نسلی که با موبایل بزرگ می‌شود؛ از نگرانی تا فرصت

افسانه طاهرنژاد*

زمانی نه‌چندان دور، گوشی تلفن همراه وسیله‌ای بود که بیشتر در دست بزرگسالان دیده می‌شد، اما شیوع کرونا و مجازی شدن آموزش، این مرز را تغییر داد. پس از آن نیز در مقاطعی، به‌دلیل شرایط جنگ و تعطیلی مدارس، آموزش بار دیگر به فضای مجازی بازگشت و موبایل بیش از گذشته در اختیار کودکان و نوجوانان قرار گرفت. امروز دیگر کمتر کودکی را می‌توان یافت که با گوشی هوشمند سروکار نداشته باشد.
طبیعی است که این تغییر، نگرانی‌هایی را نیز به همراه داشته باشد. استفاده طولانی‌مدت از تلفن همراه، کاهش تعاملات اجتماعی، افت تمرکز و دسترسی به محتوای نامناسب، از جمله آسیب‌هایی است که درباره آن‌ها صحبت شده است. اما تجربه سال‌های اخیر نشان داده که ممنوعیت یا محدودیت صرف، همیشه پاسخگوی این واقعیت جدید نیست و در بسیاری از موارد چالش‌های دیگری ایجاد می‌کند.
در مقابل، دنیای فناوری با سرعت زیادی در حال تغییر است. رشد هوش مصنوعی و گسترش ابزارهای دیجیتال، فرصت‌های تازه‌ای برای آموزش و یادگیری ایجاد کرده است. برخی مدارس نیز از همان سال‌های ابتدایی ورود جدی فناوری به زندگی دانش‌آموزان، آموزش‌هایی مانند برنامه‌نویسی، رباتیک و آشنایی با هوش مصنوعی را آغاز کرده‌اند تا دانش‌آموزان به جای مصرف‌کننده صرف فناوری، بتوانند از آن برای یادگیری و خلاقیت استفاده کنند.

البته بهره‌گیری درست از این فرصت، نیازمند برنامه‌ریزی عمیق و بلندمدت است؛ نه راهکارهایی که صرفاً برای مدتی کوتاه، ظاهر مسئله را بپوشانند. آموزش سواد رسانه‌ای و دیجیتال باید به بخشی از برنامه تربیتی دانش‌آموزان تبدیل شود تا آن‌ها یاد بگیرند چگونه آگاهانه و مسئولانه از فناوری استفاده کنند.
در این مسیر، نقش والدین بسیار پررنگ است. کودکان بیش از آنکه به توصیه‌ها توجه کنند، رفتار والدین خود را الگو قرار می‌دهند. اگر والدینی ساعت‌های زیادی از تلفن همراه خود صرفاً برای تماشای ویدئو، سرگرمی یا گشت‌وگذار بی‌هدف استفاده کنند، طبیعی است که فرزند نیز همین الگو را دنبال کند. در مقابل، زمانی که کودک ببیند والدین از فناوری برای مطالعه، یادگیری، انجام کارهای مفید و استفاده از ابزارهای جدید بهره می‌برند، نگاه او نیز به موبایل تغییر خواهد کرد.
امروز دیگر پرسش اصلی این نیست که «موبایل باشد یا نباشد؟»؛ زیرا حضور آن در زندگی کودکان به واقعیتی انکارناپذیر تبدیل شده است. پرسش مهم‌تر این است که چگونه می‌توانیم استفاده درست از این ابزار را به نسل آینده آموزش دهیم. موبایل می‌تواند تهدیدی برای رشد کودک باشد یا فرصتی برای یادگیری و خلاقیت؛ تفاوت این دو، در نوع نگاه و شیوه استفاده ما از آن است.

*کارشناس ارشد مشاوره