محدودیت تأمین انسولین و گرانی تجهیزات پایش، دیابتی ها را نگران کرده است؛
«نه می‌توانیم مصرفش را قطع کنیم، نه می‌توانیم هزینه‌اش را بپردازیم.» این جمله یک بیمار دیابتی در یزد، دشواری زندگی با بیماری‌ای را روایت می‌کند که درمان آن به مصرف مستمر دارو وابسته است. برای او و بسیاری از بیماران، افزایش قیمت انسولین و دیگر داروهای دیابت، هزینه‌ای نیست که بتوان با حذف یک خرید یا به تعویق انداختن آن مدیریت کرد؛ دارو باید سر وقت تأمین شود، حتی وقتی درآمد خانواده با هزینه‌های درمان همخوانی ندارد
بیماران از افزایش چندباره قیمت دارو، محدودیت تأمین انسولین و گرانی تجهیزات پایش قند خون می‌گویند؛ مدیر نظارت بر داروی دانشگاه علوم پزشکی یزد، افزایش هزینه تولید و واردات و محدودیت پوشش بیمه‌ای برندهای خارجی را تشریح می‌کند
مریم دره‌شیری/ «نه می‌توانیم مصرفش را قطع کنیم، نه می‌توانیم هزینه‌اش را بپردازیم.» این جمله یک بیمار دیابتی در یزد، دشواری زندگی با بیماری‌ای را روایت می‌کند که درمان آن به مصرف مستمر دارو وابسته است. برای او و بسیاری از بیماران، افزایش قیمت انسولین و دیگر داروهای دیابت، هزینه‌ای نیست که بتوان با حذف یک خرید یا به تعویق انداختن آن مدیریت کرد؛ دارو باید سر وقت تأمین شود، حتی وقتی درآمد خانواده با هزینه‌های درمان همخوانی ندارد.
بیماران دیابتی یزد این روزها با مجموعه‌ای از نگرانی‌ها روبه‌رو هستند؛ افزایش چندباره قیمت دارو، کاهش قدرت خرید، پوشش ناکافی بیمه، موجود نبودن برخی انسولین‌ها در بعضی داروخانه‌ها و گرانی نوار تست قند خون. تغییر برند دارو نیز برای گروهی از بیماران پرسش‌ها و نگرانی‌هایی ایجاد کرده است. در مقابل، مسئولان حوزه دارو از افزایش هزینه تولید و واردات و ضرورت حفظ استمرار عرضه سخن می‌گویند؛ شرایطی که فشار مالی آن، به روایت بیماران، بیش از گذشته در هزینه ماهانه درمان احساس می‌شود.
دیابت در یزد؛ بار بیماری و سنگینی هزینه‌ها
در آمارهای مورد اشاره در این گزارش، شیوع دیابت در میان بزرگسالان کشور ۱۴ درصد اعلام شده است؛ حدود هفت‌ونیم میلیون نفر با دیابت زندگی می‌کنند و ۹ میلیون نفر نیز در آستانه ابتلا به این بیماری قرار دارند.
در یزد، تعیین تعداد دقیق مبتلایان با دشواری همراه است؛ بخشی از افراد، نشانه‌های بیماری را جدی نمی‌گیرند و از ابتلای خود بی‌خبرند. در مطالعات کوهورت مورد اشاره نیز شیوع دیابت در جمعیت بررسی‌شده یزد ۲۸ درصد گزارش شده و از یزد به‌عنوان استان دارای بالاترین شیوع این بیماری در کشور یاد شده است.
با چنین بار بیماری‌ای، هر تغییر در قیمت و دسترسی به دارو می‌تواند بر زندگی شمار زیادی از خانواده‌ها اثر بگذارد. افزایش قیمت داروهای دیابت در ماه‌های اخیر و پس از جنگ، نگرانی بیماران را بیشتر کرده است؛ به‌ویژه برای خانواده‌هایی که همزمان با هزینه درمان، باید سایر مخارج زندگی را نیز در شرایط تورمی تأمین کنند.
«هشت سال است انسولین مصرف می‌کنم»
یکی از بیماران مبتلا به دیابت نوع یک در گفت‌وگو با «بشارت یزد» می‌گوید هشت سال است با این بیماری زندگی می‌کند و روزانه به ۴۴ واحد انسولین نیاز دارد؛ ۲۸ واحد نوورپید و ۱۶ واحد لانتوس در شب.
او درباره افزایش هزینه داروی خود می‌گوید: «انسولین را با بیمه ۸۰۰ هزار تومان می‌خرم و قیمت آزاد آن یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است؛ در حالی که سال گذشته با بیمه ۱۰۰ هزار تومان و آزاد ۳۰۰ هزار تومان بود.»
این بیمار با اشاره به سایر هزینه‌های زندگی ادامه می‌دهد: «خودتان حساب کنید با این وضعیت گرانی، چقدر به هزینه‌هایم اضافه شده است. چیزی نیست که بشود کمتر خرید یا قطع کرد. اگر نباشد، زنده نمی‌مانم.»
ارقام بیان‌شده، روایت این بیمار از هزینه خرید داروی خود است؛ روایتی که نشان می‌دهد افزایش پرداخت از جیب، چگونه به یکی از نگرانی‌های اصلی او تبدیل شده است.
افزایش چندباره قیمت؛ جست‌وجو در داروخانه‌ها
بیمار دیگری از افزایش مکرر قیمت انسولین گلایه دارد و می‌گوید: «ما هر روز انسولین مصرف می‌کنیم. بالا رفتن قیمت آن، حتی اگر صد هزار تومان باشد، برایمان زیاد است. از سال گذشته تا حالا سه بار افزایش قیمت داشته است.»
او معتقد است توضیح درباره جنگ یا نوسانات ارز، بدون توجه به توان پرداخت بیماران، پاسخ کافی به مشکلات آنان نیست: «این هزینه را بیمار و خانواده‌اش باید از جیب بپردازند.»
به گفته این بیمار، مسئله فقط قیمت نیست؛ برخی انسولین‌ها در بعضی داروخانه‌ها پیدا نمی‌شود و دریافت تعداد بیشتر نیز با محدودیت همراه است. او می‌گوید: «می‌گویند باید سهمیه‌بندی شود تا به همه برسد یا انسولین ایرانی بخرید که ارزان‌تر است.»
این پیشنهاد برای او با نگرانی درباره تغییر داروی تجویزشده همراه است. او می‌پرسد اگر امکان استفاده از فرآورده دیگری وجود داشته، چرا از ابتدا همان دارو تجویز نشده است؟ پرسشی که نشان‌دهنده نیاز بیمار به توضیح درباره انتخاب دارو، امکان تغییر برند و نحوه ادامه درمان است.
بازنشستگی زیر بار هزینه
زن و شوهر بازنشسته‌ای که هر دو سال‌هاست با دیابت زندگی می‌کنند، از افزایش هزینه داروهای خوراکی نیز می‌گویند: «گرانی فقط برای انسولین نیست. متفورمین، دیابزید و گلی‌کلازید هم گران شده‌اند و می‌گویند قرار است گران‌تر هم بشوند.»
به گفته آنان، دریافت نسخه برای یک ماه و مراجعه دوباره در ماه بعد، رفت‌وآمد و هزینه‌های مکرری به خانواده تحمیل می‌کند. این زوج می‌گویند مراجعه ماهانه، به‌ویژه در شرایط دشواری تأمین دارو، برایشان آسان نیست.
آنان همچنین از افزایش قیمت نوار تست قند خون گلایه دارند؛ وسیله‌ای که برای کنترل بیماری ناچار به خرید آن هستند. به گفته این زوج، نوار تست مدتی کمیاب بوده و برای تهیه آن باید به چند داروخانه مراجعه می‌کردند؛ اکنون نیز با وجود عرضه دوباره، قیمت آن افزایش یافته است.
این روایت نشان می‌دهد هزینه زندگی با دیابت، از قیمت دارو فراتر می‌رود. مراجعه به پزشک، رفت‌وآمد و خرید تجهیزات پایش قند خون نیز بخشی از مخارج مستمر بیماران است.
روایت مسئولان از علت گرانی دارو
گلایه‌ها و نگرانی‌های بیماران با فاطمه ثقفی، مدیر نظارت بر داروی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی یزد، مطرح شد.
او تغییر نرخ ارز و افزایش هزینه مواد اولیه، حمل‌ونقل و بسته‌بندی را از عوامل افزایش قیمت دارو می‌داند و می‌گوید این هزینه‌ها در قیمت تمام‌شده لحاظ می‌شوند.
ثقفی از افزایش ۱۰۳ درصدی متوسط قیمت دارو در شهریور امسال نسبت به شهریور سال گذشته خبر می‌دهد و توضیح می‌دهد: پیش‌تر بخش زیادی از مواد اولیه و مواد جانبی دارو از مسیرهای دریایی و هوایی وارد می‌شد، اما به گفته او، جنگ و محاصره دریایی اخیر، هزینه انتقال از مسیر زمینی را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. او این وضعیت را یکی از عوامل گرانی و کمبود دارو عنوان می‌کند.
چرا داروی ایرانی هم گران می‌شود؟
مدیر نظارت بر داروی دانشگاه علوم پزشکی یزد در پاسخ به این پرسش که چرا داروهای تولید داخل، از جمله دیابزید، مشمول افزایش قیمت شده‌اند، می‌گوید قیمت‌گذاری تنها به ماده اولیه وابسته نیست و ممکن است مواد جانبی یک داروی داخلی وارداتی باشد.
به گفته او، افزایش هزینه نیروی انسانی، انرژی و بسته‌بندی نیز بر تولید داخل اثر می‌گذارد و تولیدکننده زمانی می‌تواند عرضه دارو را ادامه دهد که تولید برایش صرفه اقتصادی داشته باشد.
ثقفی توضیح می‌دهد سازمان غذا و دارو باید با توجه به شرایط موجود، میان حفظ تولید داخل، تأمین دارو از طریق واردات یا پذیرش احتمال توقف تولید یک دارو تصمیم بگیرد. به گفته او، حمایت از تولیدکنندگان داخلی با هدف حفظ تاب‌آوری و استمرار تولید، یکی از انتخاب‌های سازمان است.
او درباره روند اصلاح قیمت نیز می‌گوید درخواست شرکت‌های دارویی در کمیته‌های قیمت‌گذاری و با حضور نمایندگان بیمه بررسی می‌شود. در این فرایند، هزینه تولید، اصلاح قیمت، لغو مجوز تولید یا واردات دارو و نحوه پوشش بیمه‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد.
به گفته ثقفی، نوسانات ارز و افزایش هزینه‌ها سبب شده قیمت برخی داروهای دیابت در شش ماه اخیر دو تا سه بار اصلاح شود.
فاصله قیمت انسولین خارجی و پوشش بیمه
ثقفی از متفورمین، گلی‌کلازید و انسولین‌های گلارژین و آسپارت به‌عنوان داروهای پرمصرف دیابت در یزد نام می‌برد.
او می‌گوید پیش‌تر پوشش بیمه‌ای انسولین‌های داخلی و وارداتی بین ۸۵ تا ۹۰ درصد بود و بسیاری از بیماران برندهای وارداتی را انتخاب می‌کردند. به گفته او، اکنون انسولین ایرانی همچنان با همین درصد پوشش بیمه‌ای عرضه می‌شود، اما بیمه‌ها افزایش بالای قیمت برخی انسولین‌های خارجی را به‌طور کامل پوشش نمی‌دهند.
ثقفی توضیح می‌دهد که بیمار برای هر قلم از برخی انسولین‌های وارداتی باید حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان بیشتر بپردازد؛ در حالی که معادل ایرانی از پوشش بیمه‌ای برخوردار است. به گفته او، بخشی از نارضایتی بیماران به همین اختلاف پرداخت برای برندهایی مانند نوورپید و لانتوس مربوط می‌شود.
تغییر برند با نظر پزشک؛ نگرانی از کاهش خودسرانه مصرف
مدیر نظارت بر دارو درباره نگرانی بیماران از تغییر برند می‌گوید بخشی از این نگرانی به تصور بیمار از پیامدهای تغییر دارو مربوط است، اما ممکن است در برخی موارد، پاسخ بیمار به فرآورده‌ها نیز متفاوت باشد.
او تأکید می‌کند این مسئله باید با پزشک مطرح شود تا نوع دارو یا مقدار مصرف، متناسب با شرایط بیمار تعیین شود.
به گفته ثقفی، نگرانی اصلی آن است که مشکلات مالی به قطع خودسرانه دارو یا کاهش مصرف منجر شود. او اضافه می‌کند در مورد برخی داروهای ترکیبی دیابت نیز پزشک می‌تواند گزینه‌هایی با پوشش بیمه‌ای بیشتر را برای بیمار بررسی کند.
سهم ویژه یزد از داروهای دیابت
ثقفی در پاسخ به نگرانی درباره تأثیر مراجعه بیماران استان‌های همجوار بر سهم دارویی یزد، می‌گوید برای هر استان متناسب با جمعیت، ضریب تخصیص دارو در نظر گرفته می‌شود و این ضریب برای یزد ۱٫۷ درصد است؛ یعنی ۱٫۷ درصد از هر داروی واردشده به کشور به استان اختصاص می‌یابد.
با این حال، به گفته او، به دلیل شیوع بالای دیابت و مهاجرپذیری یزد، داروهای دیابت به‌صورت استثنا با ضریب ۳٫۵ تا ۴٫۵ درصد در اختیار استان قرار می‌گیرند.
او تأکید می‌کند در صورت بروز محدودیت یا کمبود، امکان درخواست سهمیه مازاد از طریق مکاتبه وجود دارد و از این نظر نباید نگرانی وجود داشته باشد.
دارو باید هم موجود باشد، هم قابل خرید
توضیحات مسئولان، بخشی از دشواری‌های تولید و تأمین دارو را روشن می‌کند؛ اما برای بیمار، نتیجه این فرایند در دو پرسش خلاصه می‌شود: آیا داروی مورد نیازش در داروخانه موجود است و آیا توان پرداخت هزینه آن را دارد؟
اختصاص سهم بیشتر دارو به یزد، زمانی نگرانی بیماران را کاهش می‌دهد که به دسترسی مستمر منجر شود. حمایت از تولید نیز باید با حمایت مؤثر از مصرف‌کننده همراه باشد تا افزایش هزینه‌ها، ادامه درمان را برای خانواده‌ها دشوار نکند.
در شرایطی که نوسانات ارز و تورم بر بازار دارو اثر می‌گذارد، نمی‌توان درباره ادامه افزایش قیمت‌ها با قطعیت سخن گفت؛ اما روایت بیماران نشان می‌دهد فشار هزینه درمان همین امروز نیز جدی است. پوشش بیمه‌ای متناسب، تأمین منظم دارو و پاسخ روشن به نگرانی‌های بیماران، مطالباتی است که باید در کنار حفظ تولید دنبال شود؛ تا هیچ بیماری به دلیل ناتوانی مالی، ناچار به کاهش یا کنار گذاشتن درمان خود نشود.
