معابر شهر یزد فاصله خط ها بسیار بیشتر از این میزان است. همین موضوع منجر به افزایش سرعت و حرکت خودروها بر روی خط کشی معابر شده است.
لذا در بلوار جمهوری استاندارد سازی مسیر شکل گرفته است و این مسیر مانند سابق سه خط عبور و یک خط پارک را دارد و جای هیچ نگرانی برای کسبه محترم و شهروندان گرامی وجود ندارد.
چند سوال مهم این است که آیا سیاست های ما در شهر یزد تاکنون در راستای افزایش مطلوبیت استفاده از خودرو با صرف هزینه های گزاف بوده است یا دوچرخه؟ آیا واقعاً اگر نصف این هزینه های احداث مسیرهای عریض و خودرو محور را در راستای اجرای طرح های کارشناسی شده دوچرخه سواری هزینه می کردیم، وضعیت به گونه ای دیگر نبود؟
اما نکته ی حائز اهمیت بعدی اینست که، طرح های توسعه دوچرخه سواری یک شبه جواب نمی دهد و با یک خیابان فرهنگ دوچرخه سواری گسترش نمی یابد. در حالی که برای ایجاد این فرهنگ سالها باید زحمت کشید. مسیرهای دوچرخهرو را باید به تمام نقاط شهر گسترش داد، مکانهایی برای پارک دوچرخهها تعبیه نمود، پارک های حاشیه ای را حذف نمود، قوانین ویژه برای حمایت از دوچرخه سواران وضع نمود، تسهیلاتی برای خریداری دوچرخه اعمال کرد. علاوه بر این ها پلیس نیز باید با اعمال قوانین سخت گیرانه راهنمایی و رانندگی، مانند تمام کشورهای توسعه یافته، امنیت دوچرخه سواران در گذر از تقاطعها را تضمین کند.
* مدیر مهندسی و ایمنی ترافیک شهرداری یزد
