پاسخ «دکتر حاجب مرتاض» به سخن سید محمد خاتمی درباره «کتاب دیباچه عمر»:
- کتب «دیباچه عمر، یزد در اسناد تاریخی از تجار شیرازی تا خاندان مرتاض» به کوشش حاجب مرتاض تالیف و در آبان سال گذشته منتشر شد. این کتاب به بررسی گوشههایی از تاریخ بازرگانی، اجتماعی و معماری یزد در دو سده گذشته پرداخته و مروری بر مسیر نظام قضایی، حرفه وکالت و طبابت در سده اخیر بر پایه مدارک و یادگارهایی که از نسلهای خاندان مرتاض را در گذر زمان از زمان فتحعلی شاه قاجار تاکنون داشته است.
- سید محمد خاتمی، رئیس جمهور اصلاحات با ارسال یادداشتی خطاب به دکتر مرتاض، ضمن تاکید بر اهمیت انتشار چنین کتابی در پاسداشت تاریخ و فرهنگ دو سده اخیر یزد و پیوند مشترک یزد و شیراز در تاریخ سازی و انتقال دانش و فرهنگ، نوشت: «دو انسان با فرهنگ، تحصیلکرده و دانا چون جناب دکتر حاجب مرتاض و برادرشان دکتر هدا مرتاض، در زمینه پایهگذاری و بسط دانش و زیرساختهای توسعه و بهخصوص دانش پزشکی و تأمین بهداشت و سلامت جامعه و پرورش نیروهای ارزنده خدمتگزاری در این ساحت، در چند دهه اخیر نقش ممتاز داشتهاند»
- دکتر حاجب مرتاض نیز در پاسخ به سید محمد خاتمی در پیامی نوشت: دریافت کلمات پرمهر و نگاه سنجیده جنابعالی در وصف کتاب «دیباچه عمر»، مایهی مباهات و دلگرمی عمیق برای اینجانب گردید. آنچه از نگاه ژرفاندیش و بیان دقیق شما ابراز شده، نهتنها بیانگر توجه و دقت نظر شماست، بلکه نشاندهنده دغدغهمندی ارزشمند نسبت به پاسداشت و اعتلای هویت فرهنگی این سرزمین کهن است.
بسم الله الرحمن الرحیم
در جغرافیا، شیراز دهها فرسنگ از یزد فاصله دارد و در تاریخ دو خطه پهناور فارس و یزد سرگذشتهای متفاوتی داشتهاند ولی به لحاظ فرهنگی در شهر یزد به هم پیوستهاند و عوامل و آثار آن که بنیاد فرهنگ و مدنیت (و نیز از مظاهر آن) هستند، در این دو شهر بیشتر و باشکوهتر میشود و در آداب و سنن و هویت اجتماعی و تاریخی اگر نگوییم یگانهاند، بسیار به هم نزدیکند.
هویت و مدنیتی که ایران با عظمت خاستگاه و پروراننده آن بود با اسلام شکوفاتر و پویاتر و بارورتر شد و این دو خطه در اسلامخواهی و درک و دریافت انسانیتر از اسلام عزیز نیز جایگاه ممتاز دارند.
این پیوند (به یک معنی یگانگی) در مدت دویست سال گذشته در عالم واقع با حضور و استقرار شخصیتهایی از خاندانی اصیل و با فرهنگ از شیراز، در یزد وارد مرحلهای تازه شد.
حاج محمد اسماعیل شیرازی و علیآقا شیرازی از بازرگانان برجستهای بودند که نه تنها کالای تجاری و مادی که فرهنگ اصیل ایرانی را به نقاط دیگر انتقال میدادند. این دو بزرگوار به یزد آمدند و جذابیت فرهنگ و ادب و شخصیت ممتاز یزدی[ها] آنان را در یزد پایبند کرد.
یزد همراه و همگام با شیراز و دیگر شهرها در عرصه فوقالعاده مهم مشروطیت که به یک معنی آغاز دوران جدیدی از تاریخ آن مرز و بوم بود و حاکمیت مردم را بر سرنوشت خود و نفی و دفع استبداد و استعمار را هدف گرفته بود، شرکت داشت.
در این جا نیز شخصیت بزرگی از خاندان شیرازی یزدیشده که وکیلی تحصیلکرده و حقوقدانی مدافع حقوق انسان و آزادی بود، یعنی میرزا عزیزالله مرتاض، نقش مهمی داشت.
از این پس نیز این سیر و صیرورت در عرصه حیات تاریخی و اجتماعی یزد، از جمله توسط عزیزانی از خاندان شریف مرتاض، ادامه یافت و إنشاءالله ادامه خواهد یافت.
دو انسان با فرهنگ، تحصیلکرده و دانا چون جناب دکتر حاجب مرتاض و برادرشان دکتر هدا مرتاض، در زمینه پایهگذاری و بسط دانش و زیرساختهای توسعه و بهخصوص دانش پزشکی و تأمین بهداشت و سلامت جامعه و پرورش نیروهای ارزنده خدمتگزاری در این ساحت، در چند دهه اخیر نقش ممتاز داشتهاند.
از جمله باید یاد کرد از تهیه و نشر اثر ارزنده «دیباچه عمر» توسط استاد بزرگوار جناب آقای دکتر حاجب مرتاض که در آن سرگذشت درسآموز خاندان شریفی که به مرتاضها منتهی شده و إنشاءالله ادامه خواهد یافت، دریچهای گشوده شده است برای زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی ایران و به ویژه یزد عزیز در دویست سال پرحادثه گذشته.
برای استاد ارجمند جناب دکتر حاجب مرتاض که وجودشان منشأ خیر و سلامتی و بهروزی یزدیها (و خیلی از غیر یزدیها) بوده است و نیز همه عزیزانی که در آمادهسازی و نشر اثر ارزنده «دیباچه عمر» تلاش کردهاند، سلامت و کامروایی و آینده خوب آرزو میکنم.
سید محمد خاتمی
به نام ایزد پاک
جناب آقای دکتر سید محمد خاتمی
با سلام و احترام
دریافت کلمات پرمهر و نگاه سنجیده جنابعالی در وصف کتاب «دیباچهٔ عمر»، مایهی مباهات و دلگرمی عمیق برای اینجانب گردید. آنچه از نگاه ژرفاندیش و بیان دقیق شما ابراز شده، نهتنها بیانگر توجه و دقت نظر شماست، بلکه نشاندهنده دغدغهمندی ارزشمند نسبت به پاسداشت و اعتلای هویت فرهنگی این سرزمین کهن است.
این اثر، که حاصل سالها تلاش در گردآوری، بازخوانی و بازنمایی بخشی از تاریخ و میراث خانوادگی و اجتماعی ماست، در پرتو توجه و تأیید شخصیت فرهیختهای چون شما، اعتباری افزون یافته و بار مسئولیت ما را در تداوم این مسیر دوچندان ساخته است. امید آن میرود که اینگونه کوششها، دیگر خاندانها و صاحبان اسناد و مکتوبات ارزشمند را نیز بر آن دارد تا داشتههای خویش را در اختیار پژوهشگران و صاحبنظران این حوزه قرار دهند، تا بدینوسیله بر غنای فرهنگی این سرزمین کهن افزوده گردد.
همچنین یادکرد بزرگوارانه از برادر اینجانب، جناب آقای دکتر هدا مرتاض، و نیز اشارت کریمانه به پیشینه و نام نیک نیاکان این خاندان، از جمله مرحومان محمداسماعیل و علیآقا شیرازی و نیز پدر ارجمند اینجانب، مرحوم عزیزالله مرتاض، موجب امتنان و مباهات فراوان گردید و این توجه گران قدر را صمیمانه ارج مینهیم.
اینجانب، به نمایندگی از همه دستاندرکاران این مجموعه، مراتب سپاس و قدردانی خویش را از توجه ارزشمند و بزرگواری شما ابراز میدارم و این همراهی ارجمند را گرامی میداریم.
امید آن دارم که این گام، هرچند کوچک، در پرتو نگاههای بلند و راهگشای اندیشمندانی چون شما، بتواند سهمی درخور در پاسداشت فرهنگ، تاریخ و هویت ایرانزمین ایفا نماید.
از خداوند، تندرستی و کامیابی پایدار شما را خواستارم.
با احترام
دکتر حاجب مرتاض
